ەگىن جينالدى. جاز بويى تىنىم تاپپاعان شارۋا كەتپەنى دامىلدادى. قامبا استىققا تولدى. بيىل ولجالى جىل بولدى. سىر ديقاندارى گەكتارىنان 54,9 تسەنتنەردەن ءونىم الىپ, رەكوردتىق كورسەتكىشكە قول جەتكىزدى. شۇكىر دەيمىز. بەرەكەلى جىلدىڭ مەرەكەسىن ارتتىرىپ, مەرەيىن تاسىتاتىن «التىن ءدان» مەيرامى دا داڭقتى ديقان, دالا اكادەميگى ىبىراي جاقاەۆتىڭ 125 جىلدىعىنا ورايلاستىرىلىپ ءوتتى.
«دالا اكادەميگى – ىبىراي»
العاشقى شارا اسقار توقماعامبەتوۆ اتىنداعى مادەنيەت ۇيىندە «دالا اكادەميگى – ىبىراي» اتتى رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تانىمدىق كونفەرەنتسيامەن باستالدى. وعان اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى ەرمەك كوشەرباەۆ, قوعام قايراتكەرى ابدىجالەل باكىر, جازۋشى, حالىقارالىق «الاش» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى قۋاندىق ءتۇمەنباي جانە بەلگىلى عالىمدار, وبلىستىڭ زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىستى. كونفەرەنتسيانى ايماق باسشىسى قىرىمبەك كوشەرباەۆ العى سوزىمەن اشتى.
– سىر ەلىندە بولاشاق ءۇشىن ەسەلى ەڭبەك ەتكەن دارا دا دانا تۇلعالار از ەمەس. سونداي جانداردىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى – بۇگىنگى 125 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتكەلى وتىرعان اتاقتى جەرلەسىمىز, داڭعايىر ديقان, ەكى مارتە سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى ىبىراي جاقاەۆ. وسىنداي جانداردى ۇلىقتاۋ ءبىزدىڭ پارىزىمىز, – دەدى ءوڭىر باسشىسى. وبلىس اكىمى سىر ديقاندارى اق كۇرىشتىڭ اتاسى اتانعان جاقاەۆتىڭ مەرەيتويىنا لايىقتى تارتۋمەن كەلىپ وتىرعاندىعىن جەتكىزدى. وبلىس ەگىنشىلەرى ءار گەكتاردان 54,9 تسەنتنەردەن رەكوردتىق ءونىم الدى. بۇل جەتىستىك تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىنا, سونداي-اق ى.جاقاەۆتىڭ 125 جىلدىعىنا ارنالاتىنىن حابارلادى. سونداي-اق, قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى قازىر قىزىلوردا كۇرىشىنىڭ 25 پايىزى ەكسپورتقا شىعارىلىپ وتىرعانىن ءمالىم ەتتى. يران كۇرىشىنىڭ سۇرىپتارىن ءوسىرۋ باعىتىندا جۇمىستار دا جۇرگىزىلىپ جاتىر. قازىر وبلىستا كۇرىش وڭدەيتىن بىرنەشە ءىرى كاسىپورىن بار. تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى رەكوردتىق ونىمدەرگە ءتورتىنشى جىل قاتارىنان قول جەتكىزىلىپ وتىر. ايماق باسشىسى بيىل ى.جاقاەۆ اتىنداعى توسبەلگى شىعارىلىپ, ەندى جىل سايىن كۇرىشتەن مول ءونىم جيناعاندار ماراپاتتالاتىنىن جەتكىزدى. ال ونىڭ العاشقى يەگەرلەرى ىبەكەڭنىڭ كوزىن كورگەن ءىزباسارلارى شىرىنكۇل قازانباەۆا, ءساليما جۇمابەكوۆا, امانكەلدى احمەتوۆ بولادى.
مۇنان كەيىن ءسوز العان اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى ەرمەك كوشەرباەۆ الاشتىڭ اناسى اتانعان سىر ەلىنەن تالاي ۇلت ماقتانىشى شىققانىن, ولاردىڭ قاتارىندا بار ءومىرىن تۋعان جەرىن تۇلەتۋگە ارناعان جاقاەۆتىڭ ورنى بولەك ەكەنىن جەتكىزدى. ونى اق كۇرىشتىڭ اتاسى دەپ اتاۋ اسىرا سىلتەگەندىك ەمەس. ويتكەنى, عىلىم مەن اگروتەحنيكا دامىعان زامان ورناعانمەن دە, ول كىسىنىڭ قول جەتكىزگەن كورسەتكىشتەرىن قايتالاي الماي كەلەمىز. «سونىمەن بىرگە, ول جاستاردى ەڭبەككە تارتا ءبىلدى, سونىڭ ارقاسىندا ەڭبەك داڭقىن اسىرعان تالاي تۇلعالار شىقتى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعى تويلاناتىن جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرى لايىقتى تارتۋمەن كەلىپ, رەكوردتىق كولەمدە استىق جينالدى. بۇل جاقاەۆ ءىزباسارلارىنىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ جەمىسى» دەگەن مينيسترلىك وكىلى سىر بويى ديقاندارىن تابىسىمەن قۇتتىقتاپ, ىزگى تىلەكتەرىن ارنادى.
كونفەرەنتسيادا «ايماقتاعى كۇرىش ءوندىرىسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماڭىزى» تاقىرىبىندا داڭقتى ديقاننىڭ قازىرگى ءىزباسارلارىنىڭ ءبىرى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, كۇرىش وسىرۋشىلەر جانە وڭدەۋشىلەر قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى ابزال ەراليەۆ بايانداما جاسادى. «ەگىنشى ءمارت, جەر جومارت» دەگەنمەن, وعان ءتيىستى جۇمىستار اتقارماي, جەتىستىكتەرگە جەتۋگە بولمايدى. سوندىقتان جاڭا تەحنولوگيالار جاڭا يننوۆاتسيالىق تاسىلدەردى پايدالانىپ, سوڭعى بەس جىلدا ەڭبەك ونىمدىلىگىن بىرنەشە ەسە ارتتىردىق. 400-دەن اسا ادامدى جۇمىسپەن قامتىدىق, ولار 606 ميلليون تەڭگە جالاقى تاپسا, مەملەكەتكە 248 ميلليون تەڭگە سالىق تولەندى, دەدى ەڭبەك ەرى.
مۇنان سوڭ «كۇرىش جۇيەسى – سەنىمدى مال ازىعى قورىنىڭ نەگىزى» تاقىرىبىندا «قازاق ەگىنشىلىك جانە وسىمدىك شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» جشس-ءنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى عاليوللا مەيىرمان, «كۇرىش ەگىستىكتەرىنىڭ توپىراق جاعدايى – رەكوردتىق كورسەتكىشتەر كەپىلى» تۋرالى «ءو.وسپانوۆ اتىنداعى قازاق توپىراقتانۋ جانە اگروحيميا عزي» جشس باس ديرەكتورى, اۋىل شارۋشىلىعى عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ابدۋللا ساپاروۆ, «دالا اكادەميگى ى.جاقاەۆ – كۇرىش كلاستەرىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى» تاقىرىبىندا «ى.جاقاەۆ اتىنداعى قازاق كۇرىش شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» جشس باس ديرەكتورى سەرىكباي ومىرزاقوۆ بايانداما جاسادى. قوعام قايراتكەرى ابدىجالەل باكىر جاقاەۆ تۋرالى ەستەلىكتەر ايتتى. ال جازۋشى قۋاندىق تۇمەنباي ىبىراي اتامىزدىڭ جۇرت بىلە بەرمەيتىن قىرلارىنا توقتالدى. ول جاقاەۆتىڭ فەوداليزم زامانىندا دۇنيەگە كەلىپ, سوتسياليستىك زاماندا ەڭبەك ەتىپ, كاپيتاليزمگە, ياعني نارىق زامانىنا بەت بۇرعاندا اڭىزعا اينالعانىن اڭگىمەلەدى. وسىلايشا, داڭقتى ديقاننىڭ قۇرمەتىنە ارنالعان كونفەرەنتسيا ءوز مارەسىنە جەتتى.
وزاتتار وزا شاپقان كۇن
سول كۇنى نارتاي بەكەجانوۆ اتىنداعى وبلىستىق دراما تەاترىندا مەرەكەلىك «التىن ءدان-2016» سالتاناتتى شاراسى دا ءوتتى. قوس تويى قابات كەلگەن سىربويىلىقتار مەرەيتوي اياسىندا اق كۇرىشتىڭ اتاسى, دالا اكادەميگى ىبىراي جاقاەۆتىڭ 125 جىلدىعىنا وراي داڭعايىر ديقان ەسكەرتكىش-بيۋستىنە تاعزىم ەتىپ, گۇل شوقتارىن قويدى. مەرەكەلىك شارالاردىڭ باسى-قاسىندا وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆتىڭ ءوزى ءجۇردى.
«التىن ءدان-2016» ەگىن جيناۋ قورىتىندىسىنا ارنالعان مەرەيتويلىق كەش شىمىلدىعى تەاترلاندىرىلعان قويىلىممەن اشىلدى. قويىلىمدا ىبىراي جاقاەۆتىڭ ونەگەلى ءومىرى دارىپتەلىپ, اق مارجانداي تەربەتىلگەن بيشىلەر ونەرى كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلدى. سونان سوڭ, قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى ەڭسەلى ەڭبەك تورىندەگى سىربويىلىقتار جەتىستىگىمەن قۇتتىقتادى.
– حالقىمىز «جەر جومارت, جەرگە سەنگەن ەل جومارت, ەڭبەك ەتكەن ەر جومارت» دەگەن. ماۋەلى كۇز, مىنە, وسى قاناتتى قاعيدانىڭ بيىل بەرەكەسىن تانىتتى. «ەگىندى وسىرە ءبىلۋ – العاشقى اسۋ عانا. ىسىراپسىز جيناپ الۋ – مارە», دەگەن ىبىراي جاقاەۆتىڭ دانا ءسوزى, داڭقتى ديقاننىڭ ءوز مەرەيتويى مەن تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىمەن قاتار كەلۋى ەلجاندى ەڭبەككەرلەردىڭ مەرەيىن ءوسىرىپ وتىر. سىر ديقاندارى ۇلكەن سەنىمنەن شىقتى. بۇرىن-سوڭدى بولماعان رەكورد ورنادى. كۇمىس ءدانىن كۇنگە ءسۇيدىرىپ, ىرزىعىن ىسىراپسىز جيناپ العان بەينەتكەر قاۋىم تاۋەلسىزدىك تويىنا زور تارتۋ جاسادى. ال مۇنىڭ ءبارى وبلىس جۇرتشىلىعىنىڭ ىنتىماق, بىرلىگىنىڭ جەمىسى. ايماقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى جاڭا بەلەسكە شىعىپ وتىر. قايسىبىر سالادا بولسىن ىلگەرى باسۋعا باعىتتالعان باستامالارىمىز ەلدىڭ تۇرمىس-الەۋەتىن كوتەرۋگە, سىر ەلىنىڭ بولاشاق مۇمكىندىكتەرىن كورسەتۋگە ۇلكەن دەم بەردى. ەڭبەكتىڭ داڭقىن اسىرعان ەگىنشى جۇرت بۇگىنگى زامان تالابىنا ساي, مىقتى ءارى ءتيىمدى شارۋانى جۇرگىزىپ, جوعارى بەلەستەردى مويىنداتۋدىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ, ءوڭىردىڭ دارا داقىلى – كۇرىشتىڭ ءار گەكتارىنان 54,9 تسەنتنەردەن ءونىم الدى. 440 مىڭ تونناعا جۋىق ءدان ەل قامباسىنا قۇيىلدى. تابىس قۇتتى بولسىن, ديقاندار! – دەدى ايماق باسشىسى.
سۇيىنشىلەيتىن جاڭالىق – سىر ديقاندارى ەلباسىنان العىس الدى. ايماق باسشىسى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويىنا تاماشا تارتۋ جاساعان سىر ديقاندارىنا ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ارنايى جەدەلحات جولداعانىن جەتكىزىپ, ونىڭ ءماتىنىن وقىپ بەردى. سونىمەن بىرگە, ەگىنشىلەرىمىزدىڭ بيىلعى جەتىستىككە جەتۋ جولىنداعى ەڭبەكتەرىنە ايرىقشا توقتالىپ, ايماعىمىزداعى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقاندىعىن ايتتى. ءتورتىنشى جىل قاتارىنان رەكورد تورىنەن كورىنىپ وتىرعان سىربويىلىقتاردىڭ ءاردايىم مەملەكەت قازىناسىن مولايتۋدا ايانباي تەر توگە بەرەتىندىگىنە سەنىم ءبىلدىردى. ايماق باسشىسى, سونداي-اق, وبلىس ديقاندارى وندىرگەن كۇرىشتىڭ ەكسپورتقا شىعۋ كوكجيەگى كەڭەيىپ جاتقاندىعىن, بۇل ورايدا شەت مەملەكەتتەرمەن بايلانىس ارتقاندىعىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى.
سالتاناتتى شارادا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى ەرمەك كوشەرباەۆ رەسپۋبليكا پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى. ودان ءارى, وبلىس اكىمى بيىلعى جيىن-تەرىم قورىتىندىسى بويىنشا ەڭبەك وزاتتارىن ماراپاتتاپ, باعالى سىيلىقتار تابىس ەتتى. ايتالىق, «وزات شارۋاشىلىق» اتالىمىنىڭ ءى دارەجەلى ديپلومى جالاعاش اۋدانىنداعى «تاڭ لتد» جشس-نە بۇيىردى. سونداي-اق, مەرەكەلىك كەشتە بيىكتەن كورىنگەن اۋدان اكىمدەرىنە قۇرمەت كورسەتىلدى. ماسەلەن, بيىل ەگىن شارۋاشىلىعى بويىنشا شيەلى اۋدانى كوش باستادى. سودان سوڭ, ءبىر توپ قىزمەتكەرلەر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ماراپاتىنا يە بولدى.
مەرەكەلىك ءىس-شارادا, سونداي-اق, اۋىل شارۋاشىلىعى قىزمەتكەرلەرى سالالىق كاسىپوداقتارى قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى ا.سۇلەيمەنوۆ پەن قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, كۇرىش وسىرۋشىلەر جانە وڭدەۋشىلەر قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى ابزال ەراليەۆ جۇرتشىلىقتى مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاپ, ۇزدىكتەرگە مەرەكەلىك ماراپاتتار تابىستادى.
مەرەكەلىك كەش ودان ءارى كونتسەرتتىك باعدارلامامەن جالعاسىن تاپتى.
شيەلىدەگى شىرايلى شارالار
مۇنان سوڭ ىبەكەڭنىڭ تويى تۋعان جەرى شيەلى اۋدانىندا جالعاستى. اۋدان ورتالىعىنداعى مەرەيتويلىق شارالار وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ باستاعان ەل ازاماتتارى, ەڭبەك ارداگەرلەرى جانە دە ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن مارتەبەلى مەيمانداردىڭ ديقاننىڭ ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويۋ راسىمىمەن باستالدى.
«ەڭبەك ەرلىككە جەتكىزەر, ەرلىك ەلدىككە جەتكىزەر» دەمەكشى, كەتپەنىمەن ەڭبەك گيمنىن جازعان, كۇرىش داقىلىنان دۇنيە جۇزىندە الەمدىك رەكورد جاساعان ديقان ءوز القابىن تەك سۋمەن ەمەس, ماڭداي تەرىمەن سۋارىپ, زور مارتەبەگە يە بولدى. داڭعايىر ديقاننىڭ قۇرىشتان سوعىلعان سوم تۇلعاسى كەيىنگى ۇرپاقتارىن ەرىنبەي ەڭبەك ەتۋ مەن ەرلىككە شاقىرىپ تۇر. وتانىمىزدىڭ ءار ازاماتى ادال پەيىلىمەن حالىق ءۇشىن ەڭبەك ەتسە, ءاردايىم قۇرمەت تورىندە بولادى. پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ماڭگىلىك ەل» يدەياسى ءار ادامنىڭ ءوز ورنىندا جاۋاپكەرشىلىكپەن قىزمەت ەتۋى جانە جالپى حالىقتىڭ اۋىزبىرلىگىنە قوسقان ۇلەسى ارقىلى جۇزەگە اسادى. زامانداستارىمىز, كەيىنگى جاس ۇرپاق ەڭبەك ەتۋ ارقىلى قاسيەتتى وتانىمىزدىڭ دامۋ قارقىنىنا ۇلەس قوسۋى ءتيىس. بۇل ءوز كەزەگىندە زامان تۋدىرعان ءتۇرلى كەدەرگىلەرگە تويتارىس بەرۋ شاراسى دا بولىپ تابىلادى, دەدى ايماق باسشىسى.
سالتاناتتى راسىمدە مارتەبەلى قوناقتار اراسىندا پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتتارى بەكمىرزا ەلامانوۆ, مۇرات باقتيار ۇلى, ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ابزال ەراليەۆ پەن ناتاليا جۇمادىلداەۆا, اكادەميكتەر دوسمۇحامەد كىشىبەكوۆ, اسقار جۇمادىلداەۆ, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى سۋ رەسۋرستارى جونىندەگى كوميتەتىنىڭ توراعاسى يسلام ابىشەۆ, داڭقتى بالۋان داۋلەت تۇرلىحانوۆ, باسقا دا ەسىمدەرى ەلگە بەلگىلى كوپتەگەن ازاماتتار بولدى.
«جاقسىدان – شاراپات» دەمەكشى, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ شيرەك عاسىرلىق تويى مەن ديقان اتانىڭ قابات كەلگەن مەرەيلى مەرەكەسىنىڭ يگى اسەرى ىبىراي جاقاەۆ اتىنداعى اۋىل كەلبەتىنىڭ كوركەيە تۇسۋىنە وڭ ىقپال ەتتى. اۋىل كوشەلەرى اسفالتتالىپ, جوندەلسە, بىرنەشە كوشە جارىقتاندىرىلدى. سونداي-اق, وسىنداعى مادەنيەت ءۇيى دە كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلدى. اتالعان ەلدى مەكەندە ى.جاقاەۆ اتىنداعى كۇرىش ءوسىرۋ تاريحى مۇراجايىنىڭ جاڭا عيماراتى سالتاناتتى تۇردە اشىلدى. ەسكە سالا كەتەرلىگى, ايماقتاعى ەڭبەك ۇدەرىسى مەن ەڭبەك ەرلەرىنىڭ ءومىر جولىن تارقاتا باياندايتىن جانە كۇرىش ءوسىرۋدىڭ قالىپتاسقان تاجىريبەسى مەن جاڭا عىلىمي نەگىزدەردى ناسيحاتتايتىن مۋزەي عيماراتى اۋىل جۇرتشىلىعىنىڭ وتىنىشىمەن اۋدان ورتالىعىنان قايتا كوشىرىلدى. قۇرىلىستى جۇرگىزۋ ءۇشىن وبلىستىق بيۋدجەتتەن 56 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, جۇمىستى «ايدانا» جشس ءوز مەرزىمىندە ويداعىداي اياقتاپ شىقتى. مۇندا 3 زال جانە 3 جۇمىس بولمەسى ورىن تەپكەن. ىشىنە 10 306 ەكسپونات ورنالاستىرىلعان. جاڭا مۋزەيدىڭ اشىلۋىندا وبلىس باسشىسى ەڭبەك مەرەكەسىنىڭ مارتەبەسى ارقىلى ءار ادامنىڭ مەرەيى ارتاتىندىعىن جەتكىزدى. جاقاەۆتىڭ ءىزباسارلارىنىڭ ءبىرى, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى شىرىنكۇل قازانباەۆا باستاعان ارداگەرلەر ەستەلىكتەر ايتتى.
شيەلى اۋدانى – قاي سالادا دا العا باسىپ, ەلباسى ۇسىنعان باعدارلامالاردى لايىقتى جۇزەگە اسىرىپ كەلە جاتقان ءوڭىر. اۋدان باسشىلىعىنىڭ بۇرىنعى ادەمى ءۇردىستى جالعاستىرىپ, قوعام ءۇشىن تەر توگە قىزمەت جاساعان ازاماتتاردى قۇرمەت تۇتۋى, ولارمەن كەيىنگى ۇرپاقتى ساباقتاستىرۋى جۇرت كوڭىلىنەن شىقتى. سونىڭ ءبىر دالەلى – جاڭادان اشىلعان «قۇرمەتتى ازاماتتار» اللەياسى. مۇندا اۋداننىڭ دامۋى مەن ەلدىڭ ىنتىماعىنا ەڭبەك ءسىڭىرگەن ازاماتتاردىڭ ەسىمدەرى التىن ارىپتەرمەن جازىلىپ, اسپەتتەلگەن. شيەلى اۋدانى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى سۇلتانبەك ورازىمبەتوۆ قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەدى. جاقسىلاردىڭ ەسىمىن اتاپ, ولاردى ارداقتاۋ, ارينە, ەڭبەك تويىنداعى ەلدىكتىڭ بەلگىسى بولسا كەرەك.
اۋدان ورتالىعىنداعى ءيمانجۇسىپ اتىنداعى ورتالىق ستاديوندا «التىن ءدان-2016» مەرەكەسىنە وراي تەاترلاندىرىلعان كورىنىس, سالا ۇزدىكتەرىن ماراپاتتاۋ, مەرەكەلىك ءان شاشۋ وتكىزىلدى. شارانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ بيىلعى جىلى ايماق ديقاندارى رەكوردتىق كورسەتكىشكە قول جەتكىزگەندىگىن باياندادى. بۇل قاتاردا, ارينە, 11 150 گەكتار كۇرىشتىگىنىڭ ءار گەكتارىنان ورتاشا 59,2 تسەنتنەردەن ءونىم العان شيەلى اۋدانى ديقاندارىنىڭ ۇلەسى مول ەكەندىگىن باسا ايتتى. سۋ رەسۋرستارى جونىندەگى كوميتەت توراعاسى يسلام ابىشەۆ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى بويىنشا توپ باستاعان شيەلى اۋدانى جۇرتشىلىعىنىڭ قۋانىشىنا ورتاقتاستى. مارتەبەلى مەيمان سۋ ۇنەمدەۋ مەن ونى ىسىراپسىز پايدالانۋ جولىنداعى ديقانداردىڭ تياناقتى ىستەرىنە لايىقتى باعا بەردى. ال اتى الەمگە كەڭ تاراعان اتاقتى بالۋان داۋلەت تۇرلىحانوۆتىڭ سوڭعى جىلدارى ونەركاسىپ سالاسىنا دا ارالاسىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا اتسالىسىپ جۇرگەندىگى بەلگىلى. ول وسى ساپارىندا اۋدانعا مول ينۆەستيتسيا تارتىپ, تسەمەنت زاۋىتىنىڭ ىرگەتاسىن قالاۋعا كەلگەندىگىن ايتىپ قۋانتتى. مەرەكەلىك شارادا اقتوبە وبلىسى اتىنان كەلگەن دەلەگاتسيا جەتەكشىسى كەلدىباي ەسماعانبەت جانە جامبىل وبلىسى مويىنقۇم اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى باقىتجان ەسەەۆ قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەپ, كورشى وبلىس جۇرتشىلىعىنىڭ سالەمدەمەسىن جەتكىزدى. وسىدان سوڭ اۋدان اكىمى قايراتبەك سارسەنباەۆ ۇزدىك شارۋشىلىقتار مەن ۇزدىك ديقانداردى ماراپاتتاپ, باعالى سىيلىقتار تاپسىردى. ولاردىڭ اراسىندا داۋلەت جۇمبەكوۆتىڭ باسقارۋىنداعى 1 100 گەكتار كۇرىشتىگىنەن ورتاشا 68 تسەنتنەردەن ءونىم العان «اقمايا» شارۋا قوجالىعى, جوعارى ەڭبەك كورسەتكىشىنە قول جەتكىزگەن «التىن ءدان» شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعاسى اسقان بەردىباەۆ, «شيەلى متس» توراعاسى باقىتجان تاسبولاتوۆ جانە باسقا دا كوپتەگەن ەڭبەك وزاتتارى بار.
تۇستەن كەيىن وبلىس اكىمى جاڭا تسەمەنت زاۋىتىنىڭ ىرگەتاسىن قالاۋ راسىمىنە قاتىستى. زاۋىت تولىق قۋاتىمەن ىسكە كىرىسكەندە مۇندا 259 ادام جۇمىسپەن قامتىلماق. «DANAKE» كورپوراتسياسى جۇزەگە اسىراتىن اتالعان زاۋىتتىڭ جوبالىق قۇنى 29 ميلليارد تەڭگەدەن استام. جيىن بارىسىندا د. تۇرلىحانوۆ جانە قىتايلىق كومپانيا باسشىسى لي مينگ ءسوز سويلەدى.
وسىدان كەيىن مەرەكەلىك شارالار «ديقان رۋحى ماڭگىلىك» اتتى اقىندار ايتىسىنا ۇلاستى. بۇل الامانعا ەلىمىزدەگى تاڭداۋلى 14 اقىن قاتىسىپ, ايتىستىڭ باس جۇلدەسى – جەڭىل اۆتوكولىكتى ساراپقا سالدى. ءتۇس اۋا باستالىپ, تۇنگە قاراي اياقتالعان ايتىستا باس جۇلدەنى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان كەلگەن اقىن ەركەبۇلان قاينازاروۆ يەمدەنسە, ءبىرىنشى ورىنعا شيەلىلىك مەيىربەك سۇلتانحان تۇراقتادى. ەكىنشى ورىنعا ايدوس راحمەتوۆ كوتەرىلسە, اسپانبەك شۇعاتاەۆ, ەرجان ءامىر, راۋان قايداروۆ ءۇشىنشى ورىندى ءبولىستى. ولاردىڭ بارلىعىنا دا قوماقتى قارجىلاي سىيلىقتار تاپسىرىلدى. مەرەكەنىڭ ءۇشىنشى كۇنى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ جارمەڭكەسى وتكىزىلىپ, اۋدان ورتالىعىنىڭ تۇرعىندارى ارزان ونىمدەردى ساۋدالاپ, مارە-سارە بولىستى. جاقاەۆ اۋىلىندا «الەمنىڭ ءامىرشىسى – ەڭبەك» اتتى پاتريوتتىق اندەر بايقاۋى وتكىزىلىپ, ونداعى وزاتتارعا دا سىي-سياپاتتار جاسالدى. سونداي-اق, رەسپۋبليكا جانە شەتەلدەردەن كەلگەن ءاپايتوس بالۋاندار قازاق كۇرەسىنەن كۇش سىناستى. جەڭىمپازدارعا زاتتاي باعالى سىيلىقتار تاپسىرىلدى. ال اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندە جامبىل وبلىسى, مويىنقۇم اۋدانىنىڭ ونەرپازدارى قويعان مەرەكەلىك كونتسەرت جوعارى دارەجەدە وتكىزىلدى. جامبىلدىقتاردىڭ تويعا شاشۋ رەتىندە ۇسىنعان ونەرى ەكى مارتە سوتسياليستىك ەڭبەك ەرلەرى اتانعان ىبىراي جاقاەۆ پەن جازىلبەك قۋانىشباەۆتىڭ ۇلى دوستىعىنىڭ ساباقتاستىعى بولدى.
«باقتورىنىڭ» باعى جاندى
«التىن ءدان» مەرەكەسى مەن ىبىراي جاقاەۆتىڭ 125 جىلدىعىنىڭ سوڭعى شاراسى رەتىندە ات بايگەسى ءوتتى. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن جۇزدەگەن شاباندوز بايگەنىڭ 3 تۇرىنەن سىنعا ءتۇستى. وبلىستىڭ ءىرى شارۋاشىلىقتارى مەن كاسىپورىندارى – «قازگەرمۇناي» بك, «ءمادى قاجى» جشس, «جان-اراي» جشس, «بايقوڭىر» اكك دەمەۋشىلىك جاساعان ات بايگەسى قاندى قىزدىرىپ, جاندى جادىراتتى. داڭقتى ديقاندى ۇلىقتاۋ شاراسى شەڭبەرىندە وتكەن سالتاناتتا وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ جينالعان جۇرتشىلىقتى ەگىن جيناۋ ناۋقانىنىڭ اياقتالۋىمەن جانە دالا اكادەميگىنىڭ مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاپ, شاباندوزدارعا ساتتىلىك تىلەدى.
– سوڭعى جىلدارى ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى ايماقتا بۇقارالىق سيپات الىپ كەلە جاتقانى قۋانتادى. وبلىستا 14 مىڭنان استام ادام ەتنوسپورتتىڭ 7 تۇرىمەن شۇعىلدانادى. جىل سايىن وتكىزىلەتىن «التىن بەلبەۋ» ءتۋرنيرى رەسپۋبليكاداعى ەڭ تانىمال ءارى بەدەلدى باسەكەنىڭ بىرىنە اينالدى. سونداي-اق, بيىلعى جىلى كوكپاردان جاڭاقورعان اۋدانىندا وتكەن V قازاقستان چەمپيوناتىندا وبلىس قۇراماسى تۇڭعىش رەت قاتىسىپ, ەكىنشى ورىندى جەڭىپ الدى. كوكپاردان جاسوسپىرىمدەر قۇراما كومانداسى ەكى مارتە كۇمىس جۇلدە يەلەندى. ۇلتتىق سپورتتى دامىتۋ ماقساتىندا وتكەن جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن يپپودروم حالىقارالىق جارىستاردى وتكىزۋگە جانە وڭىردە ات سپورتىنىڭ ءوركەندەۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى ايماق باسشىسى.
ات بايگەسىمەن قاتار كوكپار, تەڭگە ءىلۋ سىندى ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى دە قامتىلعان شارادا كوكپار ويىندارى بويىنشا جاڭاقورعان اۋدانىنىڭ كومانداسى جەڭىسكە جەتىپ, 2 ميلليون تەڭگە جۇلدەنى يەلەندى. ال ەكىنشى ورىن جەڭىمپازى شيەلىلىكتەر 1,5 ميلليون تەڭگەنىڭ سەرتيفيكاتىن الدى. كەلەسى جۇلدەلى ورىندى قانجىعاسىنا بايلاعان قىزىلوردا قالاسىنىڭ شاباندوزدارى 500 مىڭ تەڭگەمەن جانە ءتورتىنشى ورىندى جەڭىپ العان ارالدىقتار 250 مىڭ تەڭگەمەن ماراپاتتالدى.
تەڭگە ءىلۋ سايىسىندا ءبىرىنشى ورىندى جاڭاقورعاندىق التاي قوڭقاەۆ يەلەندى. ەكىنشى ورىندى جالاعاشتىق دوسبول نۇرحان جەڭىپ السا, ءۇشىنشى ورىن قىزىلوردالىق جانبولات الىقوجاەۆقا تابىستالدى.
قۇنان بايگەدە الماتى وبلىسىنان كەلگەن جانقويلىقوۆتار اۋلەتىنىڭ «قاراتوبەلى» الدىمەن جەتتى. شاباندوزى وتەگەن ايتبەك 1 ميلليون تەڭگە اقشالاي سىيلىققا يە بولدى. ەكىنشى ورىن مەن 500 مىڭ تەڭگەنى قىزىلوردالىق دانەل يگەنباەۆتىڭ «ەلىك» اتتى تۇلپارى جەڭىپ الدى. شاباندوزى – اتسەيىستىڭ ۇلى ەميل يگەنباەۆ. ال ءۇشىنشى ورىنعا لايىق دەپ تانىلعان «الاتاۋ» سايگ ۇلىگىنىڭ يەسى الماتىلىق ايبەك باقىتبەككە 300 مىڭ تەڭگە بەرىلدى. شاباندوزى – ەلشات بايمۇحانوۆ.
توق بايگەدە ءبىرىنشى «پاتشا» اتتى سايگ ۇلىك قارا ءۇزىپ كەلىپ, ونى بايگەگە قوسقان شيەلىلىك مايلىباەۆتار اۋلەتىنە 1,5 ميلليون تەڭگە بەرىلدى. ەكىنشى ورىن مەن 1 ميلليون تەڭگەنى استانالىق نۇرداۋلەت ميراستىڭ «شايكۇرەڭى» الدى. ءۇشىنشى ورىندى يەلەنگەن جانقويلىقوۆتار وتباسىنىڭ «التىن قوزىسىنا» 500 مىڭ تەڭگە اقشالاي سىيلىق تابىستالدى.
بايگەنىڭ باستى قىزىعى – الاماندا اتتار 25 شاقىرىمعا ايدالدى. الماتى وبلىسىنان كەلگەن جەڭىس سمايىلوۆتىڭ الاماننىڭ الدىن بەرمەي جۇرگەن «باقتورىسى» مارەگە ءبىرىنشى جەتىپ, بايگەگە تىگىلگەن جول تالعامايتىن اۆتوكولىككە يە بولدى. ال ەكىنشى ورىن تارازدىق مەلەبەك ءنۇرداۋلەتكە بۇيىردى. جۇلدەسى – 1,5 ميلليون تەڭگە. جەڭىپ العان «باتىر» اتتى تۇلپار يەسى – اسقار ولجاباەۆ. ءۇشىنشى ورىن مەن 1 ميلليون تەڭگە اقشالاي سىيلىق شىعىسقازاقستاندىق ەرلان سۇلەيمەنوۆتىڭ «ميراد» تۇلپارى تىزگىنىن ۇستاعان نۇرلان جاقسىلىققا بۇيىرسا, ءتورتىنشى كەلگەن الماتىلىق سەرىك باقيەۆتىڭ «نۇرتورىسى» 500 مىڭ تەڭگەنى يەلەندى.
وسىلايشا داڭقتى ديقان تويى مەن «التىن ءدان» مەرەكەسىنىڭ ءسان-سالتاناتى ۇلتتىق ويىننىڭ ەرەكشە تارتۋىمەن ەلدىڭ رۋحىن كوتەردى.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا وبلىسى
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
باعدات ەسجانوۆ
