تاعىلىم مەن امانات

ادامنىڭ عۇمىرىندا, اباي ايتقانداي, وزىڭە-ءوزىڭ ەسەپ بەرەتىن نىسانالى تۇستار بولادى. «ار ۇيالار ءىس قىلماس ادام زەرەك» دەگەندى ەسكە الىپ, «ءجۇ­رەگىڭە ءۇڭىلىپ», جان قىرتىسىن اشۋعا ۇمتىل­ا­سىڭ. سوندا كەي ىسىڭە ءسۇيىنىپ, كەي قىلىعىڭا كۇي­ى­نىپ, وتكەن ءومىردىڭ كوبىنە وكىنىپ, ازىنا قاناعات تۇتاتىنىڭ بار. مۇشەل جىلدىڭ تابالدىرىعىن اتتاپ, قىرىق جىل بويى سانانى سارعايتقان «ۇرا­نىم – الاش!..» اتتى ءۇش تومدىقتىڭ سوڭعى نۇكتەسى قويىلعان سوڭ, ءوزىمدى ۇزاق بايگەدەن كەيىن بويىن سۋىتقان جۇيرىكتەي سەزىندىم. سوندا بارىپ: وسى ءبىر اڭسارلى دا ازاپتى, بوداندىق پەن بوستاندىقتىڭ باسىبايلى دا تاۋەلسىز سەزىمدەرى جۇيكەنى جۇيكە­لەي ورگەن جولعا قاشان, قالاي جانە كىمدەردىڭ ىق­پالىمەن ءتۇسىپ كەتتىم, قالامگەرلىك ماقساتپەن ىزدەپ تاپقان تاقىرىبىم با, جوق, كەزدەيسوق قىزى­عۋدان تۋدى ما, الدە تۋمىسىما بىتكەن زاڭدىلىق بار ما دەگەن ساۋالدارعا جاۋاپ ىزدەدىم. قازىرگى جەتكەن جەرىمدى مەجەلەسەم, ءومىردىڭ وزگە ولجاسىن بىلمەيمىن, ايتەۋىر ۇستازدان جولىم بولىپتى. سو­لار­دىڭ رۋحاني دەمەۋى مەن ءۇنسىز قاقپايى ارقىلى قازىرگى تاڭداعان ماقسات سوقپاعىنا ءتۇسىپ, تاعى­لىمىن الىپ, اماناتىن ارقالاپ ءومىر ءسۇرىپپىن. كوركەم ءسوزدىڭ ءدامىن تۇششىتىپ, ون ءۇش جاسىمدا ساناما وي سالعان مەكتەپتەگى ۇستازىم جاڭگىر يساي­ىنقىزىنان باستاپ, «ءبىزدىڭ سۇيىكتى دە سۇيكىمدى پروفەسسورىمىز» حايىرجان بەكحوجينگە جانە ءومىر ۇستازدارىنا تىكەلەي قارىزدار ەكەنمىن. سونداي ادال دا اياۋلى جاندار بولماسا, قانشاما تا­لانتتىڭ كوزى اشىلماي, جولىنان جاڭىلىپ قالار ەدى. قالايدا ولار تۋرالى ويلانىپ بارىپ, قولعا قالام الامىن. دەپ جۇرگەندە كىتاپ سورەسىنەن عالىم عاليا مايكوتوۆانىڭ «حايىرجان بەكحوجين – جۋرناليست, پۋبليتسيست» دەگەن كىتابى كەزدەيسوق كوزىمە ءتۇسىپ, پاراقتاپ قالعانىمدا ... ۇستىمە سۋىق سۋ قۇي­ىپ جىبەرگەندەي بولدى. سويتسەم, قازاق جۋرنا­ليس­تي­كاسىنىڭ «اق باس بۋراسى», جۋرناليستيكا كافە­درا­سىنىڭ تۇڭعىش مەڭگەرۋشىسى, جۋرناليستيكا فا­كۋلتەتىنىڭ تۇڭعىش دەكانى, جۋرناليستيكا سالا­سى­نان قورعاعان العاشقى عىلىم كانديداتى, تۇڭ­عىش عىلىم دوكتورى, تۇڭعىش پروفەسسور, ورىمدەي ءورىپ جۇرگەن قالامگەرلەردىڭ ۇستازدارىنىڭ ۇستاز­دا­رىنىڭ ۇستازى ء(يا, قازىر ول تاربيەلەگەن ءتور­تىن­شى تولقىن قالام قىزمەتىندە, مىسالى: بەكحوجين­نىڭ شاكىرتتەرى – ت.اماندوسوۆ, ت.قوجاكەەۆ, ءا.ىدىرىسوۆ, س.بايجانوۆ, ولاردىڭ شاكىرتى – ر.نۇرعالي, ا.سەيدىمبەك, ءا.مارحاباەۆ, ق.سۇلتانوۆ, ولاردىڭ شاكىرتتەرى – ا.سادۋاقاسوۆ, ت.جۇرتباي, ج.كەنجالين, ە.بايجانوۆ, ولاردىڭ بالالارى – بۇگىنگى جۋرناليستەر – اباي, داستان, سۇڭقار) حاي­ىرجان نۇرعوجا ۇلى بەكحوجيننىڭ تۋعانىنا وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنىڭ اياعىندا 100 ء(جۇز!) جىل تولىپتى! بالكىم, قاربالاس كۇندەردىڭ قار­ساڭى بولعاندىقتان با, شاكىرتتەرىنىڭ شاكىرتتەرى سول كۇندى بەيعام وتكىزىپ الىپتى. (وكىنىشكە وراي, عىلىم دوكتورلارىنىڭ دا وسىلاي شامالاپ سويلەي سالۋى سالتقا ەنىپ بارادى. شىندىعىندا, «ەگەمەن قازاقستانداعى» شاكىرتتەرى ءوز ۇستازىنىڭ عاسىر­لىق تويىن ۇمىت قالدىرعان جوق. ءابىلفايىز ىدى­رى­سوۆتىڭ ح.بەكحوجين تۋرالى ماقالاسى عالىم­نىڭ 100 جىلدى­عى قارساڭىندا «ەگەمەن قازاقستاندا»  2010 جىلىعى 10 جەلتوقساندا جاريالانعان – رەد.) ۇستازدىڭ اما­ناتىن ارقالاعان ءبىر شاكىرتى رەتىندە, قولىما اسىعىستاۋ قالام الىپ, مىڭنىڭ ۇستازى بولعان ءبىر تۇلعانى, ۇمىتىلمايتىن ەسىمدى ەسكە سالا كەتكىم كەلدى جانە سول ۇستازدىڭ: «قازىر ۇندەمە. كۇندەرى تۋادى. سوندا دايىن بول», دەگەن وسيەتتى قاتاڭ اما­ناتىن قۇپيالاۋ كۇيدە ورىنداۋمەن ءجۇر­گەندە, ونىڭ ءوزىنىڭ بەينەسىن قالتارىستا قالدىرىپ العا­نىما وكىنەمىن. سوندىق­تان دا, ءاليحان بوكەي­حا­نوۆ پەن احمەت بايتۇر­سىنوۆتىڭ تاعىلىمىن كورىپ, اماناتىن تاۋەلسىز كۇنگە جەتكىزگەن «ءبىزدىڭ سۇيىكتى اق باس بۋرامىزدىڭ» (نەسىپبەك قويعان ەركە ەسىم) ارۋا­عى الدىنا كىشىرەيە وتىرىپ, جالپى, قيىن زامان, قيلى كەزەڭگە قاراماستان الاش يدەياسىن بويىندا ۇستاپ, قۇپيا تۇردە ۇرپاقتارعا جەتكىزگەن پروفەسسور حاي­ىرجان بەكحوجيننىڭ الدىنا مەنى جەتەكتەپ اكەلگەن ۇستازداردىڭ اماناتى تۋرالى پىكىردى الاش يدەياسى جانە ءداستۇرلى تاعىلىم جال­عاستىعى ءتوڭى­رە­گىندەگى ناقتى ەستەلىككە ۇيىتقاندى ءجون كوردىم. ­مەكتەپتى بىتىرگەن جىلى سول الاشتىڭ كەسىرىنەن وق­ۋ­عا تۇسە الماي (ول ءوزى دەربەس اڭگىمە), كەلەر جىلى قازمۇۋ-دىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ تابال­دى­رىعىن اتتادىم. سول جىلى, ياعني الدىڭ­عى 1968 جىلى قابىلداۋ ەمتيحانى كەزىندە پارا العان ءبىر توپ وقىتۋشى سوتتالعان ەكەن. تامىر-تانىس­تىق­تىڭ تامىرى كەسىلىپ تۇرعان ساتتە ءبىز سەكىلدى تۇرمىسى جۇدەۋ وتباسىلاردان شىققان ءجۇر­سىن ەرمانوۆ, نەسىپبەك ايتوۆ, جانبولات اۋپباەۆ, اي­تۋعان ءشايىموۆ, نۇرقاسىم امىرعاليەۆ, قۇر­مان­­عازى بەكسايىنوۆ, ەسەن سافۋانوۆ, اسقار ەگەۋباەۆ, تولەگەن بەرىشباەۆ, نامازالى وماشەۆ, قو­سىلعان ءابجانوۆ سياقتى كوگەنكوزدەر وقۋعا ءتۇستى. اۋەلى اقىن بولعىم كەلدى (العاشقى ەكى كىتابىم دا ولەڭدەر جيناعى). بىراق مەنىڭ بەتىمدى ۇستازدارىم سول كەزدىڭ وزىندە باسقا جاققا بۇرىپ جىبەرىپتى. ۋنيۆەرسيتەتتە كۋرستىڭ تەڭ جارتىسى «تاري­حىمىزدى بىلگىمىز كەلەدى» دەپ شەت ءتىلى ءپانى رەتىندە اراب ءتىلىن وقىدى. ايتۋعان ءشايىموۆ, مۇراتقان قانيەۆ, قۇرمانعازى بەكسايىنوۆ, ءداۋىتالى ستامبەكوۆ, ءجۇرسىن ەرمانوۆ, نۇرقاسىم امىرعاليەۆ, نەسىپبەك ايتوۆ, جانبولات اۋپباەۆ قاتارلى كۋرس­تاستار ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ سيرەك قورلار ءبولى­مىندە «ايقاپ» پەن «قازاق», «سارىارقا», «الاش», «اق جول», «قازاق ءتىلى», «سانا», «ايەل تەڭدىگى», «قۇس جولى» باسىلىمدارى مەن سول جىلدارى شىق­قان سيرەك كىتاپتاردى الدىرىپ وقيتىنبىز. كەيىن بۇلاردىڭ ءبىرازى سىرت تارتىپ كەتتى. تەك قۇر­مانعازى عانا «اق جول» گازەتىندەگى پۋبليتسيستيكا» دەگەن تاقىرىپتا ديپلومدىق جۇمىس قورعادى. ال ءبىزدىڭ ىنتامىز ۇدەي ءتۇستى. ۇستازىمىز رىم­عا­لي نۇرعاليەۆ س.بەگاليننىڭ, س.ماشاقوۆ­تىڭ, ج.ەلە­­بەكوۆتىڭ ۇيىندەگى م.دۋلاتوۆتىڭ «ويان, قا­زاق!», ج.ايماۋىتوۆتىڭ «جان جۇيەسى», ماعجان­نىڭ «ءول­ەڭ­دەرى» سياقتى كىتاپتاردى الىپ كەلىپ, ۇيىنەن شى­عارماي وقىتتى. قازاق ءباسپاسوزىنىڭ تا­ري­حىنان بىزگە قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ «اق باس بۋراسى», كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, پروفەسسور حايىر­جان بەكحوجين ءدارىس بەردى. مىنەزى جۇمساق, اياعىن باپپەن باساتىن, تاماعى بۇلكىلدەپ بارىپ داۋىسى شىعاتىن, كوزىل­دىرىگى كوزىنەن تۇسپەيتىن, قاراپاي­ىم, ناعىز پروفەس­سور­دىڭ ءوزى. كىتاپحانانىڭ سيرەك قورىن جاعالاپ جۇرگەندىكتەن بە, ءبىزدى ءىش تارتاتىن سياقتى كورىنە­تىن. تۋعان باۋىرى قاليجان بەك­حوجيننىڭ «جەتى داستان» اتتى جيناعىنداعى سوڭعى سوزىندە ەرەكشە ىلتيپاتپەن اتاپ, جاسىنان وقۋ قۋعان اعاسىن ماقتاي ەسكە الاتىن تۇسىن مال­دانىپ, وزىمىزشە جاس اق­ىن­سىنىپ, جۇقالاپ قانا ەر­كە­لەپ قوياتىنبىز. جىلدىڭ اياعىندا, مەنىڭ «اي­قاپ» جۋرنالىنداعى پۋبليتسيستيكا» اتتى كۋرستىق جۇمىسىمدى وزىمە ايتپاستان ستۋدەنتتەردىڭ رەس­پۋب­ليكالىق وليمپياداسىنا ۇسى­نىپ, ورىن الىپ بەرىپتى. ماراپاتىنان گورى ون سوم سىياقىسىنا كۋرستىڭ جارتىسىن تۇستەندىرگەندەگى العان ابى­رويىم ءالى ەستەن كەتپەيدى. سويتسەك, اياۋلى ۇستازىمىز بىزگە «ەن سالىپ» ءجۇر ەكەن. كۇزدە, دالىرەك ايتسام قازان ايىنىڭ ور­تاسىندا شاقىرىپ الىپ: «ءاي, بالا, سەن ايتقاندى تىڭدايسىڭ با؟ ءوزىڭ ماعان شاكىرت بولعىڭ كەلە مە؟ ولەڭدى سىرباي مەن قاليجان دا جازادى», دەدى. «و, نە دەگەنىڭىز», دەيمىن. «مەن ساعان ءبىر سىر ايتامىن. كەلىسسەڭ دە, كەلىسپەسەڭ دە تىسىڭنەن شىعارمايسىڭ. مەن ۇزاق جىلدار بويى وزىمە سەنىمدى شاكىرت ىزدەپ ءجۇر ەدىم. ۋاقىت كەلىپ قالدى, كوزىم ساعان ءتۇسىپ تۇر. مەنىڭ ايتقانىمدى ىستەيسىڭ بە؟». «ىستەيمىن», – دەدىم. «وندا ءۇش شارتىم بار: ءبىرىنشى – وسى ايتىلعان ءسوز وسى جەردە قالادى, ەكىنشى – تۋرا مەنىڭ ايتقان تاپ­سىرمامدى عانا ورىندايسىڭ, ءۇشىنشى – ودان ال­عان ءبىلىمىڭدى, ونىڭ ناتيجەسىن قاشان سول ماسەلە انىقتالعانشا ەشكىمگە, ەشقاشاندا ءبىلدىر­مەي­سىڭ»,– دەدى. ۋادە بەردىم. «جوق, دۇرىستاپ ويلان. الاشتى بىلەسىڭ عوي؟ سول تۋرالى»,– دەدى. «ءاري­نە, بىلەمىن». «مەنىڭ ساعان تاپسىرمام مىناۋ. مەن عانا ەمەس, بۇكىل قازاق قارىزدار احاڭ – احمەت, جاحاڭ – مىرجاقىپ, ءاليحان سەكىلدى اياۋلى ازاماتتار مەنىڭ ۇستازدارىم بولعان ەدى. سولار­دىڭ پارىزىن وتەيىن دەپ ءار جىلدارى ەكى شاكىرت دايىنداپ ەدىم. بىرەۋىنەن ەشتەڭە شىقپادى. ەك­ىن­شىسى اۋىلعا كەتىپ قالدى ءسويت­سەك ول قازىرگى بەلگىلى دەر­ەك­تا­نۋشى پروفەسسور زار­قىن تاي­شىباي اعامىز ەكەن). ەندى ساعان تاڭداۋىم ءتۇسىپ تۇر. مەن ساعان ولاردىڭ ەڭبەك­تە­رىمەن قايدان, قالاي تانىسۋدىڭ جولىن كورسە­تەمىن. كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە ول كىسىلەردىڭ دە زامانى تۋادى, سول شاقتا سەن دايىن بولۋىڭ كەرەك. وقىپ بولعاننان كەيىن وزىمە ەمتيحان تاپسىراسىڭ»,– دەدى. ورەك­پىگەن جۇرەگىمىزدى باسىپ ۇلگەرگەنشە دەكانىمىز تاۋمان اماندوسوۆتىڭ الدىنا الىپ باردى: «تاۋمان, مىنا بالانى بىلەسىڭ بە؟», «بىلەمىز. تۋرا ايتىڭىزشى, بۇل جۇرتباەۆقا نە كەرەك ءوزى. جا­تاقحانا جوق», «ءاي, بىلەسىڭ بە دەدىم عوي, – دەپ قولىنداعى تاياعىن كوتەرە بەردى. – بۇل ەندى مەنىڭ شاكىرتىم بولادى», «سول ما. ويباي, بولدى. ەي, جۇرتباەۆ, ەندى قايدا كەتسەڭ وندا كەت. قىزدار, مىنا جۇرتباەۆتا جۇمىستارىڭ بولما­سىن. بولدى, حايرەكە, بولدى, تاياعىڭىزدى ءتۇسى­رىڭىز­شى», دەدى جارقىلداي ك ۇلىپ. سودان كەيىن كەلەسى ەسىككە كىردى. ورىندىقتا وتىرعان ايگىلى تەمىربەك قوجاكەەۆ ىڭىرانا قوزعالا بەرىپ ەدى, حايرەكەڭ: «ەي, تەمىربەك! مىنا بالانى بىلەسىڭ بە؟» – دەدى. «بىلسەك قايتەدى ەكەن, ستۋدەنتتەردى وزدەرىڭىز پروفەسسور باسىڭىزبەن سۇيرەپ ءجۇرىپ جامان ءۇي­رەتەسىز. سودان كەيىن وقۋ وڭا ما؟» «بىلەسىڭ بە؟» – تاعى دا تاياعىن كوتەرىپ تەمكەڭنىڭ ۇستەلىنىڭ ۇستىنە جاقىنداتا بەردى, – «قويدىق, ويباي, حايرەكە. ءسىز قالجىڭداپ تۇر ما دەسەم؟ نە كەرەك, ەي, ءوزىڭ ايتساڭشى», «بۇل – بۇگىننەن باستاپ مەنىڭ شاكىرتىم. جۇمىسىڭ بولماسىن», «ا, سولاي ما؟ سوندا ساباق بەرۋگە قاقىمىز بار ما, جوق پا؟». «جۇمىسىڭ بولما­سىن». «بولدى, بولدى. ءاي, جۇرت­باەۆ, كوزىمە كو­رىنبە, سەن ءۇشىن ساباققا پروفەسسور بەكحوجين قاتىسىپ, پروفەسسور بەكحوجين ەمتيحان تاپسى­راتىن بولدى عوي. ايتقانىڭىز بولسىن, حايرەكە»,– دەپ شىعارىپ سالدى. ەندى بۇ­رىلا بەرگەنىمدە تاياعىمەن ارقامدى نۇقىپ, ال­دىما ءتۇس دەگەندەي بەلگى بەردى. جەلكەلەگەندەي بو­لىپ ۋنيۆەر­سيتەتتىڭ سول كەزدەگى رەكتورى ءومىر­بەك جولداسبەكوۆكە الىپ باردى. حاتشى قىز حابارلاپ ءۇل­گەرگەنشە ومكەڭنىڭ ءوزى قارسى شىعىپ, قاۋقىل­داسا قارسى الىپ, ءجون سۇراسا كەتتى. سوستيىپ مەن تۇرمىن. ءبىر كەزدە حايرەكەڭ: «ءومىر­بەك! مىناۋ انەۋ كۇنى ساعان ايتقان بالا...» – دەگەنشە بولعان جوق, رەكتور حاتشى قىزىن شاقىرىپ, تابان استىندا ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ سيرەك قورىنا ىلەسپە حات جازدىرىپ, قولىن قويىپ بەردى. شىققان سوڭ تاياعىمەن سانىن قاقتى. قا­سىمدا ءجۇر دەگەنى. تەمىر قاقپانعا تۇسكەنىمدى سون­دا ءبىر-اق ءبىلدىم. ۋنيۆەرسيتەتتەن شىعىپ, كۇلاش­تىڭ كوشەسىن ورلەپ, سىلبىر ءجۇرىستى ۇستا­زىمنان نە وزىپ كەتە الماي, نە قاشىپ كەتە الماي, ساعات ءجۇرىپ اباي داڭعىلىنداعى ۇلتتىق كى­تاپحاناعا جەتتىك-اۋ. جاڭا عيماراتتىڭ دالىزىندە اق الماستاي وتكىر, ءسوزى وكتەم, شەشەن دە ەركىن سويلەيتىن ەتجەڭدى ءبىر ايەل قارسى الدى. ەكەۋى كەزدەسكەن بەتتەن «ءۇي, اقباس!», ءاي, كەلىنشەك!» دەگەن سى­قىلدى توساڭداۋ سوزدەردى ەمىن-ەركىن قولدانا ءسوي­لەستى. مەنى ۇمى­تىپ كەتكەن سياقتى. حايرە­كەڭنىڭ, بيازى ۇستا­زىم­نىڭ مۇنداي قال­جىعا شەبەرلىگىن كىم بىلگەن. تاڭدانىپ, قىسىلىپ, وڭاشا­لاۋ بارىپ تۇردىم. ءبىر كەزدە تاياق كوتەرىلدى. قاسىنا جەتىپ باردىم. «مىناۋ الگى مەن ايتقان بالا...» – دەي بەرگەندە: «ءۇي, كارى سايتان, باعا­نادان بەرى نەگە ايتپايسىڭ. توسىپ قالدى عوي. باسە, رەستورانعا شاقىرعالى كەلدى مە دەسەم. سەندەي ساراڭنان نە شىعادى دەي­سىڭ. بالام, سەن اناۋ ەسىكتەن باسىڭدى قىلتيتىپ كور­سە­تەسىڭ دە, سيرەك قورعا بارىپ وتىراسىڭ. مەن كەرەك كىتاپتاردى ءوزىم اپارىپ بەرەمىن, ءوزىم الىپ كەتەمىن. بارا بەر», – دەدى. ءسويتىپ, سيرەك قوردا ەمەس, ارنايى قۇپيا قوردا ىستەيتىن ساۋلە مۇسا­تايقىزى اقىنجانوۆا اپايمەن «اق باس بۋرا» مەنى وسىلاي تانىستىردى. ساۋلە اپاي – قازاقتىڭ ال­عاشقى ەتنوگراف-عالىمى, حاي­رەكەڭنىڭ قۇرداسى, مارقۇم ەدىگە ماسانوۆتىڭ جارى, ەجەلدەن ءازىل-قالجىڭى جاراسقان جاندار ەكەن, عالىم نۇر­بولات ماسا­نوۆتىڭ اناسى. ءسويت­سەم, الدىن-الا رەكتورمەن دە, اپايمەن دە كەلىسىپ قويىپ, ارحيۆتە ەركىن وتىر­سىن دەپ تاۋكەڭ مەن تەمكەڭنەن بوس­تان­دىق الىپ بەرىپ, وزىنشە مەنى ەركىنسىتكەنى ەكەن. ءسويتىپ, ارحيۆتە الاش ازاماتتارىنىڭ دەرەكتەرىن ىزدەستىرىپ, كوشىرمە جاساپ, كوپ كۇندەردى وتكىزدىك. اپايدىڭ ارقاسىندا كىتاپحانادا ساق­تال­عان دەرەكتەردىڭ نەگىزىمەن تانىسىپ شىقتىم. توعىز ايدان كەيىن ساۋلە اپاي: «ال, بالام! مەندەگى ماتەريالدار وسىمەن ءبىتتى. انا اقباسقا سالەم ايت, راحمەتىن دۇرىستاپ ايتسىن», – دەدى ك ۇلىپ. وقىعاندارىمدى تاعى ءبىر اپتا قايتالاپ الىپ حايرەكەڭە وسى سالەمدى جەتكىزدىم. وپەرا تەاترىنىڭ كۇلاش اتىنداعى كوشە جاعىنداعى كافەگە ەرتىپ بارىپ, ۇستازىمنىڭ ءوزى ەمتيحان الىپ: «ەندى مۇنى ۇمىتىپ, ەسىڭنەن شىعار. ولاردىڭ زا­مانى كەلەدى. ءبىز كورەرمىز, كورمەسپىز, بىراق سول كەزدە سەن دايىن بول»,– دەپ, ءوزى مۇز سالىنعان شامپان ءىشىپ, ماعان ليموناد پەن بالمۇزداق اپەرىپ وتىرىپ باتاسىن بەرىپ ەدى جارىقتىق. كىتاپحانادا وتكىزگەن سول كۇندەرىم ومىردەگى ۇلكەن ولجامنىڭ ءبىرى بولدى. سودان, جيعان ءبىلىم بويعا سىيماي, ۋادەنى ۇمى­تىپ, جازۋشىلار وداعىنداعى مۇحتار ماعاۋينگە بارىپ, الاشتانۋدان ءدارىس وقىعىم كەپ كەتكەنى. تىڭ­داپ بولىپ, بار بولعانى: «جالپى باعىتىڭ دۇ­رىس ەكەن» دەگەندە قوڭىلتاقسىپ-اق قالدىم. سو­نى بىلگەندەي الاشتىڭ ارعى تەگىنەن باستاپ وزىنە ءتان ماق­تا­نىشپەن ىتىرىلا جونەلگەندە, شاڭ قاۋ­ىپ قال­دىم. بۇل بىلگەنىم كىرىسپە ەمەس, جاي عانا باعىت الۋ ەكەنىن ءتۇسىندىم. ەندى تۇبەگەيلەپ وتىر­ماسام دا, اپ­تاسىنا ءبىر-ەكى رەت كىتاپحانانىڭ سيرەك قو­رىنا باس سۇعىپ تۇردىم. كوڭىلىم – عىلىمدا ەمەس, ولەڭدە ەدى. جىلجىپ سوڭعى كۋرس تا كەلدى. حايرەكەڭمەن سالەم دۇرىس, ىشكى ۇعىنىس بار. تاۋكەڭ مەن تەم­كەڭنىڭ مەندە «جۇمىسى» جوق. ديپلوم جەتەكشىمنىڭ بەرگەن تالىمىنە ساي بولسىن, كوڭىلىنەن شىقسىن دەپ, تاقىرىپتى قيىنداتىپ الدىم. سودان ديپلوم قورعاۋعا ون كۇن قالعاندا كافەدراعا باردىم. حاي­رەكەڭ جالعىز وتىر ەكەن. سالەمدى الدى. ەشنارسە قاپەرىندە جوق. مەن بولسام ديپلوم جۇمىسىن جازىپ ءبىتىرىپ, نەسىپبەكتىڭ جۇبايى ماناتقا ما­شين­كاعا باستىرۋعا بەرىپ قويعامىن. جەتەكشى وقىپ, پىكىر جازىپ, قول قويۋى كەرەك قوي ەندى. ءسال قيت­ى­عىڭقىراپ: «تۇك سۇرامايسىز با؟ كەتەمىن وندا», – دەدىم. باسىن كوتەرىپ الدى: «ا, ديپلومدى نە ىستەپ جاتىرسىڭ؟». «جازىپ, تاسقا باستىرۋعا بەرىپ قويدىم». «جەتەكشىڭ كىم؟» ال كەرەك بولسا! «تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, قازاق جۋرناليستيكاسى تاريحى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, پروفەسسور حايىرجان نۇرعوجا ۇلى بەكحوجين». «ا, سولاي ما؟ دۇرىس ەكەن. تاقىرىبىڭ قانداي ەدى؟», دەپ اڭىرىپ قالدى, «قازاق» گازەتىندەگى پۋبليتسيستيكا», «نە, نە, نە دەيسىڭ؟» – دەپ يەگى كەمسەڭدەپ, جانارى جارقىل­داي وت شاشىپ, قولىن تاياعىنا اپارا بەرگەندە, زىتىپ بەردىم. ەسىكتى جاۋىپ ۇلگەرگەنىمدە سارت ەتە قالعان تاياقتىڭ ءۇنى مەن «پودلەتس – ساتقىن!» – دەگەن ءسوز قوسا جەتتى. سوڭعى ءسوز جانىما قاتتى باتتى. راسىندا دا, تاقىرىپتى جەتەكشىنىڭ وزىمەن نەگە كەلىسپەگەنمىن, ونىڭ ۇستىنە «ەشكىمگە ءتىس جارمايمىن» دەگەن ۋاعدانى بۇزىپ تۇرمىن. قورعاۋعا ون-اق كۇن قالدى. ەندى نە ىستەيمىن دەگەن ويمەن ەسىكتىڭ جاق­تاۋىنا ءىلىنۋلى تۇرعان حابارلاندىرۋعا كوزىم ءتۇستى. كۇزدە بەرىلگەن ديپلوم تاقىرىپتارى. قولىم: «سىرباي ماۋلەنوۆ – پۋبليتسيست» دەگەن جازۋدىڭ ۇستىندە تۇر ەكەن. ەش بەلگى جوق. ديپلومسىز قالاتىن ەمەس. ەسىكتى اقىرىن اشتىم دا جاپسارىنان: «كەشىرىڭىز, تاقىرىبىم – «سىرباي ماۋلەنوۆ پۋبليتسيست» ەكەن», – دەدىم. «ا, باسە, سول دۇرىس. كەل. سەن ەندى بىتىرگەلى تۇرعان جاس مامانسىڭ. ارانداپ قالاسىڭ. الاش تاقىرىبى ءالى اشىلعان جوق. بەرگەن سوزدە تۇرۋ كەرەك. انانىڭ ەسەبىنە ءبىر ىلىكسەڭ, ءومىرى قۇتىلمايسىڭ. وسى تاقىرىبىڭ دۇرىس. سىر­باي مەن قاليجاندى بىلەسىڭ عوي. ەكەۋى دە اقىن. ال اقىندار اقىماق كەلەدى. ەكەۋى دە اقىماق. سەن سىربايعا بار دا, كىتابىن الىپ, بىردەڭە دەپ جازا سال. ءوزىم كومەكتەسەمىن», دەدى. سىرباي – كلاسسيك اقىن, «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى. قاليجان – ارىستان اقىن. وسىمەن ەكىنشى رەت قايتالاپ وتىر. ءبىر سىرى بار شىعار دەگەن ويمەن سىراعاڭنىڭ قابىلداۋىنا كىردىم. جارداي بوپ توردە وتىر. بۇرىك ساۋساقتارىمەن بەتىن تىر-تىر قاسىعاندا دىر-دىر ەتكەن دىبىس شىعادى. «سويلە, بالا!», دەدى. ديپلوم جۇمىسىم ءسىز تۋرالى. پۋبليتسيستيكانى قالاي جازاسىز, دەرەكتى قالاي جينايسىز, ونى قالاي ىرىكتەيسىز, شىعار­ماشىلىق شەبەرحاناڭىز قالاي دەگەن سياقتى دارىستىك سۇراقتاردى قويىپ جاتىرمىن. تىڭداپ وتىردى دا: «بالا! مەندە ەشقانداي شەبەرحانا دەگەن جوق. مەنىڭ ۇيىمدە جەتى قاسقىر بار. جەتەۋىنىڭ دە اۋىزى ارانداي. سولاردى اسىراۋ ءۇشىن تاڭەرتەڭ ساعات توعىزدا قىزمەتكە كەلەمىن. الدىمەن استى­داعى «قالامگەردەگى» رىمكەشتىڭ قولىنان مىنا­داي قىرلى ستاقانعا تولتىرىپ كونياكتى تارتىپ الامىن دا, سونىڭ قىزۋىمەن مىنا ەسىك الدىنداعى ەكىنشى رىمكەش اپايىڭا كەلىپ, قۇدايدىڭ اۋىزىما سالعان ءسوزىن ايتىپ, بەس بەت تولتىرامىن. ول ەكى ءجۇز ەلۋ جول ماقالا, وتىز بەس سوم اقشا بولادى. مىنا ساۋساقتى كوردىڭ بە, يىلۋگە كەلمەيدى, سونىمەن بىلاي ءبىر سىزىپ, شەكەسىنە قول قويىپ, باسپاحاناعا جىبەرەمىن. مىنە, مەنىڭ جۋرناليس­تي­كالىق مەكتەبىم وسى. ال جيناقتاردى مەن قاتارعا قوسپايمىن. ولەڭدەرىم دە شاشىلىپ قالا بەرەدى. اتىڭ تانىس. ولەڭ جازاسىڭ با؟ الىپ كەل, گازەتكە باسىپ بەرەيىن. ايتپاقشى, جەتەكشىڭ كىم؟». «پروفەسسور حايىرجان بەكحوجين». «ا, وي, بالا, با­عانادان سونى ايتپايسىڭ با. بولدى, بولدى, ەندىگى اق­ىلدى سول كىسىدەن سۇرا. بولدى. بولدى», – دەپ قول­تىعىمنان ۇستاپ, ەسىكتەن شىعارىپ-اق جىبەرگەنى. قاپ, ەندى قايتتىم. الگى, اقىماق, اقىماق دەپ قايتالاپ ايتقانى شىن بولدى. ەكەۋىمەن دە اراسى دۇرىس ەمەس ەكەن-اۋ. ەندەشە, باسقا تاقىرىپ نەگە بەرمەدى. ءاي, وزىنە بارىپ ايتپاسام بولماس. كافە­درا­عا شيراق باسىپ كىردىم: «ءوزىڭىز جەك كورگەن ادامعا نەگە جىبەرەسىز؟ ءسىزدىڭ اتىڭىزدى ايتىپ ەدىم, كابينەتىنەن قۋىپ شىقتى», «قالاي؟». «وسى­لاي». «ايتتىم عوي ساعان, اقىندار اقىماق كەلەدى دەپ. ەشتەڭە ەتپەيدى. كىتاپحاناعا بارىپ قاراي سال» دەپ تۇرعاندا ەسىك تاسىر-تۇسىر اشىلدى. كويلەگىنىڭ ءبىر جاعاسى كوستيۋمنىڭ ىشىندە, ەكىنشى جاعاسى سىرتىندا, ەكى قولتىعىندا مايى سىرتىنا شىققان سار قوراپ قاعاز: «وي, ارىسىم-وۋ, اردا­عىم-وۋ! الاشىمنىڭ كوزى! الاشىم-وۋ, ارداعىم-وۋ! ءبىزدى دە ادامنىڭ قاتارىنا قوساتىن كەزىڭىز بو­لادى ەكەن-اۋ. جاڭا ءبىر بالا كەلىپ, ءسىزدىڭ اتىڭىزدى اتاعاندا زارەم ۇشىپ كەتتى عوي. قانە, مىنانى تەزدەتىپ جىبەرەيىك. سىرتتا كو­لىك كۇتىپ تۇر. ءا, جاڭاعى وسى بالا عوي دەيمىن», – دەپ سىراعاڭ كۇڭىرەنە كىرىپ كەلىپ حايرەكەڭدى باس سالدى. سودان سوڭ قوراپتى اسىعىس اشىپ ءوزى كونياكتى قۇيا باستادى, شامپاندى ماعان ۇستاتتى. ءتورت-بەس ءبا­لىش­تىڭ مايى شىعىپ قاعازدىڭ ۇستىندە دومالاپ جاتىر. راحاتتانىپ حايرەكەڭ وتىر. وي, اللا! ءبىر ادامدى ەكىنشى ادام ءدال وسىلاي قادىر تۇتا الادى ەكەن-اۋ! ارداعىم, الاشىمنىڭ كوزى دەپ ەركىن ايتادى. تەبىرەنىپ كەتتىم. دەمەك, قالي­جان­مەن دوس بولعانى, ەركەلەگەنى شىعار. ماعان دا ءبىر قۇيىپ ۇسىنا بەرىپ ەدى, حايرەكەڭ «پىس» دەگەندەي بولدى: «بولدى, بولدى, ءسىز ايتساڭىز بولدى. وي, ارىسىم-وۋ, ارداعىم-وۋ! الا­شىمنىڭ كوزى!» – دەپ سولقىلداتا جونەلىپ, ەندى قاعىسىپ جاتقاندا مەن ىعىسىپ كەتتىم. سول شا­مىرقانۋمەن بىردەن كىتاپ­حاناعا تارتىپ, جەتى كۇننىڭ ىشىندە ديپلومدى قو­لىنا تابىس ەتتىم. ءوزىنىڭ حاتشىسىنا تاسقا با­س­تىرىپ, مۇزافار الىمباەۆتى (ول كىسى دە باس رەداكتور) رەتسەنزەنت ەتىپ بەكىتىپ, ونى ءوزى جازدىرتىپ الىپ, قورعاۋعا قاتىستىرىپ, سىبا­عامىزدى تۇگەندەپ بەردى. مىنە, بۇل تاعىلىم با – تاعىلىم, امانات پا – امانات. كىسى سىيلاي ءبىلۋدىڭ ۇلگىسى مە – ۇلگىسى. ۇستازدىق قامقورلىق پا – قام­قورلىق. الاش زيالىلارىنىڭ بەكزاتتى تاربيەسىنىڭ ءتالىمىن بويىنا قاپىسىز سىڭىرگەن قايران ۇستاز! سويتسەم بۇل مىنەز نۇرعوجا اۋلەتىنىڭ اتا قا­سيەتى ەكەن. سول مىنەزدى قازاق پوەزياسىنىڭ ارىس­تانى قاليجان اعادان كورگەندە, شىن بەكزات­تى­لىققا انىق كوزىم جەتتى. قايىرىمدى ۇستاز ءومىر­دەن ءوتىپ, جىل ۋاعى كەلگەن تۇستا, «جۇلدىزدىڭ» تاپسىرماسىمەن قازاق داستاندارى تۋرالى سۇحبات الۋعا قاليجان اعامىزدىڭ ۇيىنە باردىم. سول كۇنگى كورگەن وقيعا مەن ەستىگەن سىر دەربەس ءبىر حيكايات. سودان وڭاشا جۇمىس بولمەسىنە كەلگەسىن, ءسوز اراسىندا اڭگىمەنىڭ ەركىن ءوربۋى ءۇشىن حايرەكەڭنىڭ شاكىرتى ەكەنىمدى ايتىپ قالدىم. قالەكەڭ ورى­نىنان اتىپ تۇردى. كوزىنەن جاسى ىرشىپ كەتتى. ساعىنىپ ءجۇر ەكەن. سودان سوڭ جوعارىداعى الاش تاقىرىبىن, ديپلوم حيكاياسىن ايتىپ بەرگەنىمدە, ارىستان اقىن وكسىپ جىبەردى. دەرەۋ جەڭەشەمىزدى شاقىرىپ, قايتارا تاماق سالدىردى. سول اڭگىمە ءۇش كۇنگە سوزىلدى. سىراعاڭنىڭ «الاشىمنىڭ كوزى» دەيتىن سەبەبى, ول كىسىنىڭ ۇيىندەگى جەڭگەمىز احاڭ­نىڭ – احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ نەمەرە قارىنداسى ەكەن جانە سوعىستان جارالانىپ كەلگەن اقىن قوستانايدا حايرەكەڭنىڭ قول استىندا قىزمەت ىستەپتى, تالاي قيىندىققا كەزىككەندە قامقور اعا بولىپتى. شىنىندا دا, الاشىمنىڭ كوزى دەيتىن دە, ارداعىم دەيتىن دە ءجونى بار ەكەن, سىراعاڭنىڭ. قالەكەڭ – قاليجان بەكحوجين اعامىز شىعارىپ سالىپ تۇرىپ: «سەن بۇگىننەن باستاپ ماعان سالەم بەرمە. مەن ەندى ساعان ءوزىم سالەم بەرىپ تۇرايىن. ويتكەنى سەن حايرەكەمنىڭ كوزىسىڭ. ءسويتىپ, ساعى­نى­شىمدى باسايىن», دەدى. ارىستاننىڭ ۋاجىنە كىم قارسى تۇرا السىن, «قۇپ» دەدىم. ويتكەنى مۇنى ار­ىستان مىنەزدى, بالا جاندى تازا اقىننىڭ قال­جىڭىنا بالادىم. سودان ءبىر كۇنى قالاعاڭ جازۋ­شىلار وداعىنا كەلە قالدى. مەن جىلدامداتا جەتىپ بارىپ ەدىم: «كەت» – دەدى. تاعى ۇمتىلىپ ەم, تاعى دا «كەت» – دەدى. ءوڭى جىلى, ءوزى ك ۇلىپ تۇر, ءسوزى اناۋ. ەرىكسىز ءۇشىنشى قاباتتاعى بولمەمە باردىم. ءبىرازدان سوڭ تىرپىلداعان اياق پەن تىقىلداعان تاياق داۋىسى ەستىلدى. ءىشىم قىلپ ەتە قالدى. قالەكەڭ. اتىپ تۇردىم. قولىن كەۋدەسىنە اپارىپ: «اسسا­لاۋ­ماعالەيكۋم!» – دەپ سالەم بەردى. سوندا باياعى ءسوزى ەسىمە ءتۇسىپ, مەن دە: «ۋاعالەيكۋم­اسسا­لام, الاشتىڭ ارىستانى»,– دەدىم. سوڭعى سوزدەن سەكەم الدى دا: «ساعان قارسى شىقپايمىن. ال مەن پارىزىمنان قۇتىلدىم, قايرەكەڭنىڭ قۇرمەتى ءۇشىن سالەم بەردىم, ماعان بەرەتىن سالەمىڭدى ەندى بەر. جاڭاعى «كەت» دەگەنىمە كەشىر. ۇيدەن شىققاندا حايرەكەمدى ويلاپ شىققامىن. اعا دەگەن وتە قادىرلى تۇلعا. ونىڭ قادىرىن باۋكەڭ جاقسى ءبىلۋشى ەدى. ەكەۋمىز قاتتى دوس بولىپ, ءبىراز دۋماندى كۇندى بىرگە ءوت­كىز­دىك. ەكەۋمىزدىڭ دە مىنەزىمىزدىڭ وڭىپ تۇرعانى شا­ما­لى. ءبىر جولى تۇندە ۇرسىسىپ قالدىق تا, ەكەۋمىز ەكى جاققا كەتتىك. تاڭەرتەڭ ەرتە وداققا كەلدىم. ەك­ىن­شى قاباتتاعى تەرەزەنىڭ الدىنا بارىپ وتىر­عان­مىن. ءبىر ۋاقىتتا باۋىرجان كەلدى. ۇزىن دالىزدە ارى-بەرى ءجۇردى دە قويدى. مەن – وعان, ول  ماعان قىر كورسەتىپ, سالەمدەسە قويمادىق. ءبىر كەزدە, زادى اۋىلدان كەلگەن-اۋ دەيمىن, جاستاۋ جىگىت باۋىرجانعا «اسسالاۋماعالەيكۋم» دەپ سالەم بەردى, باۋكەڭ ءبىر قارادى دا ءجۇرىپ كەتتى, قايى­رىل­عاندا جاڭاعى جىگىتتىڭ قاسىنان ادەيى جاناي وتكەندە, ول تاعى دا «اسسالاۋماعالەيكۋم» دەدى قول قۋسىرىپ. ىزدەگەنى سول بولسا كەرەك, داۋىسىن قاتتى شىعارا: «سەن مەنى تانىپ سالەم بەرىپ تۇر­سىڭ با؟» – دەدى. «ءيا, ءيا, باۋكە». «تانىساڭ ايت­شى, مەن كىممىن؟». «ءسىز قازاقتىڭ اتاقتى باتى­رى باۋىرجان مومىش ۇلىسىز». «جوق, سەن مەنى بىلمەيدى ەكەنسىڭ. شىن بىلسەڭ ايتشى, مەن كىممىن؟». «ويباي, باۋكە! ءسىزدى كىم بىلمەيدى. ءسىز اتى اڭىزعا اينالعان...», دەي بەرگەندە: «وتستاۆيت! بىلمەي­سىڭ. مەن اناۋ تەرەزەنىڭ الدىندا وتىرعان قا­زاقتىڭ ۇلى اقىنى قاليجان بەك­حوجيننىڭ اعاسى­مىن», دەگەنى باۋكەڭ­نىڭ. سول ساتتە ورنىمنان اتىپ تۇرىپ, «اسسالاۋ­ما­عالەي­كۋم, باۋكە» دەپ قولىمدى الا جۇگىردىم. مىنە, اعانىڭ قادىرىن قالاي ءبىلۋ كەرەك! مارقۇم عالەكەڭ دە, عالي ورمانوۆ تا مەنەن ەكى جاس ۇلكەن ەدى. كەشكە الكەي مارعۇلان ۇشەۋ­مىز سەرۋەنگە شىعامىز. ءبىر جولى الەكەڭ اسپانعا قارادى دا, ءۇيىرىلىپ كەلە جاتقان بۇلتتى كورىپ: «ءاي, عالي! قولشاتىرىمدى الىپ كەلشى. كۇن جاۋاتىن سياقتى», دەدى. عالەكەڭنەن ماعان قاراپ: «ءاي, قاليجان! جۇگىرىپ بارىپ الەكەڭنىڭ قولشا­تىرىن الىپ كەل», دەپ مەنى جۇمسادى. مەن قاي ءبىر جۇيرىك اداممىن, ءوزىم دە جەتپىستەمىن, ونىڭ ۇستىنە الەكەڭنىڭ ءۇيى ءۇشىنشى قاباتتا, اسىققان بوپ اياعىمدى تارپىلداتا بەردىم. شىركىن, كىشى بولىپ, جۇمسايتىن ادامىڭ بولعانى قانداي جاقسى. سەن ەندى ەلپەكتەمە. حايرەكەڭ – سەنىڭ ۇستازىڭ, مەنىڭ – اعام, دەمەك سەنىڭ جولىڭ ۇلكەن. بۇدان كەيىن اعاڭنىڭ ءتىلىن الىپ تۇر. ەلپەكتەپ جەتىپ كەلمە», – دەدى. «ە, بوپتى» – دەدىم. سودان باستاپ قالاعاڭنىڭ توبەسى كورىنگەن بەتتە ورى­نىمدا قاتا قالاتىن بولدىم. ول كىسى تارپىلداتا اياعىن سۇيرەتە باسىپ كەلگەنشە ءبىراز ۋاقىت وتەدى. قاشان كوزى جۇمىلعانشا, سالەمىن بەرگەنشە – مەن تورە, سالەمىن بەرگەن سوڭ – ول تورە بولىپ ءجۇر­دىك. وتكەن ءومىرىنىڭ, اسىرەسە, قياناتتى كەزەڭ­دەردىڭ ءبىراز قۇپياسىن ايتىپ ەدى. ول باسقا اڭگىمەنىڭ وزەگى. كوزىن اشىپ كورگەنى, اۋزىن اشىپ سۇيگەنى ميراسگۇلمەن مەنىڭ ۇلىم سۇڭقار ءبىرىنشى كلاسقا بىرگە بارىپ, ءبىر كلاستا وقىدى. بۇل دا اعالىق, ىنىلىك بازىنالىققا ۇلكەن جول اشتى. بىراق سونىڭ بارلىعىندا دا ءبىرىنشى ول كىسى سالەم بەرىپ ءجۇردى. كەيدە قاسىما جاقىنداي بەرگەندە الىستاڭقىراپ تۇرعان ءساتىمىز دە بولدى, بىراق ونىڭ ايىبىن سالەمىن بەرگەن سوڭ وپ-وڭاي قايتاراتىن. قايران, «اق باس بۋرا» – حايرەكەڭ الپىس توعىز جىل ءومىر ءسۇرىپ, پانيدەن ءوتتى. ول كەزدە بۇل قارتتىڭ جاسى سياقتى ەدى, ەندى قاراسام, ونىڭ دا جەلكەسى بىزگە كورىنىپ قالىپتى. حايرەكەڭنىڭ عىلىمداعى ۇلەسىن دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىنىڭ وپپونەنتى, اكادەميك الكەي مارعۇلاننىڭ: «حايىرجان بەكحوجين ءبىر پوەزد قۇراماسى ارەڭ سۇيرەيتىن گازەت-جۋرنالداردى اقتارىپ شىقتى. سوندىقتان ونىڭ ەسىمى بىردەن اكادەميكتىك اتقا لايىق», دەگەن باعاسى تولىق انىقتاپ بەرەدى. ال ودان بۇرىنعى «دالا ءۋالاياتى گازەتى» تۋرالى زەرتتەۋى, جاناما اتپەن جازىلعان ماقالالاردىڭ اتتارىن تاۋىپ, ولاردىڭ عىلىمي ءومىرباياندارىن جاساۋدىڭ ءوزى دە ۇلكەن قيامەتتى جۇمىس ەدى. كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىنىڭ وپپونەنتى ە.بەكماحانوۆ جوعارى باعالاعان سول ەڭبەگى ءۇشىن قىرقىنشى-ەلۋىنشى جىلدارى ۇلت­شىل اتانىپ, ب.كەنجەباەۆ ەكەۋى قاتار تالقىعا ءتۇ­سىپ, قۋعىننان ازەر امان قالعانى دا, وبلىستىق گازەتتىڭ باس رەداكتورىنىڭ ورنىنان الىنۋى دا اششى ساباق الاتىن شىندىق. ول تۋرالى ع.ماي­كوتوۆانىڭ ەڭبەگىندە بايسالدى باياندالىپ ءوتىپتى. حايرەكەم – ۇستازىم اۋليە ەكەن. ونىڭ امان­ا­تىن ورىنداۋ شىندىعىندا دا ماعان بۇيىرىپتى. الاش تۋرالى حايرەكەڭنىڭ ماعان اماناتتاپ كەتكەنىنەن قۇلاعدار بولسا كەرەك, ولجاس سۇلەي­مە­نوۆ 1988 جىلى قاڭتار ايىندا ءبىزدى سول كەزدەگى جو­عار­عى سوتتىڭ توراعاسى تاماز ايتمۇحامە­دوۆ­كە جىبەرىپ: «مىنە, كۇنى تۋدى ولاردىڭ. ۇستازىڭ­نىڭ ءۇمىتىن اقتايتىن كەز كەلدى. الاش قايرات­كەرلەرىن اقتاۋى­مىز كەرەك. سەن سولاردىڭ تەرگەۋ ىسىمەن تا­نىسىپ شىعىپ, ادەبي ەكسپەرت بول», دەپ ەدى. كۇردەلى كەزدىڭ قيىن ۇكىمدەرىنە قول قويىپ جۇرگەن جوعارعى سوتتىڭ توراعاسى: «ءبىزدى ۇل­تى­مىزعا جانى اشى­مايدى دەيسىڭدەر مە؟ دايىن­دا­لىپ كەلگەن ۇكىمگە قول قويامىز. ءبىز قويماساق, باسقاعا قويدىرتادى. ولجاس جىبەرسە – ساعان سەنەمىن. «الاش» قايرات­كەرلەرىنىڭ تەرگەۋ ءىسىن قا­راپ جاتىرمىز. ونىمەن جوعارعى سوتتىڭ مۇشەسى قازىحان كەنجەباەۆ اينالىسىپ وتىر. سونىمەن بىرىگىپ وزىڭە كەرەكتى دەرەكتەرمەن تانىس. بىزگە دە كەڭەس بەر»,– دەدى. قا­زىحان ەكەۋمىزدىڭ قاتار وقى­عانىمىزدى جانە ونىڭ كەلىنشەگى گۇلنار سەيىت­بەكقىزى مەن مەنىڭ ايەلىم ءامينا سەيىتقىزىنىڭ كلاستاسى ەكەنىن بىلگەن سوڭ: «ەندەشە, كۇندە تاڭەرتەڭ ساعات وننان باستاپ كەلىپ مەنىڭ بولمەمە وتىر. ساعات ۇشتە بوسات. قالعانىن قازىحان ۇيىمداستىرادى»,– دەدى. ءسويتىپ, 1988 جىلى كوكەك ايىندا «الاشور­دانىڭ» 14 مۇشەسىنىڭ ازاماتتىعى اقتالىپ, و.سۇلەيمەنوۆتىڭ اتىنان گ.ۆ.كولبينگە ق.كەنجەباەۆ دايىنداعان ءبىر جارىم بەتتىك حات جولداندى. سول كەزدە وزبەكالى جانىبەكوۆ حاتشى بولىپ كەلە قالدى دا, 4 قاراشادا باس پروكۋروردىڭ رەسمي قارسىلىعى جاسالىپ, اكادەميك ج.ءابدىلدين باس­تاتقان ۇكىمەت كوميسسياسى قۇرىلىپ, ءىس قايى­رى­مەن اياقتالدى. ءسويتىپ, اۋليە حايرەكەڭنىڭ – الاش ارداگەرلەرىنىڭ الدىنداعى, مەنىڭ – حايرەكەڭنىڭ الدىنداعى پارىزىم وتەلىپ, ۇلت كوسەمدەرى اق­تالدى. «ۇرانىم – الاش» اتتى كىتابىمداعى تەرگەۋ دەرەكتەرى سوندا جيناقتالدى. بۇرىن الاش قوزعالىسى تۋرالى انىقتامالار مەن ەنتسيك­لو­پەديالارعا حايىرجان بەكحوجيننىڭ اتى كىرمەي قالعانىنا وكىنىپ, سوعان كىنالى شاكىرتىنىڭ ءبىرى ەكەنىمدى مويىنداي وتىرىپ, سونىڭ ورنىن وسى جولدارمەن تولتىرعىم كەلدى. الاش يدەياسىنىڭ ساڭىلاۋىن سەزۋگە مۇمكىن­دىك بەرگەن مەكتەپتەگى ادەبيەت ءپانىنىڭ مۇعالىمى ءجاڭ­گىر يسايىنوۆاعا, تاريح ءپانىن ساناما ءسىڭىر­گەن سا­عىنتاي كەرىمقۇلوۆقا, سىنعا سالىپ سى­ناق­تان وتكىزگەن يسابەك شىڭعىسباەۆقا, قۇپيا تۇردە ساناما سىڭىرگەن رىمعالي نۇرعاليەۆكە, مۇحتار ما­­عاۋينگە, قادىرمەندى الاشتىڭ «اق باس بۋرا» ارداگەرى حايىرجان بەكحوجينگە شاكىرتتىك, سول ۇس­تاز­دىڭ پارىزىن وتەۋگە جاعداي جاساعان ولجاس ءسۇ­لەي­مەنوۆ پەن بەكەجان تىلەگەنوۆكە ىنىلىك تاعزىم. الكەي مارعۇلاننىڭ الپىس جاسقا تولعان توي­ىندا ايتقان: «وسى ءبىر ايتۋلى كۇنى ەڭ الدىمەن, مەنىڭ كىم بولىپ شىعاتىنىما كوزى جەتپەي, وزدە­رىنىڭ اسىل ارمانىمەن ومىردەن وتكەن ءوزىمنىڭ اتا-انامدى ەسىمە العىم كەلەدى»,– دەگەن ءسوزىن وسى جولدار جازىلىپ جاتقاندا الاش مۇراسىن جاتقا بىلەتىن, جوعارىدا اتالعان گۇلناردىڭ اكەسى سەيىتبەك نۇرقانوۆ اعامىز ءبىزدىڭ ەسىمىزگە سالدى. الەكەڭنىڭ سول ءسوزىن مەن دە ءوزىمنىڭ اكە-شەشەم قۇداكەلدى مەن حاديشاعا, عۇلاما ۇستازىم پروفەسسور حايىرجان بەكحوجينگە قاراتىپ ايتقىم كەلەدى. ويتكەنى, احاڭنىڭ – احمەت بايتۇر­سى­نوۆ­تىڭ اتىنىڭ تىزگىنىن ءبىر-اق رەت ۇستاپ, سول ءۇشىن ءتۇر­مەگە تۇسسە دە, ءومىر بويى اتىن قاستەرلەپ وتكەن اكەم قۇداكەلدى جۇرتباي ۇلىنىڭ دا رۋحى وسى جول­دار­دى جازعان كەزدە ءبىزدى قولداپ وتىرعانى كامىل. تۇرسىن جۇرتباي, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.