قازاق مۇنايىنىڭ قارا نارى

نۇرلان اعا! جو-جوق, الدىمەن اتاقتى قاراتاۋ ءبيدى اۋىزعا الايىق. كومەيىنەن وت جارقىلداعان بي اتامىز سىرىم باتىرمەن ۇزەڭگىلەس تۇلعا. ەل بولىپ نۇرالى حانعا قارسى كوتەرىلگەندە انشەيىندە جاقسىلارمەن قاناتتاس قونعان, مىقتىلارمەن تاباقتاس بولعان قاراتاۋ استىنا ارقىراتىپ ارعىماق ءمىنىپ, ۇستىنە جارقىراتىپ ساۋىت كيىپ نارتاۋەكەلدىڭ جولىنا تۇسپەدى مە؟ اقىرى حاندى قىر اسىرىپ قۋدىرىپ, جاۋتاڭكوز ەل-جۇرتىنىڭ مەيماناسىن ءبىر تاسىتقان. ءارى قاراپ جىلاپ, بەرى قاراپ ك ۇلىپ جۇرگەن ءوز حالقىن ءسويتىپ ءبىر جۇباتقان. ە, زامان-اي! سول قاراتاۋ بي ءتۇپ-تەكتەن قۋساق نۇرلان وتەپ ۇلىنىڭ جەتىنشى اتاسى-تىن. اللادان پارمەن كەپ توپىراق بۇيىرعان تۇس باتىس قازاقستان وبلىسى, قاراتوبە اۋدانى. كەيىنگى جىلدارى بالعىمباي اۋلەتى جيىلىپ اتا باسىنا ءزاۋلىم زيرات كوتەرگەن. وسىنداي از بەن كوپتى تەڭگەرگەن, تەنتەك پەن تەلىنى مەڭگەرگەن ابىزدان شاڭىراقتىڭ جەلباۋىنداي بوپ ۇرپاق ءوستى. سونىڭ ءبىرى – بالعىمباي قاريا. ودان دۇنيەنىڭ ءتورت تارابىنا اشىلعان قاقپاداي بوپ وتەپ, ءوتالى, سالتانات, ماقاش اعالار تاراعان. وتەپ اعا ۇلى وتان سوعىسىندا ۇشقىش بولعان. الاساپىراندا القاراكوك اسپاندى مەڭگەرگەن جانعا بەيبىت ومىردەگى ەڭبەك قيىن سوعا ما؟ بيىك-بيىك مارتەبەلى مەكەمەلەردىڭ تىزگىنىن ۇستاعان. ازاماتتىعى – اڭىز, كىسىلىگى – كەرىم. جۇبايى باتەن اپامىزدىڭ جورگەگى قۇرعاماي نۇرلان, نۇربەرگەن, سالامات, انۋاربەك سىندى جاردىڭ شەتىنە قويساڭ دا, جاۋدىڭ وتىنە قويساڭ دا قايىسپاس قايسار ۇلدار ءوستى. وتەپ اعا كىرپىك قاققانداي كەلتە عۇمىرىندا وسى ۇلدارىنا ومىرلىك ونەگە, وشپەس ءتالىم بەرىپ كەتكەن. نۇرلان اعا ايتار ەدى: جورگەكتەگى كەزىم ەكەن. اكەم بولسا ەرتەڭدى-كەش جۇمىستا. انام مەكتەپتە مۇعالىم. ءوزىمىز گۋرەۆ قالاسىنىڭ جانىنداعى جاقىن ەلدى مەكەندە تۇرامىز. سوندا اتام بالعىمباي مەنى باۋىرىنا قىسىپ, جاياۋلاپ, كۇن سايىن قالاعا كەلەتىن كورىنەدى. بار شارۋاسى مەكتەپتەگى انام ۇلكەن ۇزىلىسكە شىققاندا مەنى ەمىزىپ كەتۋ. وسىنى ايتقاندا نۇرلان اعا ەرەكشە نۇرلانار ەدى... بۇل – مۇنايشى اۋلەت. نۇرلان اعا دا وسى ەل داۋلەتىن تاسىتقان ماماندىقتى يگەردى. قاراپايىم قىزمەتتەن وسى سالانىڭ مينيسترىنە دەيىن كوتەرىلدى. قازاقستان ەگەمەندىك الىپ, ءوز قولى ءوز اۋزىنا جەتەر-جەتپەس تۇستا پرەمەر-مينيستر بوپ تاعايىندالدى. سوڭىنا قانشاما العىر قۇلاعىن قايشىلاپ تۇرعان جاس مامانداردى, باسشى ازاماتتاردى تاربيەلەپ شىعاردى. ولاردىڭ ءوزى بۇل كۇندە ءبىر-ءبىر تۇلعا! مىنەزدى ادام – اينالايىن عوي. مىنەزى جوق جۋاس قاشاعانداردان قورقۋ كەرەك. نۇرلان اعا قىزمەتتە بولسىن, سان-ساپات تىرشىلىك ساپارىندا بولسىن الماستاي وتكىرلىگى مەن ادىلدىگى, جۇمىستى جەلديىرمەندەي اينالدىرار ىسكەرلىگى, كوركى مەن كوسەمدىگى, شۋاقتى جىميىسى كورگەن جاننىڭ كوزىنە باسىلىپ قالار-دى. اعا يماني ادام ەدى. ەلىمىزدە باس مۇنايشى بولىپ تۇرعاندا ارنايى اقشا ءبولدىرىپ, وعلاندى تاۋىنداعى بەكەت اتا مەشىتىنىڭ جانىنان ەڭسەلى تۇنەك ءۇيىن كوتەرتكەن. قىزىلقوعا اۋدانى (اتىراۋ وبلىسى) ميالى سەلوسىنان ءوز قاراجاتىنا مەشىت ءۇيىن سالدىرىپ, ەل-جۇرتتىڭ ريزاشىلىعىنا بولەنگەن. ارۋاق قونعان, نار شوككەن وڭاي اتا باسىنا اتا-بابا رۋحىنا ارناپ ەستەلىك بەلگى تۇرعىزىپ, اس بەرگىزگەن. بۇل تەك ءىلىپ-تەرىپ ايتىپ وتىرعانىمىز. ايتپەسە جاريا جاقسىلىق يەسىنىڭ جۇرتقا جاساعان قايىرى از با؟ ءيا, جانى – امانات, دەمى – ءناسىپ پاندە شىركىن دەگەن سول. اعانى اۋرۋ بەيمەزگىل اينالدىردى. ەر كوڭىلدىڭ جەتەگىندە ءجۇرىپ اڭداماي قالدى ما, قايدام؟.. سول تۇستا مەن دە جۇرەكتەن سىرقاتتانعان ەدىم. اتىراۋ وبلىستىق اۋرۋحاناسىندا جاتقان كەزىم. ءتۇن ىشىندە قول تەلەفونىم شىرىلداپ قويا بەرسىن. كوتەرسەم نۇرلان اعا. جانعا جايلى قوڭىر داۋسى. گەرمانيادان تەلەفون سوعىپ تۇر. اعايىن ازاماتتاردان مەنىڭ جايىمدى ەستىپتى. اسا ءابىرجۋلى. «راحىمجان اۋرۋحانادان ۇيىڭە شىق. ەرتەڭ جىگىتتەر استراحاننان اسا بىلىكتى دارىگەر الدىرادى. تاپسىرما بەردىم. سودان شيپا تاباسىڭ» دەسىن. ايتقانداي بولدى. جۇمابەك جاماۋوۆ, قايرات ورازباەۆ سىندى ازاماتتار اعا ءسوزىن ءلاپپايلاپ ۇعىپ, قامقورلىعىن جاسادى. تۇركيادان جانە ءبىر قوڭىراۋ شالعان. «ءىنىم مەن سەنى جازۋشى رەتىندە كەش تانىدىم. جاقسىلىق جاساي الماي بارامىن. ازاماتتارعا اماناتتادىم. تەنتەك بولما. تەمەكىڭدى قوي» دەپ. سوندا قامشىساپتاي قىسقا عۇمىرىنىڭ بار-جوعى اي جارىمى عانا قالىپتى عوي. اعانىڭ ءازىز جۇرەگى مەن سول ىڭكار كوڭىلىن ويلاسام ءالى كۇنگە ساقينالانىپ كوزىمە جاس كەلەدى. اللا-اۋ, دەسەڭشى! سايالى بايتەرەكتىڭ سوڭىندا ناعيما جەڭگەم, تولەگەندەي ارىس ۇلى, سامالداي سۇيكىمدى قىزى, نەمەرە, جيەندەرى قالدى. ماڭدايداعى جازۋ تاۋسىلعان سوڭ نە شارا؟   ەر ەڭبەگىڭ ەل-جۇرتىڭ باعالاعان, الەم جوقتار سان مارتە ارالاعان. تۇلپار قالدى سوڭىندا تاعالاعان, تىنىش ۇيىقتا جۇماقتا, وزىڭە العىس, بار قازاقتىڭ اتىنان اعا ساعان!   راحىمجان وتارباەۆ, جازۋشى-دراماتۋرگ