قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەشە جۇمىس بابىنداعى ساپارمەن اقمولا وبلىسىندا بولدى. ەلباسى ساپارى اياسىندا قازاقستان تاۋەلسىزدىگىمەن قۇرداس «كوكشەتاۋ مينەرالدى سۋلارى» اكتسيونەرلىك قوعامىندا جاڭا يننوۆاتسيالىق جەلى ىسكە قوسىلدى.
وڭىردەگى كەزەكتى ىرگەلى جوبا
وتكەن جىلى قولعا الىنعان بۇل جوباعا 3,7 ميلليارد تەڭگە قارجى جۇمسالعان جانە كوپتەگەن جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك تۋعان. جاڭا ءوندىرىستىك جەلى الكوگولسىز سۋسىن دايىنداۋدىڭ بارلىق اينالىمىندا كلاستەرلىك جۇيەمەن جۇمىس ىستەيدى, ياعني سۋسىندى دايىنداپ, ءوزدەرى جاساعان قۇتىلارعا قۇيىپ, تۇتىنۋشىلارعا دايىن ءونىمدى ۇزدىكسىز جەتكىزەدى. مۇندا گەرمانيالىق ەڭ سوڭعى ۇلگىدەگى قۇرىلعىلار ورناتىلعان. جۇمىستىڭ ءبارى اۆتوماتتاندىرىلىپ, كومپيۋتەرلىك باعدارلامامەن باسقارىلادى. وسىلايشا, كوكشە وڭىرىندەگى ىرگەلى كاسىپورىننىڭ ءوندىرىسىن كەڭەيتەتىن تاعى ءبىر جاڭا جوباسى جۇمىسقا كىرىستى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ءوندىرىس قۋاتى ارتتىرىلىپ, جاڭا تابىس ارناسى اشىلدى دەۋگە بولادى. قالا قۇراۋشى كاسىپورىن بيۋدجەت قورجىنىن تولىقتىرۋ ارقىلى الەۋمەتتىك سالانىڭ دامۋىنا سۇبەلى ۇلەس قوساتىنى بەلگىلى.
ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العان 1991 جىلى قۇرىلعان كاسىپورىندا بۇگىندە 100-گە تارتا ءونىم تۇرلەرى شىعارىلادى. ونىڭ ىشىندە سوڭعى 15 جىل بويى «تۋران» برەندىمەن («TURAN») رەسەي فەدەراتسياسىنا مينەرالدى سۋلار مەن الكوگولسىز سۋسىندار تۇراقتى تۇردە جەتكىزىلىپ كەلەدى. بۇل كاسىپورىننىڭ ءونىم تۇرلەرىن كوبەيتۋگە, ساپالىق كورسەتكىشتەردى جاقسارتۋعا ۇمتىلدىراتىنى انىق. زاۋىت شىعارعان تابيعي تازا سۋسىنداردى ەلىمىزدىڭ بارلىق ءوڭىرىنەن كەزدەستىرۋگە بولادى جانە تۇتىنۋشىلار تاراپىنان جاقسى باعاسىن العانىن ايتۋىمىز كەرەك. قازىرگى كۇنى كاسىپورىندا ەكولوگيالىق تازا ايماقتاردان بۋتيلدەنگەن تابيعي مينەرالدى سۋ شىعارۋ بويىنشا وڭتۇستىك-شىعىس ازياداعى حالىقارالىق ماڭىزى بار ەڭ ۇزدىك يننوۆاتسيالىق قازاقستاندىق كاسىپورىندى قۇرۋعا ارنالعان جاھاندىق جاڭعىرتۋ باستالدى. 2020 جىلعا دەيىن تابيعي مينەرالدى سۋدى جىلىنا 400 ميلليون ليترگە دەيىن جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن وندىرىستىك قۋاتتى ارتتىرۋ جوسپارلانعان.
اكتسيونەرلىك قوعام پرەزيدەنتى مۇرات احمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, كاسىپورىن جۇمىس ىستەگەن ۋاقىتتان بەرى بيۋدجەتكە 50 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق سالىق تولەنگەن. وعان وسىندا جۇمىس ىستەيتىن 1 مىڭعا جۋىق جۇمىسشىنىڭ قوسىپ وتىرعان ۇلەسى زور. ىنتىماقتى ۇجىم ەل مەرەيىن ەسەلەۋ جولىندا ەكپىندى ىستەرىمەن تانىلا بەرەتىنى انىق.
بىرلەسكەن كاسىپورىننىڭ بەرەرى كوپ
نۇرسۇلتان نازارباەۆ اقمولا وبلىسىنا جاساعان جۇمىس ساپارى بارىسىندا ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىنداعى تۇڭعىش بىرلەسكەن جوبا – كوكشەتاۋداعى «قازاقستاننىڭ اگرويننوۆاتسيالىق كورپوراتسياسى» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى.
ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەس اياسىندا قۇرىلعان «اۋىل شارۋاشىلىعى جانە كوممۋنالدىق تەحنيكالارىنىڭ قازاقستان-بەلارۋس يندۋستريالىق-تەحنولوگيالىق پاركى» ينۆەستيتسيالىق جوباسى 2012 جىلى قولعا الىندى. مۇنداعى ماقسات – بەلارۋستىڭ كوممۋنالدىق جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنىڭ وزىق تەحنيكالارىن ەلىمىزدە قۇراستىرىپ, ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستى نىعايتۋ. جوبانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 2014 جىلى بەلارۋستىڭ «مينسك تراكتور زاۋىتى» اشىق اكتسيونەرلىك قوعامى جانە وتاندىق «قازاقستان اگرويننوۆاتسيالىق كورپوراتسياسى» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى بىرلەسىپ, «متز-قايك» سەرىكتەستىگىن قۇرعان بولاتىن.
سول جىلى بۇل جوبانى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزۋ ۇسىنىسى وبلىس اكىمدىگىنىڭ جانىنداعى وڭىرلىك ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن قولداۋ تاپتى. كەيىن سۋمەن, ەلەكترمەن جابدىقتاۋ, كارىز جانە جىلۋ جۇيەسى ءتارىزدى ينفراقۇرىلىمدى تارتۋ ماسەلەسى دە وڭ شەشىلدى. جالپى, بەلارۋستىك كومپانيانىڭ اقمولا وبلىسىمەن ىسكەرلىك بايلانىسى 2010 جىلدان باستاۋ الادى. وسى ارالىقتا 5 ميلليون اقش دوللارىنا 7 ءتۇرلى تەحنيكانىڭ 500 داناسى قۇراستىرىلدى. شىعارىلعان تەحنيكالاردىڭ ءبارى – وتانداستارىمىز تاراپىنان سۇرانىسقا يە كوممۋنالدىق جانە اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارى.
بىرلەسكەن كاسىپورىن شىعارىپ جاتقان تراكتورلاردىڭ باعاسى دا قولجەتىمدى. ساپاسى دا تەحنيكالىق تالاپتارعا ساي. سوعان وراي, كاسىپورىن قۇراستىرعان تەحنيكالار تۇتىنۋشىلار تاراپىنان جاقسى سۇرانىس تۋعىزىپ وتىر. قازىر تراكتورلاردان بولەك, جۇك كولىكتەرى مەن ارنايى ماقساتتاعى ماشينالاردىڭ دا بىرنەشە ءتۇرى شىعارىلۋدا. وسىلايشا, كاسىپورىن ءوندىرىس كولەمىن جىل ساناپ ارتتىرا تۇسۋدە.
جالپى, 2012 جىلى باستالعان بۇل جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 3,4 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە قارجى جۇمسالعان. قازىر تولىققاندى جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىن جىل سايىن 25 ءتۇرلى اۋىل شارۋاشىلىعى جانە كوممۋنالدىق قىزمەتكە ارنالعان تەحنيكالاردىڭ 5 مىڭ داناسىن شىعارادى.
مەملەكەت باسشىسى «قازاقستاننىڭ اگرويننوۆاتسيالىق كورپوراتسياسى» جشس ەڭبەك ۇجىمىمەن كەزدەسۋدە جوبانىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ كورسەتىپ, اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا وڭ باعاسىن بەردى.
ەل دامۋى ەلباسى ەڭبەگىمەن بايلانىستىرىلدى
بۇدان كەيىن ەلباسى كاسىپورىن عيماراتىندا اۋدان اكىمدەرىمەن, شارۋاشىلىق باسشىلارىمەن, بيزنەس جانە زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن جۇزدەستى.
– قۇرمەتتى اقمولالىقتار, ەگىن وراعى ناۋقانى كەزىندە استىقتى ايماقتاردى ارالاپ شىعاتىن ادەتىم بويىنشا سولتۇستىك قازاقستان, قوستاناي, اقمولا وبلىستارىندا بولىپ, ەگىن وراعىنىڭ بارىسىمەن, ايماقتاردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىستىم, دەپ ءسوز باستاعان قازاقستان پرەزيدەنتى بيىل اتاپ ءوتىلگەلى وتىرعان تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا ەلىمىزدىڭ وتكەن دامۋ جولدارىنا شولۋ جاسادى.
تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى جىلدارىندا دۇكەن سورەلەرى بوساپ, ءوندىرىس توقتاپ قالعان اۋىر كەزەڭدە ەندى نە ىستەيمىز, قالاي داميمىز دەگەن ماسەلە الدا تۇرعان ساتتە قيىندىقتان شىعار جول ىزدەپ, جەدەل جەكەشەلەندىرۋ جۇمىستارىن ءجۇرگىزىپ, نارىق تالابىنا ساي جۇمىس جولعا قويىلدى, دەدى ەلباسى. 2000 جىلدان باستاپ ءوندىرىس ورگە باسىپ, دامۋ جولىنا تۇستىك. مىنە, وسى تۇستا ۇلتتىق قور قۇرىلعان ەدى. كەيىن الەمدىك داعدارىستار جاعادان العان قيىن كەزەڭدەردە سول قوردىڭ ارقاسىندا قيىندىقتاردان شىعا الدىق. حالىقتىڭ تۇرمىس جاعدايى جاقسارىپ, جالاقى, زەينەتاقى دەڭگەيى ءوستى. جاڭا ءوندىرىس ورىندارى كوپتەپ اشىلىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى, ونەركاسىپ سالاسى قارقىندى دامۋعا باعىت الدى. ءبىز الەۋمەتتىك ساياساتقا بەرىكتىگىمىزدى دالەلدەپ كەلەمىز.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەلىمىزگە سىرتتان 250 ميلليارد دوللار ينۆەستيتسيا تارتىلدى. ونىڭ ءبارى دە ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋعا ەلەۋلى سەرپىن بەرگەنى انىق. قازىر قازاقستاننىڭ التىن ۆاليۋتا قورى 95 ميلليارد دوللارعا جەتىپ وتىر. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەلىمىزدە التى مىڭنان استام جاڭا كاسىپورىن ىسكە قوسىلدى.
مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ تەڭىزگە شىعار جولى بولماعاندىقتان, باسقا ەلدەرمەن ساۋدا بايلانىسىنا, ال ول ءوز كەزەگىندە ءوندىرىسىمىزدىڭ دامۋىنا كەرى اسەرىن تيگىزگەنىن, وسى ورايدا تىعىرىقتان شىعار جول رەتىندە اۆتوكولىك جانە تەمىر جول بايلانىسىن دامىتۋعا جەتە كوڭىل بولىنگەندىگىن اتاپ ءوتتى. تاۋەلسىزدىگىمىزدى العاننان كەيىنگى جىلداردا ەكى مىڭ شاقىرىمداي تەمىر جول جانە بەس مىڭ شاقىرىم اۆتوكولىك جولى سالىنعان. قازىر قازاقستان اۆتوكولىك جانە تەمىر جول وتەتىن ءترانزيتتى ەل بولىپ وتىر. مۇنىڭ ءوزى ساۋدا قاتىناستارىن دامىتۋعا يگى ىقپالىن تيگىزۋدە.
ودان ءارى مەملەكەت باسشىسى استانالىق وبلىس سانالاتىن اقمولا وبلىسىنىڭ قازىرگى دامۋ جايىنا توقتالىپ, سوڭعى جىلداردا وبلىس شارۋاشىلىقتارىنىڭ 10 مىڭداي شەتەلدىك تەحنيكانى ساتىپ العاندىعىن, ونىمدىلىگى جوعارى تەحنيكالاردىڭ ارقاسىندا ەگىن شارۋاشىلىعىنىڭ ايتارلىقتاي دامىپ وتىرعانىن تىلگە تيەك ەتتى. بۇرىن وراق كەزىندە جان-جاقتان مىڭداعان ادام مەن تەحنيكا اۋىلدارعا كومەككە اعىلاتىن, ال قازىر ءار شارۋاشىلىق ءوز استىعىن ىڭ-شىڭسىز قىسقا مەرزىمدە جيناپ الادى. ويتكەنى, الىمدىلىعى جوعارى شەتەلدىك تەحنيكالارى بار, دەدى ەلباسى.
بۇگىندە الەمدەگى استىقتى ەكسپورتقا شىعاراتىن ۇزدىك ون ەلدىڭ ساناتىنا كىرەتىن قازاقستان استىعىنىڭ تورتتەن ءبىرىن وندىرەتىن اقمولا وبلىسىندا سوڭعى جىلداردا ونەركاسىپ سالاسى دا قارقىندى دامىپ كەلەدى. مەملەكەت باسشىسى تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قول جەتكەن جەتىستىكتەر جايلى ايتا كەلە, مۇنىڭ ءبارى وزدىگىنەن كەلمەگەندىگىن, ونى جاساۋعا بارشا قازاقستاندىقتار ءوز ۇلەسىن قوسقاندىعىن كولدەنەڭ تارتتى.
قازاقستان پرەزيدەنتى وبلىستى ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءارتاراپتاندىرۋدىڭ باستى قاينار كوزى اگرارلىق سەكتور ەكەنىن اتاپ ءوتتى. استانانىڭ ءبىر عانا ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋى اياسىندا 100-دەن استام جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 85 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق ينۆەستيتسيا تارتىلدى. سوڭعى 15 جىلدا 10 مىڭنان استام جاڭا تراكتور, استىق جينايتىن كومباين مەن ەگىن ەگەتىن كەشەن ساتىپ الىندى, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
بۇعان قوسا, مەملەكەت باسشىسى ءوڭىردىڭ تۋريستىك سالاسىن دامىتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ايتتى. جىل سايىن وبلىسقا ءجۇز مىڭنان استام تۋريست كەلەدى, وعان شورتاندى-بۋراباي كۋرورتتى ايماعىنا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلگەنى دە سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر. كەلەر جىلى جازدا استانادا ماڭىزدى تاريحي شارا – ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى وتەدى. وعان 100-دەن استام ەلدىڭ وكىلدەرى قاتىسادى. ولاردىڭ كوبى استاناعا عانا ەمەس, وسى ءوڭىردىڭ تۋريستىك نىساندارىن دا تاماشالاۋعا كەلەدى, دەپ اتاپ ءوتتى قازاقستان پرەزيدەنتى.
سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ جينالعان قاۋىمدى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاپ, وتباسىنىڭ اماندىق-ساۋلىعى مەن جاڭا تابىس جانە باق-بەرەكە تىلەدى.
بۇدان كەيىن وبلىس اكىمى سەرگەي كۋلاگين ايماقتىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋى جايىندا بايانداپ بەردى.
ال سوتسياليستىك ەڭبەك ەرلەرى ارشالى اۋدانىنداعى «يجەۆسكي» وندىرىستىك بىرلەستىگىنىڭ ديرەكتورى يبراگيم جانعورازوۆ پەن زەرەندى اۋدانىنداعى «جاڭا اۋىل» شارۋا قوجالىعىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسى سارتاي جۇماعاليەۆ, بوكستان الەم چەمپيونى دينا جولامان ءسوز سويلەپ, تاۋەلسىزدىك تابىستارىن ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگىمەن بايلانىستىردى.
باقبەرگەن امالبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقمولا وبلىسى
