كەشە استانادا عىلىم, تەحنولوگيالار جانە يننوۆاتسيالار جونىندەگى ازيا پارلامەنتارالىق فورۋمى ءوز جۇمىسىن باستادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ ءماجىلىسى, ءبىلىم, عىلىم جانە مادەنيەت ماسەلەلەرى بويىنشا يسلام ۇيىمى (يسەسكو) جانە يسلام دامۋ بانكى (يدب) بىرلەسىپ ۇيىمداستىرعان شاراعا الەمنىڭ 25 ەلىنىڭ پارلامەنتشىلەرى, عالىمدار, ساراپشىلار جانە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىسۋدا.
يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا (يىۇ) مۇشە-مەملەكەتتەردىڭ ءبىلىم جانە عىلىمي الەۋەتىن دامىتۋ سالاسىندا ارىپتەستىكتى نىعايتۋعا باعىتتالعان بۇل ايتۋلى جيىندى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين اشتى. ءوزىنىڭ كىرىسپە سوزىندە ن.نىعماتۋلين فورۋمنىڭ باستى ماقساتى مەن ماڭىزىنا كەڭىنەن توقتالدى.
بۇگىن استاناعا كەلىپ, وتە ماڭىزدى شاراعا قاتىسىپ وتىرعاندارىڭىز ءۇشىن بارلىعىڭىزعا پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارى اتىنان العىسىمىزدى بىلدىرەمىز. سونداي-اق, وسىناۋ شارانى ۇيىمداستىرۋعا اتسالىسقان ءبىلىم, عىلىم جانە مادەنيەت ماسەلەلەرى بويىنشا يسلام ۇيىمى مەن يسلام دامۋ بانكىنە دە ءوز ريزاشىلىعىمىزدى جەتكىزگىمىز كەلەدى. استانادا العاش رەت وتكىزىلىپ وتىرعان فورۋمنىڭ قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا ۇيىمداستىرىلۋى ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى. وسى ۋاقىتتىڭ ىشىندە ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كورەگەن ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىز ەكونوميكاسى قۋاتتى, بىرلىگى مىقتى, بولاشاعى ايقىن ابىرويلى مەملەكەتكە اينالدى, دەدى ن.نىعماتۋلين.
سونداي-اق, ول قازاقستاننىڭ ارقاشان الەمدىك ينتەگراتسيا يدەياسىن قولداپ, كوپتەگەن حالىقارالىق ۇيىمنىڭ بەلسەندى ءجانە بەدەلدى مۇشەسى اتانعانىن اتاپ كورسەتتى. ونىڭ ناقتى دالەلى – مەملەكەتىمىزدىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ 2017-2018 جىلدارعا تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولىپ سايلانۋى. وسىنىڭ بارلىعى الەم ەلدەرىنىڭ قازاقستانعا دەگەن سەنىمىنىڭ جوعارى ەكەنىن انىق كورسەتەدى. ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز تاۋەلسىزدىك العان ساتتەن باستاپ ازيامەن, سونىڭ ىشىندە يسلام مەملەكەتتەرىمەن ىنتىماقتاستىققا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. وسى ارىپتەستىكتى ودان ءارى نىعايتۋدا بۇگىنگى ازيا پارلامەنتارالىق فورۋمى دا ەرەكشە ءرول اتقاراتىنى ءسوزسىز, دەدى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى.
سونىمەن بىرگە, ن.نىعماتۋلين يسلام ەلدەرىنىڭ اراسىنداعى ءوزارا بايلانىستاردى جانداندىرۋدىڭ وزەكتىلىگىن, بۇل باعىتتا قازاقستان تاراپىنان قولعا الىنىپ كەلە جاتقان اۋقىمدى شارالاردى اتاپ ءوتتى. بۇگىندە يسلام قوعامداستىعى ەلدەرىمەن بىرگە ايماقتاعى تۇراقتىلىقتى, قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋدا, ءبىلىم, عىلىم جانە يسلام مادەنيەتىن دامىتۋدا جەتكەن جەتىستىكتەرىمىز دە از ەمەس. سونىڭ ىشىندە دىنارالىق, ۇلتارالىق تاتۋلىقتىڭ قازاقستاندىق مودەلى بۇكىل الەمگە ۇلگى بولىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا ەلباسىنىڭ 5 ينستيتۋتتىق رەفورماسىن جۇزەگە اسىرۋ باعىتىنداعى «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى ءجۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل ۇلت جوسپارىندا كورسەتىلگەندەي, ەلىمىزدەگى يننوۆاتسيالىق ساياسات قوعامنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ, ەكونوميكالىق دامۋدىڭ نەگىزى بولىپ تابىلادى. اتالعان جولدا ءبىزدىڭ ەلىمىز يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ العاشقى 5 جىلدىعىن تابىستى ورىندادى. قازىرگى ۋاقىتتا بۇل باعدارلامانىڭ 2-كەزەڭى ءتيىمدى ءجۇرگىزىلۋدە. ال ونىڭ بارلىعىن زاڭ جاعىنان قامتاماسىز ەتۋگە قازاقستان پارلامەنتىنىڭ قوسىپ وتىرعان ۇلەسى زور. مىسالى, «يننوۆاتسيالاردى ىنتالاندىرۋ جۇمىستارى, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق قىزمەتتى مەملەكەتتىك قولداۋ تۋرالى» زاڭ, وعان ىلەسپە 15 زاڭ جانە باسقا دا كوپتەگەن زاڭعا تاۋەلدى اكتىلەر بەكىتىلگەن بولاتىن. سونىمەن بىرگە, عىلىم سالاسىنداعى ماڭىزدى رەفورمالاردى ىسكە اسىرۋ جولىندا دا ءبىزدىڭ دەپۋتاتتار «عىلىم تۋرالى» جانە «عىلىمي قىزمەت ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋ تۋرالى» زاڭداردى قابىلدادى, دەدى ول.
سونداي-اق, سپيكەر جوعارىدا اتالىپ وتكەن جەتىستىكتەردىڭ بارلىعى وتاندىق ەكونوميكانى جاڭا بيىكتەرگە كوتەرەتىنىنە كەپىل بولاتىنىن جەتكىزدى. ەلىمىزدەگى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت حالىقارالىق وقۋ ورنى مەن يننوۆاتسيالىق-تەحنولوگيالىق پاركىندە زامانعا ساي يننوۆاتسيالىق كلاستەردى قالىپتاستىرۋ بويىنشا كەڭ اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلۋدا. سونىمەن بىرگە, «بولاشاق» حالىقارالىق پرەزيدەنتتىك ستيپەندياسى دا وسى سالادا ساپالى مامانداردى دايىنداۋعا ىقپال ەتەدى. وسىنىڭ بارلىعى بۇگىنگى كۇنى ەكونوميكا, مادەنيەت, ءبىلىم جانە عىلىم سياقتى كوپتەگەن سالالاردا ۇلكەن ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋگە زور مۇمكىندىك بەرىپ كەلەدى. سوندىقتان ءبىزدىڭ ەلىمىز جاڭا تەحنولوگيالارمەن يننوۆاتسيالىق عىلىمدى دامىتۋ جولىندا ارقاشاندا الەم ەلدەرىمەن بىرىگىپ جۇمىس ىستەۋگە دايىن. وسى ورايدا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2017 جىلى يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ ءسامميتىن استانادا وتكىزۋ ءجونىندەگى ۇسىنىسى وتە ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيمىز, دەدى ن.نىعماتۋلين.
ودان ءارى ن.نىعماتۋلين كەلەر جىلى استانادا وتكەلى وتىرعان ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. يسلام ەلدەرى اراسىنداعى ءوزارا بايلانىستاردى دامىتۋدىڭ وزەكتىلىگىنە نازار اۋداردى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسىنىڭ سەسسياسىندا الەمنىڭ ەكونوميكالىق دامۋى ءۇشىن ازيا ەلدەرىنىڭ ىقپالى زور ەكەنىن ەرەكشە اتاپ وتكەن بولاتىن. سەبەبى, بۇكىل الەم ساراپشىلارى ءححى عاسىردى ازيا عاسىرى دەپ اتايدى. سوندىقتان, ازيا ەلدەرى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتىپ, ونى ودان ءارى دامىتۋ جولىندا ءبىزدىڭ پارلامەنتشىلەرگە جۇكتەلىپ وتىرعان مىندەت اۋقىمدى. سول ءۇشىن ءبىز الداعى ۋاقىتتا دا ءوزارا تاجىريبە الماسىپ, ۇسىنىس-پىكىرلەرىمىزدى ورتاعا سالىپ, ىسكەرلىك بايلانىستى نىعايتۋ قاجەت دەپ بىلەمىز, دەدى ن.نىعماتۋلين.
بۇدان كەيىن فورۋمنىڭ مودەراتورى رەتىندە پارلامەنت ءماجىلىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى گۇلميرا يسىمباەۆا قاتىسۋشىلاردى يسەسكو-نىڭ باس ديرەكتورى اۋدۋلازيز وسمان ات-تۋەيدجريدىڭ بەينەۇندەۋىن تىڭداۋعا شاقىردى.
بەينەكورسەتىلىم ارقىلى ءسوز سويلەگەن اۋدۋلازيز وسمان ات-تۋەيدجري وسىناۋ القالى جيىندى ۇيىمداستىرعان تاراپتارعا العىسىن جەتكىزە كەلىپ, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يسلام الەمى ءۇشىن وڭتايلى باستامالارىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق, ول يسەسكو مەن قازاقستاندى بايلانىستىراتىن ىنتىماقتاستىقتى ماقتان تۇتاتىنىن جەتكىزە كەلىپ, فورۋم جۇمىسىنا تابىس تىلەدى.
ءوز كەزەگىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆ فورۋمدا كوتەرىلىپ وتىرعان عىلىم, تەحنولوگيا جانە يننوۆاتسيا تاقىرىبى ءوزىنىڭ وزەكتىلىگىمەن ەرەكشەلەنەتىنىن جەتكىزىپ, يسلام الەمىنەن بۇكىل ادامزاتقا ورتاق عۇلامالار ءوسىپ شىققانىنا توقتالدى. سونىمەن قاتار, قازىرگى تاڭدا يسلام الەمى زاماناۋي سىن-قاتەرلەردىڭ وشاعىندا قالىپ وتىرعاندىعىنا دا نازار اۋداردى.
بۇل ورايدا سەبەپتەر از ەمەس. بۇل نەگىزىنەن ءتيىمسىز مەملەكەتتىك باسقارۋعا, ساياسي جۇيەنىڭ جەتىلدىرىلمەۋىنە, ادامي دامۋ يندەكستەرى كورسەتكىشتەرىنىڭ تومەندىگىنە, ينۆەستيتسيا جەتىسپەۋشىلىگىنە, حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىنىڭ دامىماعاندىعىنا, ءبىلىم مەن مەديتسيناعا قولجەتىمدىلىكتىڭ ءتومەندىگىنە جانە باسقا دا جايتتارعا بايلانىستى, دەدى مينيستر. بۇلاردان بولەك, ول يىۇ مۇشەلەرىن ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا يسلام ۇيىمىن قولداۋعا شاقىردى.
ايتا كەتەيىك, اتالعان ۇيىمعا ساۋدا قاتىناستارىن جانداندىرۋدان باسقا, مۇشە ەلدەردىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق الەۋەتىن نىعايتۋ جانە دامىتۋ, سونىمەن قاتار, تاجىريبە الماسۋ جانە ازىق-ت ۇلىكتىڭ قاۋىپسىزدىگى كىرەدى. ازىق-ت ۇلىك ىنتىماقتاستىعىنىڭ ماسەلەسى بويىنشا يسلام ۇيىمى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان. ول 2011 جىلى يىۇ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ 38-ءشى سەسسياسى بارىسىندا ايتىلعان.
يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى عىلىمي-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى تۇراقتى كوميتەتتىڭ باس ۇيلەستىرۋشىسى شاۋكات حاميد حان ءوز كەزەگىندە بۇگىنگى ماڭىزدى باسقوسۋدىڭ تيىمدىلىگىن ءسوز ەتتى.
بۇدان كەيىن ءسوز العان ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ عىلىم, تەحنولوگيالار جانە يننوۆاتسيالار ماسەلەلەرى جونىندەگى ازيا پارلامەنتارالىق فورۋمىنا قاتىسۋشىلاردىڭ جۇمىستارىنا اتالعان ۆەدومستۆو اتىنان ساتتىلىك تىلەدى.
ارينە, عىلىمي يننوۆاتسيالىق ساياساتتى ازىرلەۋ مەن جۇزەگە اسىرۋدا قارجى ينستيتۋتتارى ماڭىزدى ورىن الادى. بۇل رەتتە, يسلام دامۋ بانكىن ايرىقشا اتاپ ءوتۋگە بولادى. بۇگىندە يسلام دامۋ بانكى قازاقستاننىڭ يسلام قارجىسىمەن بانكينگ يندۋسترياسىن دامىتۋ ىسىندە ەڭ نەگىزگى ستراتەگيالىق ارىپتەسى بولىپ وتىر. وسى ورايدا, يسلام دامۋ بانكى (يدب) الەۋەتتى دامىتۋ دەپارتامەنتى باسقارماسىنىڭ باسشىسى امينۋددين مات اريفكە دە ءسوز بەرىلىپ, ول ءوزىنىڭ پىكىرىمەن ءبولىستى. ول اۋقىمدى جيىندى ۇيىمداستىرۋعا ۇيىتقى بولعان قازاقستان ۇكىمەتىنە العىسىن ءبىلدىردى.
بۇدان كەيىن اتالعان فورۋم «عىلىم, تەحنولوگيالار جانە يننوۆاتسيالار سالاسىنداعى ساياسات» تاقىرىبىنداعى I سەسسيامەن جالعاستى. سەسسياعا مودەراتورلىق ەتكەن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆ زاماناۋي الەمدە ادام قىزمەتىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى بار سالاسىنىڭ ەكونوميكالىق ءوسۋى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن نەگىزگى الەۋەت رەتىندە بارلىق ەلدىڭ عىلىمعا ەرەكشە كوڭىل بولەتىنىن اتاپ ءوتتى.
ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى البەرت راۋ ءوز كەزەگىندە قازاقستاننىڭ يننوۆاتسيالىق-تەحنولوگيالىق ساياساتى توڭىرەگىندە اڭگىمە وربىتە كەلىپ, قازاقستان 2010 جىلدان بەرى بەلسەندى تۇردە جاڭا يندۋستريالاندىرۋ باعىتىنا بەت بۇرعانىن اتاپ كورسەتتى.
مالايزيانىڭ عىلىم, تەحنولوگيالار جانە يننوۆاتسيالار ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ابۋ باكار موحامماد دياح مەملەكەتتىڭ عىلىم, تەحنولوگيالار جانە يننوۆاتسيالار سالاسىنداعى ساياساتتى ىسكە اسىرۋداعى رولىنە توقتالدى. ول ۇكىمەت عىلىم مەن تەحنولوگيانىڭ, يننوۆاتسيانىڭ دامۋىندا ۇلكەن ءرول اتقارادى. بۇل رەتتە ءاردايىم مونيتورينگ جۇرگىزىپ وتىرعان ءجون. ول ءۇشىن, ارينە, مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ دۇرىس جولعا قويىلعانى كەرەك, – دەسە, ەلىمىزدىڭ پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بەيبىت مامراەۆ ءوز سوزىندە عىلىمنىڭ ءار مەملەكەتتە ارقيلى داميتىنىن, بiراق عىلىم جالپى ومiرگە تiكەلەي قاتىستى دۇنيە بولعاننان كەيiن جاھاندانۋ زامانىندا وعان بىرلەسە, ىقپالداسا وتىرىپ, نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
بۇدان كەيىنگى كەزەكتە ازەربايجان پارلامەنتىنىڭ عىلىم ءجانە ءبىلىم ماسەلەلەرى جونىندەگى تۇراقتى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى باحتيار اليەۆ «جاھاندانۋ داۋىرىندە ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىن دامىتۋ ءۇشىن زاڭنامالىق بازانى قالىپتاستىرۋ» تاقىرىبى بويىنشا بايانداما جاساسا, قازاقستان, قىرعىزستان, تاجىكستان جانە وزبەكستان بويىنشا يۋنەسكو-نىڭ الماتىداعى كلاستەرلىك بيۋروسى ديرەكتورىنىڭ ءمىندەتىن اتقارۋشى اندرەي شەۆەلەۆ يۋنەسكو-نىڭ عىلىمدى, تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالاردى ىلگەرىلەتۋدەگى رولىنە توقتالدى. سەسسيا بارىسىندا شەتەلدەن كەلگەن ساراپشىلار وزدەرىنىڭ مەملەكەتتەرىنە قاتىستى تاجىريبەلەرىمەن دە ءبولىستى. ماسەلەن, مالي رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتى يسسا زەربو «ماليدەگى عىلىم مەن تەحنولوگيالاردى دامىتۋدىڭ جانە يننوۆاتسيالاۋدىڭ ۇلتتىق ستراتەگياسى», مىسىر اراب رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىمي زەرتتەۋلەر كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ابدەلراحمان موحامەد ابدەلگاۆاد احمەد «مىسىر-2030» ستراتەگياسى توڭىرەگىندە ءسوز قوزعادى.
فورۋمنىڭ II سەسسياسى «پارلامەنتشىلەردىڭ ۇلتتىق باعدارلامالار مەن باسىمدىقتاردى ءىسكە اسىرۋداعى ءرولى جانە ۇلتتىق ينستيتۋتتارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ جولدارى» تاقىرىبىنا ارنالدى.
II سەسسيا بارىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ساكەن سارسەنوۆ «تسيفرلىق قازاقستان», يندونەزيا ءدىني جانە الەۋمەتتىك ماسەلەلەر جونىندەگى تۇراقتى كوميتەت توراعاسىنىڭ ورىنباسارى دەدينگ يسحاك «پارلامەنتتىڭ عىلىم, تەحنولوگيالار جانە يننوۆاتسيالار ارقىلى يسلامدىق ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋداعى ءرولى», بانگلادەش پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتى ماين ۋددين حان بادال «عىلىم, تەحنولوگيالار جانە يننوۆاتسيالار سالاسىنداعى عاجايىپ جەتىستىكتەر: بانگلادەش تاجىريبەسى», تۋنيس پارلامەنتى عىلىم جانە تەحنولوگيالار كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى حايەت ومري «پارلامەنتشىلەردىڭ جوعارى ءبىلىم بەرۋدى جانە عىلىمي زەرتتەۋلەردى جۇيەلى تۇردە رەفورمالاۋداعى ءرولى: ءتۋنيستىڭ توڭكەرىستەن كەيىنگى تاجىريبەسى» تاقىرىپتارىندا ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى.
تۇستەن كەيىن فورۋمنىڭ III-IV سەسسيالارى ءوتتى. تاراتا ايتار بولساق, III سەسسيا «يسەسكو-عا مۇشە جانە مۇشە ەمەس مەملەكەتتەردەگى عىلىم, تەحنولوگيالار جانە يننوۆاتسيالار سالاسىنداعى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازا جانە ىنتالاندىرۋ شارالارى» تاقىرىبىنا ارنالدى. بۇل ءجونىندە ۇيىمنىڭ كونسۋلتانتى, ءۇندىستان وكىلى موحسين حان ءسوز ءسويلەدى.
ال «ونىمدىلىك سەكتورىنداعى عىلىمي-تەحنيكالىق ولشەمدەر» تاقىرىبىنا ارنالعان IV سەسسيا اياسىندا قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى باقىتجان ءابدىرايىم, گامبيا پارلامەنتى ءبىلىم ماسەلەلەرى جونىندەگى ىرىكتەۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەبريما سولو دجاممەح تاعى باسقالار ءوز پىكىرلەرىمەن ءبولىستى.
بۇگىن فورۋم جۇمىسى جالعاسادى.
جولدىباي بازار,
ءلايلا ەدىلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
ورىنباي بالمۇرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
لەبىزدەر لەگى
ماۋلەن اشىمباەۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ كوميتەت توراعاسى: – بۇل فورۋمعا تەك يسلام ەلدەرىنىڭ عانا ەمەس, ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ پارلامەنتشىلەرى قاتىستى. مۇنداعى ءبىرىنشى ماسەلە – وسى پارلامەنتشىلەردىڭ يننوۆاتسيالاردى, ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋداعى زاڭنامالىق تاجىريبەلەرىن تالقىلاۋ. وزگە ەلدەردىڭ ءتيىمدى زاڭدارى بولسا, سولاردان ۇيرەنۋ. ەكىنشىدەن, بۇگىندە يسلام ەلدەرىن تەرروريزم, ەكسترەميزم سەكىلدى تۇيتكىلدەر الاڭداتىپ تۇرعانى بەلگىلى. ال بۇل مەملەكەتتەردەگى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى ەكونوميكانى ىلگەرىلەتۋ, دامۋدىڭ جاڭا فاكتورلارىن قالىپتاستىرۋ. ياعني, يسلام مەملەكەتتەرىن دامىتۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – ءبىلىمدى, عىلىمدى, يننوۆاتسيانى دامىتۋ. ۇشىنشىدەن, سوڭعى ۋاقىتتا مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى كوپ ەلگە ەكونوميكالىق ماسەلەلەرگە باسقاشا تۇرعىدا قاراۋعا يتەرمەلەپ وتىر. وسىعان وراي, ەنەرگيانىڭ جاڭا, بالامالى كوزدەرىن پايدالانۋ, «جاسىل» ەكونوميكانى دامىتۋ – فورۋمنىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى. نابيل ابدۋللا ءال - بۋليشي, باحرەين كورولدىگى پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتى: – قازىرگىدەي كۇردەلى كەزەڭدە, مەملەكەتتەر ءتۇرلى قاۋىپ-قاتەرلەرمەن بەتپە-بەت كەلىپ تۇرعاندا مۇنداي جيىنداردىڭ ماڭىزى ايرىقشا. سەبەبى, عىلىم-ءبىلىم, جاڭا تەحنولوگيالار – كەز كەلگەن ەلدى دامىتاتىن, ونى ىلگەرىلەتەتىن, ورگە سۇيرەيتىن ماڭىزدى فاكتورلار. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن كوپتەگەن مەملەكەتتىڭ دامۋى مۇناي كوزدەرىنە تىكەلەي بايلانىستى بولدى. الايدا, قازىرگى تاڭدا مۇناي باعاسىنىڭ كۇرت تومەندەۋى ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىنە كەرى اسەر ەتۋدە. ال مۇنداي جاعدايدا جاڭا تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ, ەنەرگيانىڭ بالامالى كوزدەرىن دامىتۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنە شىقتى. سول سەبەپتى, بۇگىندە جاڭا يننوۆاتسيالار مەن تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا ايرىقشا ءمان بەرىلۋدە. باحرەين دە باسقا ەلدەر سەكىلدى ەكونوميكالىق دامۋعا قاتىستى ءوزىنىڭ ۇستانىمدارىن قايتا قاراستىرا باستادى. ماسەلەن, قازىرگى تاڭدا بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋعا ارنالعان 4 جىلدىق باعدارلاما قابىلدانعان. ول ءتۇرلى سالانى قامتيدى. ءجاميلا نۇرمانبەتوۆا, قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى: – استانادا العاش رەت ءوتىپ وتىرعان بۇل فورۋم يسلام ەلدەرىنىڭ ءوزارا ىقپالداسىپ, ءبىر-بىرىمەن تاجىريبە الماسۋلارىنا مۇمكىندىك بەرەدى. جيىندا قارالىپ وتىرعان ماسەلەلەر وتە اۋقىمدى. عىلىم, تەحنولوگيالار جانە يننوۆاتسيالار سالاسىندا بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋدىڭ ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزگە تيگىزەتىن پايداسى زور. قانداي مەملەكەت بولسىن ءوزىنىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋ ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە عىلىم مەن تەحنولوگياعا جۇگىنەدى. وسى ورايدا يسەسكو-عا مۇشە-مەملەكەتتەر وزدەرىنىڭ بىرلىگىن نىعايتا وتىرىپ, ىنتىماقتاسا ءىس-قيمىل جاساۋى ماڭىزدى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى نەگىزىندە عىلىم, تەحنولوگيا جانە يننوۆاتسيا سالالارىن دامىتۋ ءىسى جۇيەلى تۇردە قولعا الىنىپ وتىر. بۇل باعىتتا ينفراقۇرىلىم جەتىلدىرىلۋ ۇستىندە, سونداي-اق, نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازا ءوز دەڭگەيىندە جۇمىس ىستەۋدە. مۇنىڭ بارلىعى قازاقستاننىڭ الداعى ۋاقىتتا قارقىندى دامۋىنا جاعداي جاسايدى. حاميد مۋحامەد يبراحيم مۋحامەد, سۋدان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتى: – ءبىز سىزدەردىڭ كەرەمەت ەلدەرىڭىزگە كەلگەنىمىزگە وتە قۋانىشتىمىز. سەبەبى, تالايدى تولعاندىرىپ جۇرگەن كۇردەلى ءماسەلەلەر كۇن تارتىبىنە شىعارىلعان ازيا پارلامەنتارالىق فورۋمىنا قاتىسۋدامىز. بۇل فورۋم يسلام دۇنيەسى ءۇشىن ۇلكەن ءرول اتقارادى. ويتكەنى, اتالعان جيىن يسەسكو-عا مۇشە-مەملەكەتتەردى ءبىر-بىرىنە جاقىنداستىرا تۇسەدى. ال ەلدەرىمىزدىڭ ءوزارا ىقپالداسۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن مۇنداي القالى جيىن قاي جاعىنان الساق تا ءوز پايداسىن كورسەتپەي قويمايدى. مەن ءوز تاراپىمنان وسى فورۋمدى تىڭعىلىقتى ۇيىمداستىرعان قازاقستان تاراپىنا شەكسىز العىسىمدى جەتكىزگىم كەلەدى. ءبىز استاناعا كەلگەلى بەرى قالانىڭ كوركىنە تامسانا قاراپ ءجۇرمىز. مۇنداي كەلەشەگى زور قالادا ءومىر ءسۇرۋ ادامعا قوسىمشا كۇش-قۋات بەرەتىندەي. مەن قازاقستاننىڭ قىسقا مەرزىم ىشىندە قارقىندى دامىپ, ەڭسەلى ەل بولعانىنا ريزاشىلىق سەزىممەن قارايمىن. قازاقستاننىڭ دامۋىنا ەشقانداي كەدەرگى جوق. قازاقستان – الەۋەتى زور ەل.
