ارتىسكە امبەباپتىق جاراسادى

ادامعا قۇدايدىڭ قۇدىرەتىمەن داريتىن تالانتتىڭ شەكسىز مولدىعىنا سەندىرەتىن مىسالدى ومىردەن كەزىكتىرگەن سايىن وي شىركىننىڭ كەيدە تىلسىمنان تىنىس ىزدەيتىن ادەتى. نەگە وسى امەريكانىڭ, رەسەيدىڭ تەاتر جانە كينو جۇلدىزدارىنىڭ وسالى جوق, قۇرىعاندا ولار نە سپورتشى, نە تاعى سونداي ءبىر ونەر ءتۇرىن مەڭگەرگەن مىقتى دا, ال ءبىزدىڭ كينەماتوگرافيادا وسىنداي تۇلعالار جوقتىڭ قاسى دەگەن سۇراق تۋادى. الەمگە اتتارى ايگىلى بريۋس لي, چاك نورريس, ارنولد شۆارتسەنەگگەر, ميككي رۋرك, سينتيا روتروك, جان-كلود ۆان دامم, ەريك كانتونا, دجەي­سون ستەتحەم, دۋەين دجونسون, دجينا كارانو, دولف لۋندگرەن, دجەت لي, ستيۆەن سيگال, دجەكي چان... قاي-قايسىسىن الىپ قاراساڭىز دا, تەك ءبىر عانا بيىكتى ەڭسەرۋمەن شەكتەلىپ, ارمان-مۇراتى ءبىر عانا جەتىستىكتىڭ قازىعىنا شەگەلەنگەن جاندار ەمەس. بۇلاردىڭ كينەماتوگرافياداعى ءساتتى ويىندارى, اكتەرلىك شەبەرلىكتەرى نەگىزىنەن ەكىنشى قىرلارى, سپورتتاعى تابىستارى ارقىلى كەلگەن. سوندىقتان اكتەر ءۇشىن امبەباپ بولۋ ۇلكەن ولجا قاعيداسى شەتەلدىك كينو جۇلدىزدارىنىڭ ومىرلىك كرەدوسى بولىپ سانالادى. فيلمدەگى كۇردەلى تريۋكتەردى سىرت­ت­ان, باسقا بىرەۋلەردىڭ كومەگىنە جۇگىنبەي, ءوز­دەرى ورىندايتىن بولعاندىقتان, تانىمال رەجيس­سەرلەر, ەڭ الدىمەن سولارعا قولقا سالاتىنى تاعى ءمالىم. سول ءۇشىن دە ول گولليۆۋد, سول ءۇشىن دە مۇندا تاڭداۋ­لىلاردىڭ تاڭداۋلىلارى عانا وينايدى دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقان. ولارعا رەسەيدىڭ ونەر جۇلدىزدارى دا ەسەلەرىن جىبەرىپ قويىپ جاتقان جوق. ونەر مەن سپورتتى ەگىز تۇتقان ەۆگەني سيديحين, نيكولاي ۆالۋەۆ, اننا سەمەنوۆيچ, ۆلاديمير تۋرچينسكي, ولەگ تاكتاروۆ, ۆلاديمير ۆدوۆيچەنكوۆ, ميحايل پورەچەنكوۆ, دميتري ناگيەۆ... ەسىمدەرى بۇل جاعىنان شەتەلدىك ارىپتەستەرىنەن قالىسا قويمايدى. ءبىر مىسال, بەلگىلى ونەر جۇلدىزدارىنىڭ قاتىسۋىمەن ءوتىپ جاتاتىن ونداعى ءان مەن بيگە, بوكسقا, مۇز ءۇستىن­دە مانەر­لەپ سىرعاناۋعا ارنالعان ءداستۇرلى شوۋ-باع­دار­لامالار ولاردىڭ ەكىنشى قىرلارىن جۇرت­قا كەڭىنەن ناسيحاتتاۋدا. تاعى ءبىر ايتا كەتەر­لىگى, تەلەارنالاردا ساياساتتى, مادەنيەتتى, ادەبيەت­تى تالداپ-تالقىلاعاندا, قۇداي-اۋ, سول سالا­لار­دىڭ كاسىبي ماماندارىنىڭ ءوزى جاڭىلىسىپ, جانىن­دا ءجىپ ەسە الماي قالىپ جاتاتىنىن قايتەر­سىز. بوتەن­نىڭ جىلتىراعان التىندارىنا قىزىق­قانى­مىزبەن, ولار ءبارىبىر وزىمىزدىكى بولمايدى, ارينە. مۇنى جالپى قاراپايىم وقىرمانعا وي قوسۋ ءۇشىن ايتىپ وتىرمىز. وتاندىق كينەماتو­گرافيا­نىڭ جۇلدىزدارىنا اينالۋعا لايىق ءبىزدىڭ ءوز تالانتتارىمىز جوق پا, نە؟ وزىمىزدەن ۆايسم­يۋللەرلەر, ۋيليامسوندار, ەستەللا ۋوررەن­دەر, الەكسەي ۆانين مەن نيكولاي ۆالۋەۆتەر تابىلماي ما؟ ولاي بولسا, كەزىندە «موسفيلم» كينوستۋدياسى «ۆونگ حانىمنىڭ قۇپياسى», («حح عاسىر پيراتتارى») فيلمدەرىنە تۇسۋگە وليمپيادانىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى, بوكسشى سەرىك قوناقباەۆتى قالاي شاقىردى؟ مويىنداعاندىقتان ەمەس پە؟ نەلىكتەن وندا الەمدىك تاجىريبەدەگى وڭ ناتيجەسى كول-كوسىر سونداي يگى داستۇرلەر بىزدە قالىپتاسپاي جاتىر؟ وتاندىق كينو ونەرى دامىپ, وركەنيەتتى ەلدەردىڭ باسەكەسىنە ىلەسە الۋى ءۇشىن ولاردىڭ وزىق ۇلگىلەرىنەن ۇيرەنبەي تاعى بولمايتىنىنا ءومىردىڭ ءوزى ايقىن كوز جەتكىزىپ وتىرعان جوق پا؟ سونداي جاعدايدا عانا تاريحي فيلمدەر مەن سەريالدارداعى باتىرلارىمىز بەن باعلاندارىمىزدىڭ بەينەسىن سومداۋ ءۇشىن گولليۆۋدكە, رەسەيگە الاقان جايىپ, مۇقتاج بول­ماي­مىز. سىرتقى ءتۇر-تۇرپاتى, بولمىسى, كەسەك ءبىتىمى باتىردىڭ, ەر جۇرەك تۇلعانىڭ ءرولىن سوم­داۋعا لايىقتى دەيتىن ءارتىس تابۋ قازىر قيىن-اۋ دەپ قالاتىنىڭ سودان. بىراق ءۇمىت جوق ەمەس. وسى­دان سوڭ, «مىنا ءارتىستىڭ مىناداي جۇرت ءبىل­مەيتىن ەكىنشى قىرى بار, دزيۋدوشى, كاراتەشى, بوكس­شى, قارا بەلبەۋ يەگەرى, شىعىس جەكپە-جەگىن مەڭ­گەرگەن...» دەگەن سياقتى وزگەلەر ءۇشىن قالىپتى سانا­لا­تىن سانداعان قىرلار, سپورتتىق تابىستار ءبىز­د­ىڭ اكتەرلەرگە دە ءتان قاسيەتتەرگە اينالعاي دەيسىڭ. راسىن ايتۋ كەرەك, كينو ونەرى جاستاردى پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەيتىن رۋحاني قۇرال دەپ باعا بەرىپ جاتامىز. ال ولاي دەيدى ەكەنبىز, ەندى سوعان لايىق كەيىپكەرلەر كەرەك ەمەس پە؟ ولاردى سومدايتىن اكتەرلەردىڭ يىعى قۋشيىپ, جانارىنىڭ وتى ءسونىپ, شىبىقتاي مايىسىپ تۇرسا, ودان نە قايران؟! سول ءۇشىن قازاق اكتەرلەرىنىڭ دە سىرتقى ءتۇر-تۇرپاتى مەن ىشكى بولمىسى بىتە قابىسىپ, ۇلتتىق بەينەلەر يىعى توقپاقتاي, جاۋىرىنى قاقپاقتاي قالىپتاردا قابىلدانسا, قانەكي دەپ, ەرىكسىز قيالعا ەرىپ كەتەمىز-اۋ باياعى. وسىدان كەيىن مادەنيەت پەن ونەر جولىن جەڭىل دەپ, وڭاي جول دەپ كىم ايتا الادى؟.. ساحنادا قازاقتىڭ ءبىر بالاسى جارق ەتە قالسا, ونىڭ اينالاسىنداعى پىكىرلەر ەكىگە قاق جارىلاتىن جامان ءبىر دەرتكە شالدىعىپپىز. سىناي سوكسەك, الگى بايعۇستى ەندى باس كوتەرتپەستەي «ءا» دەگەننەن-اق توبىقتان شالىپ, توڭقالاڭ استىرا­تىن تاعىلىعىمىز تاعى بار. ال ەندى ماقتاپ-ماراپاتتاعاندا, قول-اياعىن جەرگە تيگىزبەي كوككە سامعاتىپ الا جونەلەتىن كول-كوسىر كەڭدىگىمىزدى ايتساڭشى, شىركىن! سودان وسى شوۋ-بيزنەس جاعىنان بىزگە قاراعاندا كوش ىلگەرى ەلدەردەگى شىعارماشىلىق يەلەرىنىڭ جەتىستىكتەرىنە قيعاشتاي كوز تىگەسىز. ولاردا ساحنا جۇلدىزدارىنا قالاي باعا بەرىلىپ جاتىر دەگەن قىزىعۋشىلىقپەن سالىستىرماققا اۋەلى اقپارات كوزدەرىنە جۇگىنسەڭىز, الۋان ءتۇرلى ماعلۇمات شىرماۋىقشا ميىڭدى ماتاپ, جاۋلاپ الادى... ال ءبىز ءتول ونەردىڭ توسكەيىنەن عانا شۇعىلالى شۋاقتار توگىلۋىن اڭسايمىز. قاراشاش توقسانباي, «ەگەمەن قازاقستان»