تۇيمەباەۆ كاسىپكەرلەرگە: ءوڭىردىڭ دامۋى سىزدەرگە بايلانىستى

وبلىس اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ كاسىپكەرلەرمەن كەلەلى كەڭەس وتكىزدى. جيىنعا شاعىن, ورتا جانە ءىرى كاسىپورىنداردى قوسقاندا 200-گە جۋىق بيزنەس وكىلى قاتىستى. قازاقستان ءىرى ماقساتتارعا جەتۋ ءۇشىن ونىڭ كاسىپكەرلەرى مىقتى بولۋى كەرەك. ونى ەلباسىمىز ءدايىم ايتىپ جۇرەدى. بۇكىل الەمدى داعدارىس قۇرساۋلاعان كەزدە 10 مىڭعا تارتا جۇمىسشىسى بار ءىرى كاسىپورىندار الدىمەن قيىندىققا تاپ بولىپتى. ءما­سەلەن, الىپ ماشينا جاساۋ زاۋىتى. كونۆەيەردەن جاڭا شىققان اۆتوكولىكتى الارمان از. باعاسىن تومەندەتىپ ساتۋ بانكروتتىققا اپارادى. تىعىرىقتان جول تابا الماعاننان كەيىن الدى جابىلىپ تىنعان. «ال گەرمانيا سياق­تى بيزنەسىن شاعىن جانە ورتا كاسىپكە يكەمدەگەن مەملەكەت­تەر داعدارىستان تەز شىعىپ كەتتى,  – دەگەن ەلباسى. – ويتكەنى, كاسىپ­ورىندا مىقتاعاندا ەلۋ ادام جۇمىس جاسايدى. ءوندىرىپ جاتقان ونىمدەرى نارىقتا ناقتى باعاسىن الماسا, كەلەسى باعىتقا شىعىنسىز اۋىسا الادى». بۇل جاعداي وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى كاسىپكەرلەرىنىڭ باسىندا بار. كوپشىلىگى شاعىن جانە ورتا كاسىپپەن اينالىسادى. نارىق جاعدايىنا تەز يكەمدەلەتىن ءوڭتۇس­تىك كاسىپكەرلەرى «اناۋىم جوق, مىناۋىم جوق» دەپ مازا الا بەر­­مەيدى, تەك جۇمىس جاساۋعا ءمۇم­كىندىك بەر. جيىن بارىسىندا جانسەيىت ءتۇي­مەباەۆ العاشقى شارۋاسىن ءوڭىر كاسىپكەرلەرىنىڭ جۇمىسىمەن تا­نىسۋدان باستاعاندىعىن ايتتى. «وڭتۇستىك» ەركىن ەكونومي­كالىق ايماعىندا, «وڭ­تۇس­تىك» يندۋستريالىق ايما­عىن­دا, «تاسساي» يندۋستريالىق ايما­عىندا بولىپ, زاۋىت, فابريكا جۇمىس­تارىمەن تانىستىم, – دەدى ول. – وڭتۇستىك ءوڭىرى رەسپۋبليكادا حالقى كوپ, ەكى مەملەكەتپەن شەك­تەسەتىن, ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىندا وتىرعان, ۇلتتىق قاسيەتتى بويىنا مولىنان سىڭىرگەن كيەلى مەكەن. ەندى ەكونوميكالىق دامۋدا دا الدىڭعى قاتاردا بولۋعا جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك. وبلىستا ءىرى, شاعىن جانە كىشى بيزنەس بار. شىنتۋايتىنا كەلگەندە, ءوڭىردى تۇلەتەتىن, قارجىلىق جاعىن نىعايتىپ ەكونوميكالىق كۇش-قۋاتىن ارتتىراتىن مۇمكىندىك سىزدەردىڭ قولدارىڭىزدا. كاسىپ­كەرلەر ءوز شارۋاسىنا مىقتى بولسا, جۇمىس ورىندارى كوبەيەدى, ەل­دىڭ ءال-اۋقاتى ارتادى. ەلباسى ءبىزدى سىزدەرگە قىزمەت ەتۋگە ءجى­بەردى. وسى ماقسات ۇدەسىندە بىرلە­سىپ جۇمىس جاسايمىز». وسىلاي دەگەن وبلىس باسشىسى جۋىردا استانادا وتكەن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ كۇندەرىندە استانا اكىمى اسەت يسەكەشەۆكە ەلوردادا «وڭتۇستىك ونىمدەرى» كورمە ءۇيىن اشۋعا كەلىسكەندىگىن ايتتى. ياعني, بۇل ءبىر جاعىنان تانىستىرۋ بولسا, ەكىنشى جاعىنان تاۋار­لار­دىڭ وتۋىنە سەپتىگىن تيگىزبەك. ەكى جاققا دا پايدالى ۇسىنىس كاسىپكەرلەردىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. كەزدەسۋ بارىسىندا وبلىس اكىمى الەمدەگى بۇگىنگى كۇردەلەنگەن ماسەلەلەردىڭ ەلىمىزدى اينالىپ وتپەيتىندىگىن, سوندىقتان داعدارىس ەكپىنىن باسىپ, ەكونو­ميكالىق قۋاتتى ارتتىرۋ ءۇشىن ەلباسىنىڭ تاپسىرمالارى تولىق ورىندالۋى قاجەتتىلىگىن ايتتى. وبلىستا يندۋستريالىق-يننو­ۆاتسيالىق دامۋ جۇمىستارىنا قاتتى كوڭىل ءبولىنىپ جاتىر. سون­دىقتان, ءبىردى الىپ بىرگە ءسىل­تەگەن قاعازباستىلىقتى ازايتىپ, ناقتى ىسپەن اينالىسۋ, سىبايلاس جەمقورلىققا جول بەرمەۋ ماسەلەسى ءسوز بولدى. وبلىس باسشىسىنىڭ ەمەن-جارقىن اڭگىمەگە شاقىرۋى كاسىپ­كەرلەردى دە قۋانتىپ, ءبىراز وزەكتى ماسەلەلەر كەزدەسۋ بارىسىندا شەشىمىن تاپتى. ماسەلەن, «ديويل­گاز» كومپانياسى «تاسساي» يندۋس­تريالىق ايماعىنان جەر تەلى­مىن الا الماي ءجۇر. راسىمدەۋ قاعاز­دارى كوبەيىپ, الاشاپقىن بولىپ جۇرگەنگە ۇقسايدى. جانسەيىت تۇيمەباەۆ بۇل ماسەلەنىڭ جاقىن ارادا شەشىمىن تاباتىندىعىن ايتتى. جاقىندا ازىرلەگەن قاۋ­لىلاردىڭ اراسىندا «تاسساي» يندۋستريالىق ايماعىنان جەر الاتىن كاسىپورىنداردىڭ ىشىندە «ديويلگاز» كومپانياسى بار ەكەن. «ماراي ە7» جانە وبلىستاعى مىقتى كاسىپورىنداردىڭ ءبىرى «كارلس كرونا» ەلەكتر ەنەرگياسىمەن تولىق قامتاماسىز ەتىلمەي كەلەدى. ال بۇل ءوز كەزەگىندە كاسىپ­ورىنداردىڭ تولىق ىرعاقتى جۇمىس جاساۋىنا كەدەرگىسىن كەل­تىرەدى. ولاردىڭ ءوتىنىشىن تىڭداعان وبلىس اكىمى جەتەكشى سالا باسشىلارىنا ءۇش تاۋلىك ىشىندە ەلەكتر ەنەرگيا­سىمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. كاسىپكەرلەردە شەشىلمەي          كە­ل­­ە جاتقان قيىن تۇيىندەر كوپ. «اتا­مەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ وڭىرلىك كەڭەس ءتور­اعاسى قاينار اباسوۆ «وڭ­تۇستىك» ەركىن ەكونوميكالىق اي­ماعىندا كارىز جۇيەسىنىڭ دۇ­رىس ويلاستىرىلماعاندىعىن, كاسىپ­كەرلەردىڭ قيىن جاعدايعا بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعاندىعىن كوتەردى. ينجەنەرلىك-كوممۋني­كاتسيالىق سالا, دايىن ءونىمدى وتكىزۋ, شەت ەلدەن كەلەتىن جۇمىس­شى­­لارعا رۇقسات الۋ سياقتى وزەكتى ماسە­لەلەردى شەشۋدە دە قولبايلاۋ كوپ. ارينە, جىلدار بويى قور­دالانعان ماسەلەلەردى ءبىر وتىرىس بارىسىندا شەشىپ تاستاۋ تاعى دا قاعازباستىلىققا اپارادى, ارقايسىسىنا جۇيەلى جۇمىس كەرەك. بىراق, كاسىپكەرلەردىڭ جۇ­مىسىنا كەدەرگى بولدىرمايتىن­داي تەتىكتى ويلاستىرماسا بول­مايدى. وسى ماقساتتا وبلىس اكى­مىنىڭ جانىنان كاسىپكەرلىك كە­ڭەسى قۇرىلادى. مۇندا ايىنا ءبىر رەت كاسىپكەرلەرمەن جيىن وتكىزىپ, شەشىلمەي كەلە جاتقان ماسە­لەلەر­دىڭ ءتۇيىنى تارقاتىلاتىن بولادى. جيىندى قورىتىندىلاعان وبلىس اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ بىرقاتار تاپسىرما بەلگىلەدى. حالقىمىزدا «كەڭەسىپ پىشكەن تون كەلتە بولمايدى» دەگەن اتالى ءسوز بار. وبلىس باسشىسىنىڭ كاسىپ­كەرلەر ماسەلەسىنە تەرەڭىرەك كوڭىل اۋدارعانىنان جاقسى نىشان ۇقتىق. باياعىداي شيكىزاتتان تۇسەتىن پاي­دانى مالدانىپ, «الما ءپىس,   اۋ­زى­­­­­­­­­ما ءتۇس» دەيتىن زامان كەتتى. ءۇل­كەن ءورىس, نۇرلى كوكجيەك – يندۋس­تريا­لىق يننوۆاتسيالىق دامۋدا. بيزنەس قۇرىلىمدارىمەن توننىڭ ىشكى باۋىنداي جاقىن بولىپ, بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋ­گە تالپىنعان جانسەيىت تۇيمەباەۆ­تىڭ ارەكەتى, ارينە, كاسىپكەرلەردى قۋانتىپ وتىر. باقتيار تايجان, «ەگەمەن قازاقستان» شىمكەنت