ءوز ماسەلەسىن اركىمنىڭ ءوزى شەشكەنى ءجون

بيىلعى جىلدىڭ ەرەكشەلىگىنە اينالعان اراب دۇنيەسىندەگى رەۆوليۋتسيالىق جاعداي ليۆيادا ايرىقشا سيپاتقا يە بولدى. باسقا جەرلەردە بيلىك كوتەرىلگەن حالىقتىڭ دەگەنىنە كونىپ, بىرەۋلەرى باس ساۋعالاپ قاشسا, ەكىنشىلەرى ورنىنان كەتۋگە ءماجبۇر بولعان. ال ليۆيادا ازامات سوعىسى ءجۇرىپ جاتىر. وعان باسقا­لار­دىڭ ارالاسقانى ءجون بە؟ بۇل سۇراق تا وسى ەلدەگى جاعدايعا باي­لانىستى كۇن ءتارتى­بى­نە شىقتى. ايتپەسە, تۋنيستە دە, ەگيپەتتە دە بيلىكتەگىلەر ال­­عاشقى كۇننەن-اق دارمەنسىزدىك كور­سەتىپ, قارسىلىق جاساي المادى. سودان كەيىن بۇل ەلدەردە باسقا­لاردىڭ ارالاسۋى قاجەت پە دەگەن سۇراق تا تۋا قويماعان. تەك اقش باستاعان ءبىراز ەل ەگيپەت پرەزيدەنتى حوسني مۇباراكقا كەتكەنىڭ ءجون دەگەن «كە­ڭەس» ايتقان. ونىڭ ار جا­عىن­دا كەت­پەسەڭ, كۇشپەن كەتىرەمىز دەگەن قور­قىتۋ اڭعارىلا قويماعانداي ەدى. ليۆيادا قالىپتاسقان جاعداي مۇلدە وزگەشە. العاشىندا رەۆوليۋتسيا جالىنى ەلدىڭ ءبىراز ءوڭىرىن جىل­دام-اق شارپىدى. سوندا بيلىك تە ءبىراز ابدىراپ, قارسىلىققا شىق­قان­دار بەلسەندىرەك قيمىلداعان. ءسويت­سە دە, بيلىك ەسىن جيىپ, ەلدە قالىپ­تاسقان جاعدايدى باقىلاۋعا الا باستادى. ولاردىڭ قولىندا ورا­­سان كۇش بارلىعى بەلگىلى. سو­نىڭ سال­دارى­نان قارسىلىققا شىققان حا­لىق­تىڭ اراسىندا قۇربان بولعاندار دا ءبىراز. مۇنداي قاقتىعىس جالعاسا بەرەتىن بولسا, قۇرباندىقتىڭ دا كوبەيە تۇسەتىندىگى تۇسىنىكتى. العاشىندا ليۆياداعى قانتو­گىس­كە بايلانىستى كوپ ەلدەردە, حا­لىقارالىق ۇيىمداردا مۋامار كاد­­دافيدى ايىپتاعان, وعان قارسى شارا قولدانۋ جونىندە پىكىر قالىپ­تاستى. اقش باستاعان ءبىراز ەل ليۆيا باسشىلىعىنا, بۇل ەلگە قاتىس­تى سانكتسيالار جاريالاپ ۇلگەردى. كاددافيدىڭ جانە ونىڭ وتباسىنىڭ شەتەلدەگى قارجىلارى جابىلدى, ولار­دىڭ وزدەرىنە شەتكە شىعۋعا تى­يىم سالىندى. ال بۇۇ قاۋىپ­سىز­دىك كەڭەسى بۇل ەلگە قارۋ ساتۋعا توس­قاۋىل جاسادى. ءدال قازىر كاددافي­دىڭ شەتكە قىدىراتىنداي زاۋقى جوق­تىعى ءوز الدىنا, بۇل ەلدىڭ قارۋ-جاراعى جەتكىلىكتى. كەزىندە ولار رەسەيدەن, اقش-تان, فرانتسيادان, گەر­مانيادان ءبىراز قارۋ ساتىپ ال­عان. سول قارۋلار دا ءبىراز نارسەنى بۇلدىرۋگە جەتەدى. سانكتسيامەن كاددافيگە جەدەل ىقپال ەتە الماسىن بىلگەن ءبىراز ەل ەندى قاتقىلداۋ شارالارعا جۇگىنۋ جونىندە اڭگىمە ايتا باستادى. بۇل جەردە ولاردىڭ اقش-قا جال­تاق­تاي­تىنى بار. ناۋ­رىز­دىڭ العاشقى ك­ۇ­نى اقش-تىڭ بۇۇ-داعى ەلشىسى سيۋزان رايستىڭ ءوز ەلى ليۆيا كوسەمى كاددافي رەجىمىن قۇ­لاتۋدىڭ «اسكەري» جولىن ناتو-مەن كەلىسىپ جاتقا­نىن مالىمدەگەندە, سوعىسقا جول اشىلعانداي كورىنگەن ەدى. بىراق پاراساتتىلىق وعان اپارمادى. بۇعان دەيىن تاريح ماسەلەنى قارۋدىڭ كۇشىمەن شەشۋگە بول­ماي­تىنىن تالاي رەت دالەلدەگەن. وعان مىسال – اۋعانستانداعى سوعىس, يراك­تاعى سوعىس. ءبىراز ادام وسى­دان 18 جىل بۇرىن اقش-تىڭ سوماليدەگى جاعدايدى كۇشپەن رەتتەگىسى كەلگەنىنەن تۇك شىقپاعانىن دا ەسكە الدى. سوتسيولوگيالىق ساۋالدامادا امەريكالىقتاردىڭ 67 پا­يى­زى ءوز ەلىنىڭ ليۆياعا كۇش قول­دانۋىن قۇپتاماعان. ارينە, ەل باسشىلىعى مۇنى ەسكەرمەي تۇرا المايدى. وسى كەزدە الەم جۇرتشىلىعى مۋامار كاددافيدىڭ ءۋاج سوزدەرىن دە ەستىدى. ءوزىن ايىپتاعان ەل باس­شىلارىنا ول ءوز ەلدەرىڭدە مەملەكەتتى كۇيرەتۋگە ارەكەت جاسالىپ جات­سا, قاراپ وتىرا بەرەر مە ەدىڭ­دەر دەگەندى ايتتى. ال ءبىراز ادام­نىڭ قۇربان بولعانىنا بايلانىستى ولاردىڭ قارۋ قويمالارىن باسىپ الماق ارەكەتتەرىنە توسقاۋىل جا­سالعانىن العا توستى. سىرتتان ءسوز ايتپاي, شىن جاعدايدى كورۋ ءۇشىن بۇۇ جانە ناتو تەرگەۋشىلەرىن ءوز­دەرىنە شاقىرعانى دا ءبىراز ادام­نىڭ كوڭىلىنە قونعان. سوڭعى كەزدە ليۆياعا كۇش قول­دانۋعا قارسى پىكىرلەر ءار تۇستان ەستىلە باستادى. ال تۇركيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى رەدجەپ ءتايپ ەر­دو­عاننىڭ ءسوزى ءبىراز ەل, اسىرەسە ناتو ەلدەرى باسشىلارىنىڭ ەكپىنىن مىق­تاپ-اق باسقانى انىق. «ناتو وزىنە مۇشە ەلدەرىنىڭ ىسىنە ارالاس­سىن, ليۆيادا نە شارۋاسى بار!»  دەگەن ونىڭ اشىنا ايتقان ءسوزى باس­قالاردىڭ دا كوڭىلىنەن شىقتى-اۋ دەيسىڭ. ونىڭ پىكىرىنشە, وسىناۋ تاياۋ­شىعىستىق ەل ءوز ماسەلەسىن ءوزى شەشۋگە ءتيىس, باسقالاردىڭ ونىڭ ىشكى ىسىنە ارالاسپاۋى كەرەك. ليۆيادا سوعىس ءجۇرىپ جاتىر. سوعان بايلانىستى پىكىرلەر سوعىسى دا ءجۇرىپ جاتىر. پاراساتتىلىق جەڭسە كەرەك دەپ ۇمىتتەنەسىڭ. ماماديار جاقىپ.