بيۋدجەتتىك قۇجاتتار العاشقى تالقىلاۋدان ءوتتى

كەشە ءماجىلىس ءوزىنىڭ قورجىنىنا تۇسكەن بيۋدجەتتىك زاڭ جوبالارىنىڭ تۇساۋىن كەستى. ولار بۇعان دەيىن قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى جالپى وتىرىستا قورىتىندى ازىرلەۋگە مەرزىم سۇراپ العان زاڭ جوبالارى ەدى. اتاپ ايتار بولساق, ولار «ۇلت­تىق قوردان 2017-2019 جىلدارعا ءبولى­نەتىن كەپىلدەندىرىلگەن ترانس­فەرت تۋرالى», «2017-2019 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋب­ليكا­لىق بيۋدجەت تۋرالى», سون­داي-اق «رەسپۋبليكالىق جəنە وب­لىستىق بيۋدجەتتەر, رەسپۋب­لي­كالىق ماڭىزى بار قالا, ەلوردا بيۋدجەتتەرى اراسىنداعى 2017-2019 جىلدارعا ارنالعان جال­­پى سي­پاتتاعى ترانسفەرتتەردىڭ كولە­مى تۋرالى» زاڭ جوبالارى ەدى. زاڭ جوبالارىنىڭ نەگىز­گى ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى دەپۋتات­تارعا قارجى ءمينيسترى باقىت سۇل­تانوۆ پەن ۇلتتىق ەكونوميكا مي­نيسترى قۋاندىق بيشىمباەۆ باياندادى. ادەتتە, قارجى ماسەلەسىنە قا­تىس­تى زاڭ جوبالارى دەپۋتاتتار ارا­­سىندا قىزۋ تالاس پەن وتكىر ءپى­كىر­لەر الماسۋ جاعدايىندا تال­قى­لانادى. بۇل جولى دا سولاي بول­دى, ونىڭ ۇستىنە بۇل جولعى تۇساۋ­­كەسەرگە كوپتەگەن قوعامدىق ۇيىم­­دار مەن ساياسي پارتيالار وكىل­دەرى دە قاتىسقان. دەپۋتات گ.قاراعۇسوۆا مەم­لە­كەت باسشىسىنىڭ تاپسىرما­لارىن بۇلجىتپاي ورىنداۋ ءۇشىن قا­بىلدانعان شەشىمدەردەن سترا­تە­گيالىق تيىمدىلىك بولاتىنىنا ءجىتى ساراپ جاسالعان بولۋى كەرەك. سون­دا عانا پرەزيدەنتتىڭ تالاپ­تارىن ورىنداي الامىز, دەدى ول. وسىنداي ويدى سالىق تولەۋ­شى­لەرزاڭياسى كەڭەسىنىڭ باس­قا­رۋشىسى جاننات ەرتىلەسوۆا دا ايتتى. بيۋدجەت پارامەترلەرىنىڭ اراسىندا قاتىسۋشىلار الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سيپاتى بار ماسە­لە­لەرگە قاتتى شۇيلىكتى. سونىڭ ءىشىن­دە, اسىرەسە, «اق بۇلاق» باعدار­لا­ماسىنا قاتىستى كوپتەگەن سۇراق­تار تۋدى. ماسەلەن, دەپۋتاتتار يري­نا ارونوۆا, اسىلبەك سماعۇلوۆ, ۆلا­ديسلاۆ كوسارەۆ وسى باعدار­لامانىڭ ءالى كۇنگە تولىق ىسكە اس­پاي جاتقانىنا جاندارى كۇيزە­لەتىنىن كورسەتىپ, زاڭ جوباسىن جا­ساۋ­شى­لارعا وتكىر سۇراقتار قويدى. ولار­دىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرگەن ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ق.بي­شىمباەۆ قاراجاتتىڭ جەتپەۋ سەبەبىنەن كوپتەگەن ماسەلەلەردىڭ ءالى دە شەشىلمەي جاتقانىن ايتتى. بيۋدجەتتىك زاڭنامالار ءجونىن­دەگى زاڭ جوبالارىن جۇرگىزەتىن جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى و.وكسىك­باەۆ رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەت پەن جەرگىلىكتى بيۋد­جەتتەر اراسىن­دا ءالى كۇنگە ۇيلە­سىمدىلىك بولماي كەلە جاتقانىنا وكى­نىش ءبىلدى­ر­دى. سونىڭ كەسىرىنەن ميل­ليون­داعان قاراجات جەلگە شاشىلادى, دەدى دەپۋتات. سونىمەن, «رەسپۋبليكالىق جə­نە وبلىستىق بيۋدجەتتەر, رەسپۋب­لي­كا­لىق ماڭىزى بار قالا, ەلوردا بيۋد­­جەتتەرى اراسىنداعى 2017-2019 جىل­دارعا ارنالعان جالپى سي­پاتتاعى ترانسفەرتتەردىڭ كولەمى تۋرالى» زاڭ جوباسىنا سايكەس 2017 جىلعى ترانسفەرتتەر – 239,9 ملرد تەڭگە; 2018 جىل­عى­سى – 257,0 ملرد تەڭگە; 2019 جىل­عىسى 292,2 ملرد تەڭگە بولاتىن ءتۇرى بار. ارينە, زاڭ جوباسىن قابىل­داۋ بارىسىندا ازدى-كوپتى وزگەرىس­تەر بولۋى مۇمكىن. ال بيۋدجەت­تىك سۋبۆەنتسيالار كولەمى: 2017 جىلعا – 1 482,9 ملرد تەڭگە; 2018 جىل­عا – 1 563,8 ملرد تەڭگە; 2019 جىل­عا – 1 568,3 ملرد تەڭگە بولىپ بەلگى­لەنگەن. «2017-2019 جىلدارعا ارنالعان رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭ جوباسىنا سايكەس 2017 جىلعى كىرىس 4 ترلن 338,2 ملرد تەڭگە; 2018 جىلعى كىرىس 4 ترلن 562,3 ملرد تەڭگە; 2019 جىلعى كىرىس 4 ترلن 877,2 ملرد تەڭگە بولىپ بەل­گىلەنگەن. 2018 جانە 2019 جىلدارعا ال­دىڭعى جىلدارمەن سالىس­تىرعان­دا­عى ءوسىم تيىسىنشە 224 ملرد تەڭگە جانە 314,9 ملرد تەڭگە بو­لادى دەپ بول­جانعان. 2017 جىلعا بەل­گىلەنگەن رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەتتىڭ شىعىسى 8 564,4 ملرد تەڭگە بولىپ, ءىجو-ءنىڭ 17,7 %-سى قۇرايدى دەپ بەلگىلەنىپتى. ال 2018 جىلعى شىعىس – 8 370,6 ملرد تەڭگە, بۇل ءىجو-ءنىڭ 16,2 % ءجا­نە 2019 جىلعى شىعىس – 8 751,2 ملرد تەڭگە, بۇل ءىجو-ءنىڭ 15,8 % دەڭ­گەيىندە بولماق. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ تاپ­شىلىعى ءىجو-گە قاتىستى تومەندەۋ تەندەنتسياسىن ۇستانىپ, 2017 جىلى 578,1 ملرد تەڭگەمەن ءىجو-ءنىڭ 1,2% بولسا, 2019 جىلى 577,1 ملرد تەڭگەمەن ءىجو-ءنىڭ 1 % بولماقشى. ايتا كەتەتىن جايت, كەشەگى تال­قىلاۋعا مەملەكەتتىك ورگاندار مەن پارلامەنتتىك پارتيالار وكىل­دەرىنەن باسقا «اۋىل», بىرلىك» پارتياسى مەن جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ وكىل­دەرى, شاقىرىلعان بىرنەشە ۇەۇ باس­شىلارى, ت.ب. قاتىستى. ەندى زاڭ جوباسى ومارحان وكسىكباەۆ باستاعان جۇمىس توبىندا تالقىلاناتىن بولادى. جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان»