سەرىكتەس اۆتورلىقتىڭ سىرى نەدە؟

بىردە وقۋلىقتارى بىرنەشە بۋىندى تاربيەلەگەن ءبىرتۋار عالىم قاجىم جۇماليەۆ تۋرالى شىققان جاڭا جيناقتى پاراقتاپ وتىرىپ, «قاجىم عاجاپ ەڭبەكسۇيگىش ادام ەدى. قاجىم ەڭبەكتەرىن وقىعان, ونى جاقسى بىلەتىن ادامداردىڭ ەسىندە بولار, ول ومىرىندە بىرەۋدىڭ ەڭبەگىنە سواۆتور بولىپ, قول قويىپ كورگەن ادام ەمەس. ءوز قولىمەن جازباعان ەڭبەككە قول قويۋدى ول مەيلىنشە جەككورەتىن جانە ءوزى جازا بىلمەيتىن, ءوزىنىڭ ويى جوق, پىكىرى جوق ادامنىڭ ءىسى سانايتىن. ءبىزدى دە ول وسىنداي مىنەزگە, ەڭبەكشىل بولۋعا باۋلىدى», دەگەن اكادەميك سەرىك قيراباەۆتىڭ پىكىرىن كوزىمىز شالدى. كىتاپحاناعا بارعان سايىن سورەلەردە قاز-قاتار ءتىزىلىپ تۇراتىن كىتاپتارعا كوزىمىز تۇسەدى. عىلىمنىڭ ءتۇرلى سالاسى بويىنشا باسپادان جاڭا شىققان كىتاپتاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ مۇقاباسىندا اۆتورلاردىڭ ىركەس-تىركەس, قوس-قوستان جازىلعانىن بايقايمىز. بۇل نە: ۇجىمداسىپ كىتاپ شىعاراتىنداي عىلىمنىڭ دا سونشالىقتى كۇردەلى تارتقانى ما, الدە ادەپكە دە, بىلىمگە دە جات «الىمجەتتىك» دەگەن پالەنىڭ عىلىمعا دا جەتكەنى مە؟ جەكە اۆتورلاردىڭ سيرەي باستاۋىنا نە سەبەپ؟ ارينە, ءىرى عىلىمي ورتالاردا دارەجەسى جوعارى جەتەكشىسىمەن بىرگە ماگيسترانتى دا بىردەي تەر توگىپ, ەڭبەك ەتسە, ۇستازى شاكىرتىنىڭ بىلىگى مەن ەڭبەگىنە قيانات جاساماي, اتى-ءجونىن قوسالقى اۆتور رەتىندە كورسەتىپ جاتسا, عىلىمنىڭ زاڭىنا سىيماعانىمەن, قازاقى قاۋاشاققا سىيا بەرەتىن تۇسىنىگىمىزبەن «ە-ە, جاس عالىمدى قولداعانى عوي» دەيمىز. ەگەر, كەرىسىنشە, جۇمىستىڭ نەگىزگى بولىگىن جاس عالىم اتقارىپ, زەرتتەۋىن جارىققا ازىرلەگەندە, ۇستازى ۇياتتى جيىپ قويىپ مىنگەسىپ السا, امىردەن اسا الماعان جاس اۆتوردى ەمەس, عىلىمدى ايايمىز. «ۇستىنەن قاراپ بەرەمىن», دەپ الىپ, قايتارعاندا قوساقتالىپ كەلسە, سورلاعاندىق دەگەن سول. مۇقاباسى ادەمى كىتاپتىڭ ار جاعىندا بەتپەردە جامىلىپ تۇرعاننىڭ قايسىسى تالانتتى, ەڭبەكقور ەكەنىن, ال قايسىسىنىڭ جاتىپىشەر جالقاۋ ەكەنىن وزدەرى بىلمەسە, ءبىز بىلە المايمىز. ويتكەنى, ەڭبەكقور ادامنىڭ تالانتتى بولۋى مۇمكىن, ال تالانتتى ادامنىڭ جالقاۋ بولاتىنىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. كىمنىڭ كىم ەكەنىن, اۆتور مەن كومەكشىنى انىقتايتىن ارنايى مەكەمە دە جوق, ويتكەنى, بۇل شارۋا ەڭبەكتى جازىپ شىققان ادامنىڭ كەلىسىمىمەن, رۇقساتىمەن اتقارىلعاندىقتان, وسىلاي جارىققا شىعىپ وتىر. ساحنادا وينالىپ جاتقان پەساعا ارتيست تە, كوپشىلىك ساحناسىنداعىلار دا (ماسسوۆكا) قاتىسىپ, ءبىر سپەكتاكلدى وينايدى. كۇش باستى گەرويعا تۇسەدى. بىراق تابىس ورتاق بولىپ ەسەپتەلەدى. بەلگىلى اتى-ءجوننىڭ يەسىمەن بىرگە ءبىر ەڭبەكتى ءبولىسۋ – جاس عالىمنىڭ عىلىمداعى بولاشاعىنا كەپىل بولا الا ما؟ وسىدان كەيىن عىلىمنىڭ دا تەاتر ساحناسىنداعى سپەكتاكلدەن ايىرماشىلىعى قالماي بارا جاتقان جوق پا وسى دەگەن وي تۋادى. ويىمىزدى جاس عالىممەن ءبولىسىپ كورگەنبىز. ماسەلەنىڭ ءمانىسى مۇلدە باسقادا بولىپ شىقتى. بۇگىنگى عىلىمدا ماگيسترانتتارعا دا, وقىتۋشىلارعا دا, پروفەسسورلارعا دا جىلىنا ەكى-ءۇش ماقالا شىعارۋعا, ءوزى اينالىساتىن عىلىم سالاسى بويىنشا وقۋلىق جازۋعا مىندەتتەلەدى. ەگەر عىلىمي ماقالاسىن جاك-ءتىڭ تىزىمىنە كىرەتىن باسىلىمداردىڭ بىرىنە جاريالاسا, باعاسى 5 مىڭ مەن 10 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا. سالالىق ەمەس باسىلىمدارداعى باعا ءتىپتى قىمبات, جولداۋدىڭ وزىنە جۇرەكسىنەدى. ماگيستراتۋرانىڭ تالابى بويىنشا, Skopus Tomson Reuters سياقتى شەتەلدىك بەدەلدى باسىلىمدارعا ماقالا شىعارۋ ءۇشىن باعا 1000 دوللاردان باستالادى. ارينە, بۇل ءبىر ادامنىڭ قالتاسىنا اۋىرلىق ەتەدى, ەكى ادام بىرىگىپ شىعارسا, الدەقايدا ارزانعا تۇسپەك. امال جوق, 4-5 وقىتۋشى نەمەسە ماگيسترانتتارى مەن جەتەكشىلەرى بىرىگىپ ماقالا جاريالاۋعا ءماجبۇر. ال كىتاپ شىعارسا, باسپا مەن باسپاحاناعا بايلانىستى شىعىن ءتىپتى ارتىپ شىعا كەلەتىن كورىنەدى. عالىمداردىڭ جەكە ماقالا جازۋعا, باسى ءبۇتىن كىتاپ شىعارۋعا الەۋەتى جەتپەيدى ەمەس, جەتەدى, تەك ماتەريالدىق مۇمكىندىگى, قاراجاتى قولبايلاۋ. ءسويتىپ, «سەرىكتەس اۆتورلاردىڭ» شامادان تىس ارتىپ بارا جاتۋ سەبەبى ءوز-وزىنەن پايدا بولماعان سەكىلدى. «سەرىكتەستەر» ءوزارا سەنىمدى بولسا, ءتۇبى مۇنىڭ دا ەش سوكەتتىگى جوقتاي, عىلىمداعى قولايلى جەردە ءوسىپ-ونەتىن قالىپتى جاعدايعا اينالارى ءسوزسىز. وسىندايدا «قايران, قاجىم» دەيسىڭ. سول تاربيەنى ساناسىنا ءسىڭىرىپ, عىلىمداعى اداسپاس اق جولىم دەپ ۇستاناتىن, بىرەۋدى بارىمتالاماي, ءوز ءسوزىنىڭ يەسى ءوزى بولىپ كەلە جاتقان سەرىك اعا قيراباەۆ سەكىلدىلەرگە دەگەن قۇرمەتىڭ ارتادى. ماگيسترانتقا مىنگەسۋ – ولار ءۇشىن ولىممەن تەڭ ەدى عوي... ايگۇل احانبايقىزى, «ەگەمەن قازاقستان»