ىزدەنىسكە باستاعان ىسكەرلىك بايلانىستار

قازىرگى تاڭدا قازاقستان قى­تاي­دىڭ الەمدەگى ەڭ ءىرى ءارىپ­تەستەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىنى ايان. ونىڭ ۇستىنە ىرگەدەگى كور­­شى­لەرىمىز بۇل تۇجىرىمدى قۋات­تاۋعا سوڭعى كەزدە ءتىپتى بەلسەنە كىرىسكەنىن دە كورىپ وتىرمىز. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ وزىندە قىتاي تارابى «ءبىر بەلدەۋ – ءبىر جول» ستراتەگيالىق باع­­دار­لاماسى اياسىندا اسا اۋقىم­­دى جۇمىستار اتقارۋدا. ۇلى ءجى­بەك جولى بويىنداعى زامانا مۇددەسىن جاڭعىرتۋعا با­عىت­تالعان بۇل باعدارلامانى ءبىر­لەسكەن باع­دار­لاما دەسە دە بو­لادى. بۇل ماق­ساتتىڭ جولىن­دا قازاق­ستان ىسكەر­لەرى­نەن قۇرال­عان دەلەگاتسيالار قىتايدىڭ ەكونو­مي­كالىق تۇر­عىدا دامىعان قالالارىندا ءىسساپارلاردا ءجيى بولسا, ول تاراپتان دا دۇركىن-دۇركىن بيزنەس وكىلدەرى استانا مەن الماتىعا ءجيى قاتىنايتىن بولدى. الماتىدا «Doing business with Qingdao. ينۆەستيتسيالىق ىنتى­ماقتاستىق: قازاقستان جانە قىتاي» بيزنەس-سەمينارى ءوتىپ, وعان الماتى قالاسى مەن تسينداو قالاسىنىڭ ءىرى كاسىپورىندارىنىڭ جەتەكشىلەرى مەن ەكى ەلدىڭ سىرتقى ساياسي مەكەمەلەرىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. شىنداپ كەلگەندە, جو­عا­رى­دا­عى «ءبىر بەلدەۋ – ءبىر جول» ءبىر­­­لەسكەن باعدارلاماسى ءححى عا­­­سىر­داعى ەڭ ءىرى جوبالار­دىڭ ءبىرى سانالادى. «جىبەك جولى­نىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋى» ەۋرازيا­داعى ينفراقۇرىلىمدى دامى­تۋعا ارنال­عان. ءتىپتى, قازىرگى تاڭ­دا قىتاي­دىڭ ءوزى بىرقاتار ىشكى كۇر­دەلى ماسەلەلەرىن «جىبەك جو­لى» باعدارلاماسى اياسىندا شەشىپ وتىر. وسى ەلگە اتالمىش باعدارلاما اياسىندا جولىمىز تۇسكەن كەزدە دە قىتايدىڭ شىعىس ەكونوميكالىق ايماعى وندىرىستىك جاعىنان وتە دامىعانىن, ەكسپورتقا باعىت­تالعانىنا كۋا بولعانبىز. ەگەر جوعارىداعى جوبا جۇزەگە اساتىن بولسا, يندونەزيادان پولشا­عا دەيىنگى ەۋرازيا ايماعى ءۇل­كەن وزگەرىسكە ۇشىرايدى. سونداي-اق, ساياسي ساراپشىلار دا مۇن­داي جاعدايدا ورتالىق ازيا مەم­لەكەتتەرى جاھاندىق ەكونو­ميكالىق اۋماقتاعى شەتكى ايماق­تاردىڭ بىرىنەن ورتالىق دا­­مى­­عان ايماقتاردىڭ بىرىنە اينا­لاتى­نىن بولجاپ, ءبىلىپ وتىر. مۇنداي جاعدايدا قانشا جەردەن دامىسا دا, قىتايدىڭ سوناۋ قيىرىندا جاتقان تسينداو قا­لاسىنا دا بۇكىل ورتالىق ازيانى باسىپ ءوتىپ, باتىس ەۋروپاعا دەيىن قول سوزعىسى كەلسە, وندا «ءبىر بەلدەۋ – ءبىر جول» باعدارلاماسىنىڭ شىن مانىندە جۇزەگە اسۋى عانا سەپ­تەسە الماق. ال وعان دەيىن «الماتى-تسين­داو» بيزنەس-سەمينارىنا تسينداو قالاسىنىڭ حالىق وكىل­دەرى جيىنى (پارلامەنت) تۇراقتى كو­ميتەتىنىڭ توراعاسى, ياعني قالا با­س­شىسى ۆان ۆەنحۋا باستاعان ءىرى تسينداولىق كومپانيالاردىڭ باسشىلارى كەلگەنىن ايتۋعا بولادى. ال تسينداو قىتايدىڭ لوگيستيكالىق تۇرعى^­دا قا­رىش­تاعان ەكونوميكالىق ورتالىق­تارىنىڭ ءبىرى, تانىمال تۋريستىك قالا ەكەندىگىن ەسكەرسەك, بۇل كەلىس­تىڭ قازاقستاندىق ىسكەرلەر ءۇشىن دە ماڭىزى از ەمەس. ءبىزدىڭ تاراپتان جيىنعا «اتا­مەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پا­لاتا­سىنىڭ وكىلدەرى قاتىس­تى. سول سياقتى بىرقاتار بيزنەس-ساراپ­­شىلار مەن الماتىلىق كاسىپ­ورىنداردىڭ جەتەكشىلەرى بولدى. فورۋم بارىسىندا «قازاقستان ينۆەس­تيتسيالىق ىنتىماقتاس­تىق اگەنتتىگىنىڭ» باس ديرەكتورى ايدىن بايەدىلوۆ: – مۇنان ءارى قارايعى ىنتى­ماق­­تاستىقتا ءبىز­دىڭ مەم­لەكەت­تە­رىمىزدىڭ ىسكەرلىك باي­­­­لانىس­تا­رىنىڭ مۇمكىندىگى اسا زور بولسا دا, ءالى دە جوعارى دەڭگەيدە ەمەس. مۇنىڭ ءبىر سە­بەبى, قىتايدىڭ الەۋەتتى ينۆەستورلارى ءۇشىن, ءاسى­رەسە, قىتاي پروۆينتسيالارى­نان كەلگەن بيزنەسمەندەرگە ارنال­عان قازاقستان وڭىرلەرىنىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىنىڭ تولىق كارتيناسى جوق, – دەدى. بايەدىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, بەل­سەندى قارىم-قاتىناستار ەل­دىڭ قازاقستان مەن قىتايدىڭ شەك­تەسەتىن اۋماعىمەن, ياكي بولماسا شيكىزات سەكتورىمەن عانا شەكتەلىپ وتىر. ايدىن بايەدىلوۆ فورۋمدى قورىتىندىلاي كەلە, قازاقستان مەن قىتاي كاسىپكەرلىگىن دامىتۋ ينستيتۋتىن اشۋ تۋرالى جوبا 2017 جىلى جۇزەگە اسىرىلاتىندىعىن اتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل جوبا بۇرىنعىداي ءتۇرلى قورلار مەن قاۋىمداستىقتاردىڭ قىزمەتىن قايتالامايدى. ياعني, زەرتتەۋ ينس­تيتۋتى بولادى. بولاشاقتا بۇل ينستيتۋت جاسايتىن قولدانبالى قۇرىلىم قازاقستاندىق جانە قىتايلىق كاسىپكەرلەردىڭ قويىن-قولتىق جۇمىس ىستەۋدە كەتىپ جاتقان ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرىپ, بيزنەستى جۇرگىزۋ مادەنيەتىن جولعا قويىپ, ءوزارا تۇسىنىستىككە جول اشپاق. اتالمىش ينستيتۋت قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ءتورا­عاسى سي تسزينپين كوزدەگەن ءمىن­دەتتەر اياسىندا جۇزەگە اسپاق. وسى­لايشا بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان «نۇرلى جول» باعدارلاماسى مەن قىتايدىڭ «ءبىر جول – ءبىر بەلدەۋ» ستراتەگيالىق باعدارلاماسى ءوزىنىڭ وزەكتىلىگىن كورسەتىپ وتىر. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى, ەكى مەملەكەتتىڭ ىسكەرلەرى كەلەشەكتە اتالمىش ەكى جوبانى ءبىرى­گە وتىرىپ ەڭسەرسە, وندا ۇلى ءجى­بەك جولىنىڭ بويىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزۋگە بولاتىندىعىن بىلەدى. ايناش ەسالي, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى