اۋقىمدى شاراعا ازىرلىك پىسىقتالدى

ەلوردادا وتەتىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى دە يەك استىندا تۇر. كورمەگە ازىرلىك بارىسى قالاي؟ اۋقىمدى شارا ءتۋريزمدى جانە باسقا سالالاردى دامىتۋعا قانشالىقتى سەرپىن بەرەدى؟ بۇعان دەيىن وسى كورمەنى وتكىزگەن ەلدەردىڭ نەندەي تاجىريبەلەرىنە سۇيەنگەن ءجون؟ كەشە «استانا ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانياسى قوعامدىق كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا وسى جانە باسقا دا ماڭىزدى ماسەلەلەرگە جاۋاپ بەرىلدى. كومپانيانىڭ باسقارما ءتور­اعاسى احمەتجان ەسىموۆتىڭ ايتۋىن­شا, كورمەگە ازىرلىك جۇمىستارى جوس­پار بويىنشا ءجۇرىپ جاتىر. قۇرى­لىس بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تولىق اياقتالماق. – حالىقارالىق پاۆيلوندار قازىر دايىن دەۋگە بولادى, قازان ايىندا ونى قاتىسۋشىلارعا بەرە باستايمىز. قاتىسۋشىلار وزدەرىنىڭ جوبالارىن بىزگە بەكىتۋگە ۇسىنىپ جاتىر, كوپشىلىگى وتە قىزىقتى. قازىر قاتىساتىن ەلدەردىڭ سانى 98-گە جەتتى, بىرەر كۇننىڭ ىشىندە ءوزىمىز ءاۋ باستا جوسپارلاعانداي, 100-ءشى ەل­مەن كەلىسىمگە قول جەتكىزبەكپىز. ودان بولەك 18 حالىقارالىق ۇيىم بار. 20 ەل وزدەرىنىڭ ۇلتتىق كۇن­دەرى­نىڭ قاشان وتەتىنىن ناقتىلاپ قويدى, – دەدى ا.ەسىموۆ. جاقىن كۇندەرى نوبەل سىيلى­عىنىڭ لاۋرەاتتارى سىندى بەلدى ساراپ­شىلاردان جاساقتالعان حالىق­ارالىق كوميسسيا ۇزدىك ءتاجى­ري­بەلەر ايماعىنا قويىلاتىن ۇزدىك جوبالاردى انىقتاماق. قازىر وعان الەمنىڭ 133 ەلىنەن ءوتىنىش ءتۇسىپتى, ەندى سول 133 جوبانىڭ ىشىنەن 25-ءى ىرىكتەپ الىنۋعا ءتيىس. وسى جيىندا ايتىلعانداي, كور­مە­نىڭ تاقىرىبىنا قىزىعۋ­شى­لىق بىلدىرۋشىلەردىڭ قاتارى كوبەيىپ كەلەدى ەكەن. ماسەلەن, كۇنى كەشە عانا كەلىسىمگە قول قويعان فينليانديا بۇرىن-سوڭدى بۇل كورمەگە تەك سولتۇستىك ەۋروپانىڭ ەلدەرى­مەن بىرگە قاتىسقان. ال استاناداعى پاۆيلوندا جەكە ەكسپوزيتسياسىن جاساۋ­عا نيەت ءبىلدىرىپ وتىر. سەبەبى, ەنەرگيا ۇنەمدەۋ مەن «جاسىل» تەحنولوگيالار سالا­سىن­دا دۇنيە ءجۇزى بويىنشا الدىڭ­عى قاتاردان كورىنىپ جۇرگەن فين كومپانيالارى جەتكىلىكتى. ەكسپو-2017 كورمەسىندە فينليان­ديا وسى كومپانيالاردىڭ جەتىستىكتەرىن الەمگە پاش ەتۋدى ماقسات تۇتىپ وتىرسا كەرەك. قوعامدىق كەڭەس, نەگىزىنەن, ىشكى جانە سىرتقى ءتۋريزمدى دامىتۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان بولاتىن. ەكسپو-2017 ەلىمىزدەگى وسى ءبىر كەن­جە قالعان سالاعا سونى سەرپىن بەرەدى دەپ ءۇمىت ارتىلىپ وتىر­عا­نى بەلگىلى. ەگەر وسى باسقوسۋدا ايتىل­عان جايتتار ءىس جۇزىنە اساتىن بولسا, وندا تۋريستىك الەۋەت ايتارلىقتاي ارتادى دەۋگە بولاتىن سىڭايلى. ماسەلەن, كەلەر جىلى كورمەگە شەتەلدەردەن 300 مىڭ قوناق كەلەدى دەپ كۇتىلۋدە. قوعامدىق كەڭەستە «استانا ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانيا­سىنىڭ باسشىسىنا «تۋريزم ىسىمەن شۇعىلداناتىن مەملەكەتتىك ور­گان­نىڭ قاجەتى بار ما؟» دەگەن سۇ­راق قويىلعان-دى. بۇل ساۋالعا ا.ەسىموۆ: – مەملەكەت ناشار مەنەدجەر دەگەن پىكىر بار. مۇمكىن سولاي دا شىعار. الايدا, مەملەكەت – ەڭ جاقسى ۇيىمداستىرۋشى. مىسال ءۇشىن ايتار بولسام, گرۋزيا سوڭعى 10 جىلدىڭ ىشىندە تۋريزم سالاسىندا ۇلكەن قادام جاسادى. وسى ەلدىڭ ۇلتتىق تۋريزم اكىمشىلىگىنىڭ ءتيىمدى قۇرىلىم ەكەندىگى دالەلدەندى. مۇن­داي مىسالداردى كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى. باسقا ەلدەردە مۇنداي جۇمىسپەن اگەنتتىكتەر, نە بولماسا ۇلتتىق كومپانيالار اينالىسادى. بىراق بىردە-ءبىر ماڭىزدى كاسىبي قۇرىلىمى جوق تۋريستىك دەرجاۆانى ەش جەردەن تابا المايسىز, – دەپ جاۋاپ بەردى. الەمدىك ەكونوميكانى داعدا­رىس­تىڭ داۋىلى شارپي باستاعان تۇستا ءتۋريزمنىڭ الدىڭعى قاتارعا شىق­قانى تۇسىنىكتى. سەبەبى, داعدا­رىس ءبىرىنشى كەزەكتە شيكىزات سەك­تورىنا ارقا سۇيەپ ادەتتەنگەن ەلدەر ءۇشىن قاۋىپتى. ءداستۇرلى ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ قۇنى قۇلدىراعان تۇستا, بالاما ەنەرگيانىڭ باعاسى ودان سايىن ارتاتىنى تاعى دا بەلگىلى. ولاي بولسا, بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى سانالاتىن بالاما ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋدى كوزدەيتىن كورمە قازاق­ستان ءۇشىن وتە ءتيىمدى بولماق. وسى جيىندا قازاقستاننىڭ تۋريستىك الەۋەتى مۇناي-گاز, تاۋ-كەن ونەركاسىبى سىندى سالالاردان كەم تۇسپەيتىنى, الايدا, ونى ءتيىمدى پاي­دالانۋدى جولعا قويۋ كەرەكتىگى دە ءسوز بولدى. دۇنيەجۇزىلىك تۋريس­تىك ۇيىم­نىڭ 2015 جىلعى ەسەبىنە كوز جۇگىرتسەك, داعدارىس بۇل سالاعا دا كەرى اسەر ەتكەنىن باي­قاۋعا بولا­دى. الايدا, الەم بويىن­شا ازا­­مات­تارى ەڭ كوپ ساياحا­ت­تاي­تىن ەل­دەر­دىڭ ساناتىندا قازاق­ستان­­مەن كور­شىلەس قونعان قىتاي­­دىڭ بار ەكەنىن ايتا كەرەك. بۇل وراي­دا, قىتاي – اقش پەن ۇلىبري­تانيا­نىڭ قا­تارىندا كوش باستاپ تۇرعان ەل. اس­تانادا وتەتىن ايتۋلى شاراعا اتال­­عان ەلدەردىڭ ازاماتتارى كوپ­تەپ تار­تىلادى دەپ ءۇمىت ەتۋگە بولا­تىنداي. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, بيىل­عى جىلى ماۋسىم ايىندا دۇنيە­جۇزىلىك تۋريستىك ۇيىم «استانا ەكسپو-2017» كومپانياسىمەن ارادا ارىپتەستىك تۋرالى مەموران­دۋم­عا قول قويعان بولاتىن. قازاق­ستاننىڭ تۋريستىك باعىتتاعى ۇستا­نى­مىنىڭ دۇرىستىعىن ايتىپ, بولاشاعىنا جوعارى باعا بەرگەن ۇيىمنىڭ باس حاتشىسى تالەب ريفاي كەلەر جىلى استاناعا اتباسىن تىرەۋگە ءتيىس. وسى وتىرىستا قوعامدىق كەڭەس مۇشە­لەرى شەتەلدىك ساراپشى ما­مان­دار­دىڭ پىكىرىنە قۇلاق ءتۇردى. 2015 جىلى ميلان قالاسىندا وتكەن ەكسپو حالىقارالىق كورمەسىنە جەتەكشىلىك جاساعان دجۋزەپپە سالا مەن 2010 جىلى شانحايدا وتكەن ەكسپو كورمەسىنىڭ ۇيىمداستىرۋ كومي­تەتىنىڭ مۇشەسى ۆان چينجەن بەينە­مالىمدەمە جاساپ, وزدەرى­نىڭ ءتاجى­ريبەلەرىمەن ءبولىستى. ولار اۋقىم­­­دى شاراعا ازىرلىك بارىسىندا ءبىرىن­­­شى كەزەكتە نە نارسەگە كوڭىل ءبولى­نۋى كەرەكتىگىن مۇقيات ايتىپ بەردى. دجۋزەپپە سالانىڭ ايتۋىنشا, قاتىسۋشىلار ءۇشىن كورمە وتەتىن جەرگە دەيىن ىڭعايلى كولىكپەن تاسىمالداۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە. سول ءۇشىن دە ميلاندا اۆتوبۋس, ترامۆاي جانە مەترو سىندى كولىك تۇرلەرى كوبەيتىلگەن, ولاردىڭ قاتى­ناۋ جيىلىگى, جول بويىندا جولاۋ­شىلاردى كورمە تۋرالى اقپارات­تاندىرۋ بارىسى دا ەسكەرىلگەن. اۋەجايلاردىڭ اراسىنداعى باي­لانىس جەتىلدىرىلگەن. شانحايدا وتكەن كورمەنىڭ ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ۆان چينجەننىڭ پىكىرىنشە, حالىق­ارالىق شارا وتكەننەن كەيىن ىلە-شالا ونىڭ تيىمدىلىگى بىرقاتار سالا­لاردا انىق بايقالاتىن بولا­دى. اتاپ ايتقاندا, ازىق-ت ۇلىك ونەر­كاسىبى, بايلانىس, كولىك قاتى­ناس­تارى, اسىرەسە, تۋريزم سالاسىندا ىلگەرىلەۋشىلىكتەر كورمەدەن كەيىن ىلە-شالا كورىنە باستاۋعا ءتيىس. شەتەلدىڭ تاجىريبەسى مول ساراپ­شىلارىنىڭ كەڭەستەرىن تىڭداعان قوعام­دىق كەڭەس استاناداعى كور­مەگە ازىرلىك كەزىندە ولاردى نازاردا ۇستاماق. قوعامدىق كەڭەس وتىرىسىندا ەكسپو-2017 ناۋقانىنا وتكەن جىلى 296 وتاندىق قۇرىلىس كومپانياسى اتسالىسقانى, استانادا جانە باسقا دا ايماقتاردا قۇرىلىسقا تىكەلەي نەمەسە جاناما تۇردە 46 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلعانى بەلگىلى بولدى. ال قازىرگى جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىس كەزىندە جۇمىس ورىندارىن ساقتاپ قالۋ جانە كوبەيتۋ ۇكىمەتتىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى ەكەندىگى بەلگىلى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, قۇرىلىستان 131 ميلليارد تەڭگە ۇنەمدەلگەن. الداعى ۋاقىتتا ۇنەمدەلگەن قارجى كولەمى تاعى دا ارتۋعا ءتيىس. ارنۇر اسقار, «ەگەمەن قازاقستان»