داۋدىڭ داۋاسى – مامىلە

قازىر نە كوپ, داۋ كوپ. ءبىر-بىرىمەن قاتار جۇرگەن ادامداردىڭ وزدەرى دە بايقاۋسىزدا ءبىرىنىڭ اياعىن ءبىرى باسىپ كەتسە, داۋلاسا قالادى. بۇلاردىڭ اراسىندا وزگەنىڭ ءورىسىن قىزعاناتىندارى, جەتىستىگىن كورە المايتىندارى, ءتىپتى وزىنە تۇك زيانى تيمەسە دە وعان ور قازۋعا بەلسەنە شىعاتىندارى قانشاما! نەلىكتەن دەپ ويلايسىز؟ ونىڭ ۇستىنە, قايسىبىر داۋلاسقان ادامدار قارسىلاسىن سوتتاتىپ, تۇقىرتپاي تىنبايدى. سوندىقتان اققا دا, قاراعا دا جانتالاسا كۇرەسۋگە تۋرا كەلەدى. سوسىن بۇل كۇرەستىڭ شەگى مەن شەتى بولمايدى. الايدا, سوتقا ادامداردىڭ كوبى تەك بىرەۋ­گە جازا قولدانۋ نەمەسە سوتتاتۋ ءۇشىن عانا بارمايدى, وزدەرىن ناقاق جالادان, لاس ىستەن اراشالاۋ ءۇشىن دە بارادى. ەندەشە, «داۋدىڭ باسى – دايرابايدىڭ كوك سيىرى» دەمەكشى, داۋ تۋدىرىپ, جاماندىق جاسايتىن دا, جاق­سىلىق اكەلىپ, جان دۇنيەنى جادىراتاتىن دا ادامداردىڭ وزدەرى. ادام قولىنان كەلەتىن ەڭ وڭاي ءىس – وسى. دەسەك تە جوعارىدا ايتىلعان كەلەڭسىز كورىنىس­تەر قايتالانا بەرەدى. جالپى, بىلە-بىلگەنگە, زامان قيىنداعاندا ادامدار بىرىگە تۇسەدى دەيدى, ويتكەنى سول قيىندىقتى كوپ بولىپ جەڭۋ وڭاي. قيىندىقتان قىزىقتى, جامان­دىقتان جاقسىلىقتى اينالاسىنا الىپ بەرە الاتىن كەڭپەيىلدى جاندار كوپ بولسا ەكەن دەيمىز. وسىندايدا كوپتى كورگەن دانىشپاننان سۇراعان عوي: «نەلىكتەن ءبىر ادامدار مەيىرىمدى ءارى ادام­گەرشىلىگى مول, ال قايبىرەۋلەرى كەرىسىنشە, قايىرىمسىز جانە پالە قۋعىش بولىپ كەلەدى», دەپ. سوندا كوپتى كورگەن اقساقال ءبىراز ويلانىپ بارىپ: «مەن ادامداردىڭ ەكى توپقا بولىنەتىنىن ءوز تاجىريبەمنەن بىلەمىن. ولاردىڭ ءبىر توبى كادىمگى شىبىنعا ۇقسايدى. باقتا جايقالعان, قۇلپىرعان, حوش ءيىستى قانشاما كەرەمەت گۇلدەر قول بۇلعاپ شاقىرىپ تۇرسا دا وندا ۇشىپ كەلگەن شىبىن, سول باقتىڭ تۇكپىرىنە ءتۇسىپ قالعان مالدىڭ ءبىر قيىن تاۋىپ, سوعان بارىپ قونادى. ال سول شىبىننان راۋشان گ ۇلى قاي جەردە وسەدى دەپ سۇراي قالساڭىز, ەشقانداي جاۋاپ قايتارا المايدى. ويتكەنى, ول ونىڭ نە ەكەنىن بىلمەيدى. الايدا, شىبىن قاي جەردە جۋىندى توگىلگەنىن, قاي جەردە دارەتحانا بار ەكەنى مەن قاي جەردە مالدىڭ قيى جاتقانىن ايتىپ بەرە الادى...», دەگەن ەكەن. مىنە, راسى كەرەك, قايسىبىر ادامدار وسى شىبىن سەكىلدى. ولار ومىرلەرىندە تەك پالە مەن لاستىقتى ىزدەپ قانا ۇيرەنگەن, سوندىقتان وزگەلەردەن دە سونى عانا ىزدەيدى. ودان ءارى ويىن جالعاعان دانىشپان: «ال ەندى ادامداردىڭ ەكىنشى توبى ارا سەكىلدى. ارالاردى وزدەرىڭىز دە بىلەسىزدەر, ولار تەك سۇلۋلىق پەن تاتتىگە ءۇيىر. سونداي ءبىر ارا قوقىس پەن ءناجىس توگىلگەن الاڭعا ۇشىپ كەلسە دە ەش جەرگە قونبايدى, تەك الگى قوقىستىڭ اراسىندا عايىپتان تايىپ ءبىر عانا گۇل تۇرسىنشى, ول سول گۇلدى تاۋىپ, سوعان عانا بارىپ قونادى. مىنە, وسى اراعا ءتىل ءبىتىپ, ودان جۋىندى توگىلەتىن جەرلەر مەن قوقىس جاشىكتەرى قايدا دەپ سۇراساڭىز, جاۋاپ قايتارا المايدى, ويتكەنى ول ونى قىزىق­تىرمايدى. بىراق ارا قاي جەردە جايقالعان باق بار ەكەنىن, قاي جەردە حوش ءيىستى ادەمى گۇل ءوسىپ تۇرعانىن ايتىپ بەرە الادى. ادامدار دا سولاي. ىزگى نيەتتى ادامدار جاقسىلىقتى ويلايدى جانە سونى كورە بىلەدى. ال ويى تار, جان دۇنيەسى لاس ادامدار جاماندىقتى عانا كورەدى جانە سونى عانا ۇنەمى ىزدەيدى», دەپتى. مىنە, سەنسەڭىز دە, سەنبەسەڭىز دە بۇل – شىن­دىق. سوت الدىن بەرمەيتىن ادامداردىڭ كوبى بول­ماشى داۋ ءۇشىن ۋاقىتىن دا, قارجىسىن دا, ەڭ باستىسى – دەنساۋلىعىن جوعالتىپ الادى. ال سوندا ءبىر-بىرىنە كىنا ارتقان ماسەلەلەرى سوتتاسۋعا دەيىن جەتكىزەتىن ءىس ەمەس. قىزعانشاقتىق, كورە الماۋشىلىق, كەكتەنۋ, ەسە جىبەرمەۋ اقىرى داۋعا اينالىپ كەتەدى. قاسىنداعىسىنان كەمشىلىكتى, ءسۇرىنۋدى عانا ىزدەۋ – ونىڭ جاماندىقتىڭ جولىنا تۇسكەندىگىنىڭ بەلگىسى. سوندىقتان دا قازىرگى ۋاقىتتا داۋلاردى شەشۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جولى – مەدياتسيا, ياعني داۋلاسقان تاراپتاردى ءبىتىستىرۋ جولى. مۇنىڭ داۋلاردى شەشۋدەگى ادىلەتتى دە سارا جول بولاتىندىعىن سوت ماماندارى دا, ساراپشىلار دا, قورعاۋشىلار دا ءبىراۋىزدان ايتىپ وتىر. ويتكەنى, مەدياتسيانىڭ ءبىر ارتىق­شىلىعى, تىرناق استىنان كىر ىزدەپ اداسقان جاننىڭ ءىسى ابىروي اپەرمەيتىندىگىن تاراپتارعا الدىن الا ءتۇسىندىرىپ بەرە الۋىندا. بۇل بۇرىن­عى ءبىر اۋىز سوزگە توقتاعان اتا-بابالار ءىسى سەكىلدى, سول كەزدەگى بيلەرىمىزدىڭ ءداستۇرىن قازىر­گى سۋديالاردىڭ جالعاستىرۋى بولماق. قازاق حالقى­نىڭ بىرلىگى ءۇشىن ونىڭ بەرەرى مول. اينالاداعى ادامداردىڭ جاقسىلىعىنا شىن قۋانا ءبىلۋ دە ءبىر باقىت دەيدى عوي. ەندەشە, ەڭ بولماسا الگى بال جينايتىن اراداي-اق بولۋعا ۇمتىلىپ ءبىر كورەيىكشى, اعايىن! الەكساندر تاسبولاتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان»