كەن ىزدەگەن جيھانكەز

تۇرسىنبەك كاكىشەۆپەن العاشقى كەزدەسۋىمىزدىڭ ءوزى ءبىر دراما! 1971 جىلى كازگۋ-ءدىڭ فيلولوگيا فاكۋل­تەتىنە وقۋعا تۇسۋگە الماتىعا كەل­دىم. ون جەتىگە تولماعان البىرت كەزىم. قازاق بولىمىنە ءتورت ءجۇز ون ءۇش تالاپكەر بار ەكەن. الاتىنى – ەلۋ, ونىڭ بەسەۋىنە دايىندىق كۋرسىندا وقىعان بالالار ءتۇسىپ قويىپتى. قالعان قىرىق بەس ورىنعا ءتورت ءجۇز ون ءۇش بالا ۇمىتتەنىپ تۇرمىز. شىعارمادان ءۇش الدىم. اۋىزشادان تۇلعالى, كەلبەتتى, قاسقا باس اعاي مەن ادەمى اپاي ەمتيحان الىپ وتىر. ءبىرىنشى سۇراق بويىنشا ءبارى دە كوكىرەگىمدە سايراپ تۇر, بىراق ءسابيت دونەنتاەۆتىڭ قاي زاماندا ءومىر سۇرگەنىن بىلگەنىممەن, ناقتى تىرشىلىگى مەن قىزمەتى ەسىمە تۇسەر ەمەس. – اعاي, ءسابيت دونەنتاەۆتىڭ ءومىرى مەن قىزمەتىن ەسىمە تۇسىرە الماي وتىرمىن, شىعارمالارىن ايتا بەرسەم بولا ما؟! – دەپ, شىنىمدى ايتتىم. ايەل بەتىمە تاڭدانا قارادى-اۋ دەيمىن, ال قاسقاباس اعايدىڭ قاباعى تىرجيىپ كەتتى. باسىن ءتۇسىرىپ, كوزىنىڭ استىمەن ماعان سۇزە قاراپ تۇردى ءبىر ءسات. ءبىر كەزدە اعاي: «پوجالىستا», دەدى. سوسىن سويلەپ بەرەيىن! «بوشكەنىڭ زارىن», اسىرەسە, «بوزتورعاي زورلىق كورىپ تۇرىم­تايداندى» تالداپ تۇرىپ, اراسىندا ولەڭدەتىپ سوقتىم كەلىپ! – ءسابيتتىڭ تۇڭعىش كىتابى قالاي اتالادى؟− دەپ سۇرادى ءبىر كەزدە اعامىز. بوزتورعاي بوپ كوككە ۇشىپ كەتسەم كەرەك, قاپەلىمدە جەرگە تۇسە الماي بوگەلىپ قالدىم. – ۋ-ا-اق...− دەپ اعامىز اندەتە سوزا بەرگەندە: – تۇيەك! – دەپ مەن جابىسا كەتتىم! − ءيا, دۇرىس, «ۋاق-تۇيەك»! – دەپ, جىلى جىميىپ قويدى ەكەۋى دە. سودان ەكىنشى سۇراق «سىن ەسىمدى» سۇرادى. ايتا كەلىپ, مىسالعا اباي اتامىز­دىڭ «قىسىنان» ولەڭدەتىپ كەلتىردىم. − سىن ەسىمگە ابايدى كەلتىرىپ جاتىر! جاقسى, ءا! – دەپ اعاي اپايعا ءبىر قاراپ قويدى. انا كىسى دە ءسۇيسىنىپ-اق وتىر. ودان سايىن كوتەرىلىپ, ءۇشىنشى سۇراق سويلەم تالداۋدى دا رەتىنە كەلتىرىپ, «ۋھ» دەپ ءبىر-اق توقتادىم! جىلى شىرايمەن ەمتيحان قاعازىمدى الىپ, اشا بەردى دە, لەزدە ءوڭى وزگەرىپ سالا بەردى. − اينالايىن-اۋ, شىعارمادان قايتىپ ءۇش الىپ ءجۇرسىڭ؟! مۇنىڭ جارامادى عوي, ەندى! ءبىز ساعان بەس قويعىمىز-اق كەلىپ ەدى, بىراق, نەگىزگى پاننەن, شىعارمادان ءۇش العان بالاعا بەس قويۋعا بولمايدى! ءتورت قويامىز, جولىڭ بولسىن! − دەپ, شىعارىپ سالدى. بىلاي شىعا, ەمتيحان پاراقشاسىن اشىپ قاراسام, كاكىشەۆ جانە تۇركپەنوۆا دەپ قول قويىپتى. كەيىن تاريحتان – بەس, نەمىس تىلىنەن ءتورت الىپ, وقۋعا ءتۇسىپ كەتتىم. مىنە, وسى 1971 جىلدان كۇنى كەشە, 2015 جىلى تۇرسەكەڭ ومىردەن وزعانعا دەيىن, قىرىق ءتورت جىل بويى اعا مەن ىنىدەي, اكە مەن بالاداي سىيلاسىپ, سىرلاسىپ ءجۇر­دىك. ءتىپتى تاعدىردىڭ جازۋىمەن الىستاپ كەتكەن, اراعا جىلدار تۇسكەن كەزدەردە دە, ءبىزدىڭ رۋحاني بايلانىسىمىز, جان سىيلاستىعىمىز ۇزىلگەن ەمەس. ءبىر قىزىعى, مەن جاس كەزىمدە تۇرسە­كەڭنىڭ ءبىزدىڭ ەلدەن ەكەنىن بىلمەپپىن, ءتىپتى, ءمان بەرمەپپىن. ويتكەنى, اعامىز الاش بالاسىن الالاماي, ايالى الاقانىن الىس-جاقىننان ايامايتىن. مەن دە ول كىسىنىڭ ايالى الاقان تابىن سەزىنىپ ءوستىم. قامقورلىعىن كوپ كوردىم. ءتىپتى, جاس كۇنىمدە, قاتتى قينالىپ جۇرگەن كە­زىمدە, ءدال تاۋىپ ايتقان ءبىر اۋىز سوزىمەن-اق جىگەر, قۋات بەرىپ, قاناتتاندىرىپ جىبەرەتىن! مەن ەلدە تۇرعان كەزدە, زامان اۋمالى-توكپەلى بولىپ, تولقىپ تۇرعان شاقتا, «كەڭاششىعا» كەلگەنىندە: «انداي-مۇندايعا ارالاسپا! ءبىر بالەگە ۇرىنىپ قالما! مەن ءجۇرمىن عوي, سول جەتەر!» – دەدى. بۇل ءسوزدىڭ تەرەڭ ماعىناسىن مەن ارادا جىلدار وتكەننەن كەيىن سەزىنە باستادىم. شىندىق ءۇشىن شىرىلداپ جۇرگەن ۇستازىمىزدىڭ بۇل سوزىندە سول كۇرەستىڭ ىستىق-سۋىعىن ءوزىم-اق كورىپ الايىن, شاكىرتتەرىمدى ونىڭ پالەسىنەن اۋلاق ساقتايىن دەگەن اق نيەتى عانا ەمەس, تىكەلەي ماعان قاتىستى, سەنىڭ جولىڭ باسقا دەگەن ۇلكەن, قۇپيا ەمەۋرىنى جاتىر-اۋ دەپ ويلايمىن قازىر! 1977 جىلى ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرەردە ديپلوم جۇمىسىمنىڭ جەتەكشىسى بولدى تۇرسەكەڭ. ەكىنشى كۋرستا وقىپ جۇرگەن كەزىمدە «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنە شەشەن­دىك سوزدەر تۋرالى العاشقى ماقالام جاريا­لانعان بولاتىن. سول تاقىرىپتى ءبىراز اينالدىرىپ, اقىرى ديپلوم قورعايتىن بولدىم.  ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرەر جىلى, ءالى جارتى جىل وقۋ بارىنا قاراماستان, ءبىر كۇنى مەنى ءسابيت مۇقانوۆتىڭ جاڭادان اشىلىپ جاتقان مۋزەيىنە الىپ كەلىپ, ءماريام اپايمەن تانىستىرىپ, جۇمىسقا ورنالاستىردى دا قويدى. مۋزەي ديرەكتورى حاكىم بەكىشەۆ اعامىز بەن عىلىمي قىزمەتكەرى, دوسىم قۇلبەك ەرگوبەكوۆپەن بىرگە سابەڭ مۋزەيىندە وتكەن كۇندەر ءبىر بولەك حيكايا. اڭگىمە تۇرسەكەڭنىڭ جاقسى وقىعان, ادەبيەتكە, عىلىمعا بەيىمى بار شاكىرتتەرىن الماتىدا الىپ قالۋعا تىرىسىپ, قولىنان جەتەكتەپ ءجۇرىپ, قولى جەتكەن جەرگە جۇمىسقا ورنالاستىراتىن اكەلىك قامقورلىعىندا. قىرىق جىلدان استام ۋاقىت سىيلاسىپ, سىرلاسىپ, ارالاسىپ جۇرگەندە, تۇرسەكەڭنىڭ ءبىر اسىپ-ساسقانىن, يا ماساتتانىپ تاسقانىن كورمەپپىن. قانداي دا ءبىر توسىن وقيعا, جاعداي تۋىپ قالسا دا, نەمەسە جوعارى بيلىك تاراپىنان الدەبىر قىساستىق, قيتۇرقىلىق كورسە دە: « ە-ە, جارايدى!» − دەيتىن دە قوياتىن. جىلدان-جىلعا حالىقتىڭ الدىنداعى ابىروي-اتاعى, اسقار تاۋداي بويى بيىكتەي تۇسكەن سايىن تۇرسەكەڭ تۋعان جەرگە تەرەڭدەپ باتا بەرگەن سەكىلدى. سالماعى اۋىر تۇلعانىڭ سابىرى دا مول, اقىلى دا سارابدال ەدى. اشۋ-ايبارى, باتىرلىعى مەن باتىلدىعى, ەر مىنەزى ەل مەن ادەبيەت تاعدىرى جايلى ءسوز قوزعالاتىن تارتىستى جەرلەردە جارق ەتىپ كورىنەتىن. ۇلكەن ەلدىك ماسەلەلەرگە كەلگەندە, ادەتتەگى كەڭپەيىل تۇرسەكەڭ مۇلدە وزگەرىپ سالا بەرەتىن. ايتارىن مەيلىنشە اشىق, باتىل, كەسىپ-كەسىپ ايتاتىن. ويى ۇشقىر, ايقىن, ناقتى, شىنشىل بولاتىن. سونىسىمەن قارسىلاستارىن تىرپ ەتكىزبەي, جۇيەلى سوزگە توقتاتىپ, تىڭداۋشى كوپشىلىكتىڭ العىسىنا بولەنۋشى ەدى. داۋسى قانداي تازا, اۋەزدى, جاعىمدى, كۇشتى ەدى جارىقتىقتىڭ! اقىن جاقان سىزدىقوۆتىڭ توقسان جىلدىعىندا, بۇرىنعى كوكشەتاۋ وبلى­سىنىڭ بۇرىنعى چكالوۆ اۋدانىنىڭ قا­راعاش اۋىلىندا ورىس تىلىندە اعىلا ءبىر سويلەگەنى بار. ويتكەنى, وبلىس, اۋدان باسشىلارىنىڭ دەنى ورىس تىلدىلەر بولدى, بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, سول كەزدە شوۆينيستەردىڭ قازاق تاۋەلسىزدىگىنە كوز الارتىپ, ءتۇرلى سوزدەردى گۋلەتىپ جاتقان كەزى بولاتىن. اسىرەسە, سولجەنيتسىننىڭ قازاق جەرىن قايشىمەن ەكىگە بولە سالۋدى كوكسەگەن استامشىلىققا تولى سوزدەرى جات پيعىلدى باسپاسوزگە دەم بەرىپ, اڭگىمەنىڭ شيرىعىپ تۇرعان شاعى-تىن. اڭگىمەنى جاقان سىزدىقوۆتىڭ اقىندىعىنان, مايدانگەرلىگىنەن تاراتا كەلىپ, قازاق ادەبيەتىندەگى اشارشىلىق تۋرالى العاشقى تولىمدى تۋىندىلاردىڭ ءبىرى – «ءالى قارتتىڭ اڭگىمەسى» پوەماسىنا توقتالىپ, ەل مەن جەر تاعدىرىنا ويىسقان تۇرسەكەڭ ورىس تىلىندەگى وتتى سوزىمەن سولجەنيتسىندى دە, ونىڭ سويىلىن سوعۋشىلاردى دا سىلقيتتى دا سالدى. وتىرعان ورىس ءتىلدى قاۋىم اعامىزدىڭ اتالى سوزىنە ۇيىپ, باس يزەدى, قازاقتار ارقالانىپ, قيقۋلاپ كەتتى. مەن سوندا ۇستاز اعامىزدىڭ ۇلتتىق ماسەلەنى بارىنشا اشىق, باتىل جانە بايىپتى تۇردە قالىڭ ورىس قاۋىمىنىڭ الدىندا ايتىپ بەرگەنىنە ءسۇيىنىپ, قول سوعىپ ەدىم. «جات ەلدىڭ ءبىر كەسەك سەمىز كولباساسىن جەگەنىنە ءماز بولىپ, شەتەلگە قاشىپ كەتىپ, تۋعان جەرىن جامانداپ, ىلاڭداتقان ادام پاتريوت پا, جوق الدە تۋعان ەلىنىڭ بارلىق اۋىرتپالىعىن حالىقپەن بىرگە كوتەرىپ, ءوز جەرىندە ادال ەڭبەك ەتكەن ادام پاتريوت پا؟! ساياسي داۋ-داماي, ايقاي-شۋعا ىلەسىپ, ءبىر ەلدىڭ جەرىن قايتا بولىسكە سالامىز دەپ, حالىقتاردىڭ اراسىنا ىرىتكى سالۋشى ارانداتۋشىلار پاتريوت پا, جوق الدە ەلدىڭ تىنىشتىعىن, بەرەكە-بىرلىگىن ويلاپ, تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتقاندار پاتريوت پا!؟» − دەپ ورىسشا ىرعاقتاپ سوققان سوزدەرى كوپشىلىككە وي سالىپ, سەكسەن كولدەي تولقىتىپ جىبەرگەنى كوز الدىمدا! ال تۇرسىنبەك اعانىڭ وسى تەكتەس سويلەگەن سوزدەرىنىڭ ءوزىن جيناقتاپ, جاريالايتىن بولساق, ونىڭ ءوزى الدەنەشە توم بولاتىن-اق شىعار؟! ويلى دا وتتى, ماعىنالى, عيبراتتى سوزدەرى ەل ءومىرىنىڭ, تاري­حىمىزدىڭ سان الۋان قىرلارىن قام­تيتىن شەجىرە, دەرەك, رۋحاني قازىنا عوي! جارىقتىقتىڭ جۇرگەن جەرى جاپ-جارىق بولىپ كەتەتىن سياقتى ەدى. ەلىمىزدىڭ بەتكە شىعار قايماقتارى جينالعان ايبىندى جيىننىڭ ىشىندە ايرىقشا دارالانىپ, اي ماڭدايى الىستان نۇرلانىپ كورىنەتىن. جان شۋاعىن, اقىل-وي قۋاتىن شاشىپ تۇراتىن جان-جاعىنا. ەگەر دە ول كىسى سوناۋ جاستىق شاعىندا, اقمولا وبلىستىق تەاترىندا مەڭگەرگەن ارتىستىك ونەردىڭ جولىن مىقتاپ قۋعاندا, گولليۆۋدتىڭ تەرەڭ ويلى, كەسەك تۇلعالى ەنتوني حوپكينس ءتارىزدى جۇلدىزدارىمەن بىرگە جەر-جاھانعا جارقىراپ كورىنەر مە ەدى, كىم ءبىلسىن؟ راسىندا دا, تۇرسەكەڭنىڭ ءىرى, كەسەك, سىمباتتى تۇلعاسى, ايرىقشا سۇلۋ كەلبەتى, ءساۋ­لە شاشقان اي قاسقاسى, ءتىپتى, جاسى ۇل­عاي­عان شاقتاعى ماڭدايى مەن بەتىندەگى تەرەڭ ويدىڭ ىزدەرىندەي سەزىلەتىن قاتپارلى ءاجىم­دەرىنىڭ ءوزى, ارتىستەردىڭ تىلىمەن ايت­قان­دا, فاكتۋراسى مەن كولوريتى الەمدىك كي­نو ەكران­دى مولىنان تولتىرىپ-اق تاس­تار ەدى! بىراق, تۇرسەكەڭ ءوز جۇلدىزىن عىلىم مەن ۇستازدىقتان تاپتى! سەكسەن بەس جىلدىققا وراي تۇرسىنبەك كاكىشەۆ اعامىز تۋرالى دەرەكتى فيلم ءتۇسىرۋدى ويلادىق. وندا ءبىز ۋاقىتشا الماتىدا ەدىك, كينو تۇسىرەتىن قۇرال-سايماننىڭ ءبارى كوكشەتاۋداعى ۇيدە قالعان. نە بولىنگەن قارجى-قاراجات جوق, نە كينو تۇسىرەتىن توپ جوق. امال قانشا, ايتەۋىر تۇرسەكەڭنىڭ اڭگىمەسىن ابدەن ايتقىزىپ, ءوز اۋزىنان جازىپ الايىن دەگەن نيەتپەن, ءبىر تەلەارنانىڭ وپەراتورىن جالدادىم. ونىڭ كامەراسى بىزگە سايكەس ەكەن, سوعان قىزىقتىم. ايتقان ۋاعىندا كەلدى. ءبىراز ادامدار جينالدى. القيسسا, جارىقتى قويىپ, كامەرانى ورنالاستىرىپ, تۇسىرۋگە دايىندالدىق. تۇرسەكەڭ جازۋ ۇستەلىندە ساقاداي-ساي وتىر. وپەراتور جىگىت كامەراسىن شۇقى­لاڭقىراپ, كوبىرەك بوگەلە بەرگەن سوڭ: «نە بولدى؟» − دەپ سۇرادىم. − دىبىس جازاتىن پەتليچكا ىستەمەي تۇر! – دەيدى كۇمىلجىپ. – ىستەپ تۇرعان, نە بول­عانىن بىلمەيمىن! − وندا امال جوق, تىكەلەي كامەراعا جازامىز, – دەدىم. ءسويتىپ, ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىنا دەيىن تۇرسەكەڭنىڭ اڭگىمەسىن تىكەلەي كامەراعا جازىپ الدىق. اقتارىلىپ, ارعى-بەرگىنى قوزعاپ, بالالىق شاعىنان باستاپ مايىن تامىزىپ اڭگىمەلەپ بەردى. ءۇنى قانداي ەدى, اق سۇڭقارداي ساڭقىلداپ تۇراتىن, ەشقانداي اپپاراتسىز-اق تاپ-تازا, انىق جازىلىپتى. كەلگەن ازاماتتاردىڭ دا تۇرسەكەڭ تۋرالى سوزدەرىن جازىپ الدىق. قوناق كۇتىپ جۇرگەن كۇلاش جەڭگەيگە كەزەك تيمەي قالدى. − ە-ە, جارايدى...تۇندە ءتۇسىپ الماي, قازان-وشاقتان شىقپاي قويعان وزىنەن كورسىن, – دەپ, ءبىر كۇلدىردى اعاي. كينونى سول كۇيىندە ەكى ساعاتتىق ەتىپ جاساپ شىعارىپ, اعامىزدىڭ سەكسەن بەس جىلدىعىندا تويعا تارتۋ رەتىندە ۇسىندىم. ول كينودا بولماي قالدىم دەپ عالىم كۇلاش جەڭگەمىز وكپەلەگەن جوق, ايتەۋىر! «تاماق» ىستەگەننەن شىعادى, تۇرسە­كەڭنىڭ سەكسەن جىلدىعىندا, كوكشەتاۋدا, ۇلكەن جيىندا سويلەگەن اعامىز ءازىلحان نۇرشايىقوۆ ءبىر ادەمى ءسوز ايتىپ ەدى. − تۇرسىنبەكتىڭ سەكسەن جاسىندا سۋىرىلعان سەمسەردەي جارقىلداپ تۇرعانى – كۇلاشتىڭ باعىپ-قاعۋىنىڭ ارقاسى. كۇلاش تۇرسىنبەككە ىلعي دا ءبىر كەرەمەت ءدامدى تاعامداردى دايىنداپ, ابدەن باپتاپ, كۇتىپ وتىر. جانە كۇلاش ىستەگەن تاماعىنا ادامدى جاسارتا تۇسەتىن ەرەكشە پايدالى ءبىر ءۆيتاميندى قوسادى ۇنەمى. ول م. دەگەن ۆيتامين, – دەپ ءبىر توقتادى. جۇرتشىلىق, اسىرەسە, جاستار جاعى ىنتى-شىنتىمەن بەرىلە تىڭداپ, اۋزىنىڭ سۋى قۇرىپ وتىر. عىلىمدا جوق بۇل نە قىلعان م. دەگەن ۆيتامين؟! ازەكەڭ تىڭداۋشىلار تاعى دا قۇمارتا ءتۇسسىن دەگەندەي ءسال بوگەلىپ بارىپ: − ول ماحاببات دەگەن ۆيتامين! كۇلاشتىڭ تۇرسىنبەككە دەگەن ماحابباتى! – دەگەندە, بۇكىل كوكشەتاۋ تىك تۇرىپ قول سوعىپ ەدى. ازەكەڭنىڭ تاپقىر سوزىنە عانا ەمەس, عۇلاما ۇستازدى قادىرلەپ, الپەشتەپ باعىپ-قاققان, جان سەرىگى بولا بىلگەن كۇلاشتاي اياۋلى قازاق قىزىنا دەگەن شىنايى قۇرمەتى ەدى بۇل! شىنىندا دا, تىرشىلىگىندە اعامىزدى ارداقتاي بىلگەن پاراساتتى, زەردەلى كۇلاش جەڭگەمىز ەندى ول كىسىنىڭ رۋحاني قازىناسىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, كەلەشەككە قۇندى قازىنا رەتىندە اماناتتاپ تاپسىرۋ جولىندا, ەسىمىن ارداقتاپ, ەستە قالدىرۋ جولىندا جانكەشتىلىكپەن ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. ماعان تۇرسەكەڭ رۋحاني الەمنىڭ تىنىمسىز جيھانگەزى, جوقشىسى, تۇگەندەۋشىسى سياقتى بولىپ كورىنەتىن. قامال, قورعانداي بولىپ ول كىسى تۇرعاندا, قازاقتىڭ رۋحاني الەمى تۇگەندەلىپ, شاشاۋى شىقپاي بۇتىندەلىپ تۇراتىنداي بولىپ كورىنەتىن. ءبىر قىزىق جاعدايدى قاراڭىز, قازاققا كەرەك جەردە تۇرسەكەڭ تابىلا كەتەتىن, قازاققا كەرەك شارۋاعا تۇرسەكەڭ كەزىگە كەتەتىن, قازاققا كەرەك داۋ-شارعا تۇرسەكەڭ كىرىسىپ كەتەتىن! وتكەن عاسىردىڭ سوناۋ ەلۋىنشى جىلدارى بولسا كەرەك, تۇرسەكەڭ ۋفاعا بارىپ, ارحيۆ اقتارىپ جۇرمەي مە؟ ءبىر كۇنى كىتاپحانادان شىعىپ بارا جاتسا, توبە-توبە كىتاپتاردى اۋلاعا شىعارىپ, ءۇيىپ قويىپتى. كوزى ءتۇسىپ كەتسە, ارابشا, لاتىنشا حارىپپەن باسىلعان ەسكى, كونە كىتاپتار ەكەن. ۇڭىلە قاراسا, ءبىرازى قازاق كىتاپتارى! سويتسە, كىتاپحاناعا سىيماي, ورىن بوساتۋ كەرەك بولعان سوڭ, ورتەۋگە شىعارىلعان دۇنيەلەر ەكەن. تۇرسەكەڭ ارا ءتۇسىپ, بوستان-بوسقا ورتەگەنشە, ماعان بەرىڭدەر, مەن الىپ كەتەيىن دەپ, الماتىعا, عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى, اكادەميك ساقتاعان بايىشەۆكە حابارلاسىپ, اقشا الدىرىپ, پويىزعا تيەپ, ەلگە الىپ كەلەدى. سول ۋفانىڭ كىتاپحاناسىنان تاۋىپ اكەلگەنى – 700-دەي قازاق كىتاپتارى! وڭكەي سيرەك دۇنيەلەر, اراب, لاتىن ارپىمەن شىققان! ىشىندە الاش ارىستارىنىڭ ەڭبەكتەرى مولىنان كەزدەسەدى.ولاردىڭ ەكىنشى, ءۇشىنشى ارتىق دانالارىن اعامىز وزىنە الىپ قالادى. تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە تىنىسى اشىلعان تارلانبوز تار جول, تايعاقتاردى تابانى تايماي شارلادى. كۇرمەۋى قاتتى تاعدىر مەن تاريحتى تارقاتىپ, توم-توم ەڭبەكتەر جازدى. تىڭ الەم اشتى. ءوزى دە ءبىر الەمگە اينالدى. شەتەلدەن كەلگەن زيالى, سانالى قازاق بالاسىنىڭ الدىمەن ىزدەيتىن اقىلگويى, ارقا سۇيەرى تۇرسىنبەك اعامىز ەدى. اتباسىن تىرەيتىنى − تۇرسەكەڭنىڭ شاڭىراعى. كەلەلى كەڭەس قۇرىپ, تۇيتكىلدى ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتىپ بەرەتىن.ءتىپتى, ارعى تاريحقا دا تارتىپ كەتىپ, قوجا­بەرگەن جىراۋ, كەرەي ەر جانىبەك, مارال يشان, سەگىز سەرى سىندى تۇلعالار تۋرالى وي تولعايتىن, حالىقتىڭ تاريحى مەن تاعدىرىن زەردەلەيتىن. ەلدىك جيىن, تويلاردىڭ تورىنەن تابىلاتىن. الاش ارىستارىنىڭ شىعارماشىلىعى مەن تاعدىرى جايىنداعى جان-جاقتى, ناقتى زەرتتەۋ ەڭبەكتەرى ايقىن تالداۋىمەن, تولىمدى ويلارىمەن, شىنشىل جاڭالىعىمەن جۇرتىمىزدى ءدۇر سىلكىندىرىپ, عىلىمعا قوسىلعان سۇبەلى ۇلەس بولىپ قالدى! گالينا سەرەبرياكوۆانىڭ ءبىر اڭگىمەسىن ايتىپ ەدى بىردە. − مەن اعاڭا وكپەلەپ ءجۇرۋشى ەدىم! − دەپتى سەرەبرياكوۆا تۇرسەكەڭە. سەنى كورسەتكەن, ۇستاتقان ساكەن سەي­فۋللين دەپ, بىرەۋلەر بىقسىعان بولۋ كەرەك. سودان نكۆد ءارحيۆىن اقتارىپ, ساكەننىڭ وزىنە شاڭ جۋىتپاي, اجال اۋزىندا تۇرعاندا دا قورعاشتاعانىن ءوز كوزىمەن وقىپ كورگەننەن كەيىن, ازاماتتىعىنا ابدەن رازى بولىپتى. «ساكەن سەيفۋللين − گوردوست سوۆەتسكوگو نارودا!» دەپ سودان كەيىن جازعان ەكەن. ساكەن سەيفۋللين داڭعىلىن اشاردا, تۇرسەكەڭ ورتالىق كوميتەتتىڭ قاھارلى حاتشىسى ساتتار يماشەۆپەن بىرگە بارىپ كورەدى. سويتسە, سەيفۋللين داڭعىلى                 ءى الماتىعا قاراي شىعار جەردەن اياقتالىپ, ءارى قاراي ايتەۋىر ءبىر باسقا اتپەن كەتەتىن كورىنەدى. سودان, يماشەۆپەن دوستىعىن پايدالانىپ, تۇرسەكەڭ تىزەگە ساپ جىبەرىپ, كوندىرىپ, ساكەن سەيفۋللين كوشەسىن ءارى قاراي سوزدىرىپ جىبەرىپتى. 1997 جىلى تەلەديدارداعى ايتىستى قايتا جانداندىرۋداعى قايراتى, اقىن ءجۇرسىن ەرماندى قولداۋى دا ەسىمدە قا­لىپتى. «ايتىس تەلەديدارعا شىقپاي, بۇكىل حالىققا تارالماي, توقتاڭقىراپ قال­دى. مىنە, ەندى ايتىسقا تەلەديداردا جول اشىلعالى تۇر. الدىمىزدا ايتىس بولا ما, بولماي ما دەگەن ماسەلە تۇر! بۇدان بىلايعى جەردە ايتىستىڭ بولۋ, بولماۋى سەندەرگە بايلانىستى», − دەپ, ادەتىنشە ءسوزدىڭ ءتۇبىن تۇسىرە, كەسىپ-كەسىپ ايتىپ ەدى تۇرسەكەڭ. − قانداي دانىشپان بولسا دا, ىزدەۋشىسى, جوقتاۋشىسى بولماسا, ەسكەرۋسىز قالا بەرەدى, – دەپ كۇرسىنەتىن اعامىز. جارىقتىق تۇرسەكەڭ رۋح الەمىنىڭ قورعانى, ىزدەۋشىسى, جوقشىسى ەدى عوي. ول كىسىنىڭ وي-سانا ساۋلەسى قانشاما كولەڭكەدە, قالتارىستا قالىپ بارا جاتقان, كومەسكى تارتا باستاعان قازىنالارعا جا­رىعىن ءتۇسىرىپ, بۇكىل قازاق ۇلتىنىڭ رۋحاني يگىلىگىنە اينالدىردى. قازاقتىڭ ابىزى, ادەبيەتتانۋ عىلى­مىنىڭ الىبى, كەڭ اقىل, بيىك ويلى, تۋراشىل, شىنشىل عۇلاما, اياۋلى, سايالى ۇستاز ەندى بىزگە بۇرىنعىدان دا ىستىق, بۇرىنعىدان دا قادىرلى, قاسيەتتى, كيەلى كۇيىندە جاقىنداي تۇسكەن ءتارىزدى. بايانعالي ءالىمجانوۆ