رەداكتسياسى ۆاگوندا بولعان باسىلىم

«ورتالىق قازاقستان» گازەتىنە – 85 جىل كەڭەس داۋىرىندە دۇنيەگە كەلگەن العاشقى قازاق باسىلىمدارىنىڭ ءبىرى – قاراعاندى وبلىستىق «ورتالىق قازاقستان» گازەتىنىڭ جارىققا شى­عىپ كەلە جاتقانىنا 85 جىل تولىپ وتىر. وسىنشا جاساپ, ەل قاجەتىنە جا­راپ كەلە جاتقان گازەت اتاۋلى ساۋساقپەن سانارلىق. باستاپقىدا «قارا­عاندى پرولەتارياتى» دەگەن اتاۋمەن جارىق كورگەن باسىلىمنىڭ تۇڭعىش رەداكتورلارىنىڭ ءبىرى ءباري ءمازيتوۆ وتكەن عاسىردىڭ 60-شى جىل­دارى جازعان ەستەلىگىندە بىلاي دەپتى: «جۇرتقا ءمالىم, سول جىلدارى قاراعاندى باسسەينىنىڭ ىرگەسى جاڭا قالانىپ جاتقان كەز بولدى. نە رەداكتسيالىق, نە باسپاحانالىق ءۇي بولماعاندىقتان, پانالاعان العاشقى ورنىمىز ۆاگون ەدى. گازەت شىعارۋ جۇمىسىنىڭ بارلىق پروتسەسى وسى تار ۆاگوندا اتقارىلدى». 85 جىلدان بەرى گازەت قوعام ومىرىنە بەلسەنە ارالاسىپ, ورتالىق قازاقستان ءوڭىرىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە اينا بولىپ كەلەدى. مۇندا وسىنشا ۋاقىت ىشىندە قىزمەت ىستەگەن قالامگەر-جۋرناليستەر, باسپا ءىسىنىڭ باسقا دا ماماندارى قىرۋار يگى ىستەرگە مۇرىندىق بولىپ, تالاي جاننىڭ تاعدىرىنا وڭ اسەرىن تيگىزدى. ايتا كەتۋ كەرەك, «ورتالىق قازاقستان» – احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ «گازەت – حالىقتىڭ كوزى, قۇلاعى ءھام ءتىلى» دەگەن ايگىلى انىقتاماسىنان كەيىن كوپ كەشىكپەي شىققان باسىلىمداردىڭ ءبىرى. جانە سول قازاقتىڭ احاڭداي ارىسى ايتقان ءسوزدىڭ ۇدەسىنەن شىعا ءبىلدى. ەندى شە, باستاپقىدا «قاراعاندى پرولەتارياتى», كەيىن 1938 جىلدان «سوۆەتتىك قاراعاندى» اتاۋىمەن شىعىپ تۇرعان گازەت رەداكتسياسىندا قازاقتىڭ ساتتار ەرۋباەۆ, عابيدەن مۇستافين, ءالجاپپار ابىشەۆ سىندى قارىمدى قالامگەرلەرى قىزمەت ىستەگەن. قازىنالى قاراعاندىعا اقىن-جازۋشىلار ءجيى كەلىپ تۇرعانى ءمالىم. سونداي ساپارلارىندا قازاق ادەبيەتىنىڭ بەيىمبەت مايلين, ءسابيت مۇقانوۆ, عابيت مۇسىرەپوۆ سىندى زاڭعار تۇلعالارى ءاردايىم وسى گازەتتىڭ رەداكتسياسىندا بولىپ, قاراعاندى جايلى تىڭ تۋىندىلارىن ۇسىنىپ وتىرعان. وسىنداي ۇلى قالامگەرلەر وبلىستىق باسىلىمدى جاڭا بيىكتەرگە كوتەردى. مۇمكىندىك بولسا, وسىنداي مە­رەيتوي تۇسىندا «ورتالىق قا­زاقستان» گازەتىندە بۇگىنگە دەيىن قىزمەت اتقارعان جانداردىڭ بارشاسىن, ولاردىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگىن اتاپ كورسەتسە دە ارتىق بولماس ەدى. بىراق ونى گازەت بەتىنىڭ كوتەرمەسى انىق. دەگەنمەن, سوناۋ 1931 جىلدىڭ 4 قازانىنان باستاپ شىعىپ كەلە جاتقان باسىلىمنىڭ باس رەداكتورلارىن اتاپ وتكەن ارتىق بولماس دەپ ويلايمىز. باسىلىمدى العاشقى سانىنان 1997 جىلعا دەيىن ح.سادىقوۆ, ب.ءمازيتوۆ, ج.ورمانباەۆ, س.ۇسەنوۆ, ت.نۇرتازين, ج.سارسەكوۆ, ج.كەتىكوۆ, پ.جۇمانوۆ, ءا.قاراعۇلوۆ, ب.تايكىمانوۆ, ب.يسا­بەكوۆ, ءا.بولدەكباەۆ, س.وسپانوۆ, ر.ساعىمبەكوۆ, ت.ءجۇسىپوۆ, ن.وراز­بەكوۆ, ر.سۇلەيمەنوۆ, ت.ەرمەكباەۆ, ب.جاناتوۆ, ءو.احمەتوۆ سىندى ازاماتتار باسقارىپ, جەمىستى ەڭبەك ەتتى. ال وتكەن عاسىردىڭ سوڭعى جىلدارىنان بۇگىنگە دەيىن «ورتالىق قازاقستاننىڭ» تىزگىنىن تانىمال قالامگەر, كەزىندە «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» قاراعاندى وبلىسى بويىنشا ءتىلشىسى, اپپارات قىزمەتكەرى بولعان ماعاۋيا سەمباي ۇستاپ كەلەدى. مەن «ورتالىق قازاقستان» گازە­تىندە 1997 جىلدان بەرتىنگە دەيىن قىزمەت ىستەدىم. كورمەسەك تە كوڭىلمەن سەزىنگەن بۇرىنعى ارىپتەستەرىمىزگە تاعزىم ەتە وتىرىپ, وسى جەردە ءوزىم قاتار قىزمەتتەس بولعان ءبىراز قالامگەر جۋرناليستەردى اتاپ وتكەنىم ورىندى بولار. الدىڭعى بۋىن اعالاردان كوزىمىز كورگەندەردىڭ ءبىرازى و دۇنيەلىك تە بولىپ كەتتى. ارۋاعى ريزا بولسىن دەپ ولاردىڭ قاتارىندا سەرىكباي الپىسوۆ, ماقسىم وماربەكوۆ, داۋلەتبەك ماقاشەۆ, ەسكەندىر تيشماعامبەتوۆ, زەينوللا ىدىرىسوۆ, ەرماعامبەت لۇقپانوۆ, امانجول اقىن اعالارىمىزدى اتار ەدىك. ارامىزدا جۇرگەن امان جانعوجين, ماعاۋيا سەمباي, سەرىك اقسۇڭقار ۇلى, سەرىك سەكسەنوۆ, سۇيىندىك جانىسباي, تىلەۋقابىل بايتۇرسىن, جۇمابەك ءيمانالى ۇلى, تورەحان مايباس, اماندىق راح ۇلى, ورالبەك ءجۇنىس ۇلى, ەرمەك بالتاش ۇلى سياقتى جۇيرىك قالام يەلەرىنىڭ ءتالىم-تاربيەسىن كوردىك. بۇلار ءبىر ءوزى تۇتاس بۋىنداي بولدى. ودان كەيىنگىدە ەرجان يماش, جومارت وسپان, جۇلدىز تويبەك, ايشا تۇرماعانبەتوۆا, داۋلەتقالي اساۋوۆ, بولاتبەك قاۋىسوۆ, سەرىك ساعىنتاي, قامبار احمەتوۆ, ەرجان قالىمباي, الدابەرگەن كەمپىرباەۆ, جانات جاڭقاش سياقتى گازەتكە كەڭەستىك ءداۋىردىڭ سوڭعى جىلدارى مەن ەل تاۋەلسىزدىگى ەندى بەكي باستاعان تۇستا كەلگەن لەك قوسىلدى. «تولقىننان تولقىن تۋادى, تولقىندى تولقىن قۋادى» دەمەكشى, سولاردىڭ ءبارى جۋرناليستيكا الەمىندە الدىڭعىلاردان ساباق الىپ, كەيىنگىلەرگە ۇلگى بولا ءبىلدى. دامىعان ۇستىنە دامىپ جاتقان زاماندا ەلەكتروندى تەحنيكالار العا وزىپ, باسپا ونىمدەرى كەيىنگە ىسىرىلا باستاعانى راس. دەسەك تە, ەڭ دامىعان دەگەن ەلدەردىڭ ءوزى مەرزىمدى باسىلىمنان باس تارتىپ كورگەن ەمەس. وعان مىسال رەتىندە دۇنيەنىڭ ءار تۇكپىرىنەن كۇن سايىن جۇزدەگەن مىڭ تيراجبەن شىعىپ جاتقان «تايمس», «لە فيگارو», «گارديان», «يندەپەندەنت», «دەيلي تەلەگراف», «نيۋ-يورك تايمس», «ۆا­شينگتون پوست», «فاينەنشەل تايمس» سياقتى گازەتتەردى اتاساق تا جەتكىلىكتى. ال ازىرگە ەڭ ۇلكەن وبلىس – قاراعاندىنىڭ ماڭدايالدى گازەتى اپتاسىنا ءۇش رەت شىعىپ, 15 مىڭنان استام وقىرمانىن رۋحاني ازىقپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. قاز داۋىستى قازىبەك ءبيدىڭ «ءسوزدىڭ اتاسى – بىرلىك, اناسى – شىندىق» دەگەن اتالى ءسوزىن ۇران ەتكەن باسىلىم ءوز ۇستانىمىنان اينىماي كەلەدى. ارىپتەستەرىمىزگە 85 جىلدىق مەرەيتوي قۇتتى بولسىن دەيمىز! قايرات ءابىلدينوۆ, «ەگەمەن قازاقستان» قاراعاندى