مازاسىز جۇمىس, ماردىمسىز جالاقى

قايسىبىر وڭىرلەردە بولماسىن مال دارىگەرى ماماندىعى قات دەپ جار سالامىز. جاستارىمىزدى وسى ماماندىقتى يگەرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ءوز ۇلەستەرىن قوسۋعا شاقىرامىز. ۇلدە مەن بۇلدەگە وراپ, جاقسى ءومىردى ءۇيىپ توگەمىز. وسىلايشا الداعى ومىرىنە سەنىممەن قاراعان جاستارىمىز مال دارىگەرى ماماندىعىن يەمدەنەدى. جىل سايىن اۋىل شارۋاشىلىعى وقۋ ورىندارىن بىرنەشە جۇزدەگەن شاكىرت ءتامامدايدى. بىراق سولاردىڭ دەنى بۇل ماماندىقتىڭ قازانىندا قاينامايدى. مىنە, ماسەلەنىڭ ءبارى وسىندا جاتىر. ارمان قۋىپ, ءوزى تاڭداعان ماماندىقتىڭ يەسى اتانعاندا تالاي قيىندىقپەن بەتپە-بەت كەلەدى. جۇمىستىڭ قاربالاستىعى, اۋىرلىعى, مويىن بۇرۋعا مۇرشا بەرمەيتىن قاعازباستىلىق, قالا بەردى, ماردىمسىز جالاقى – وسىنىڭ ءبارى جاستارىمىزدىڭ بۇل ماماندىقتان بويىن اۋلاق سالۋىنا سەبەپكەر بولادى. بۇل – بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەسى. ءدال وسى تاقىرىپ جۋىردا ەل گازەتى «ەگەمەن قازاقستاندا» دا كوتەرىلگەن. 21 ماۋسىمداعى № 117 (28845) سانىندا ۆەتەريناريا سالاسىنىڭ ارداگەرى بازارباي ساتايدىڭ «اۋىلىڭىزدا مال دارىگەرى بار ما؟» اتتى ماقالاسى كوپ كوڭىلىندەگى تۇيتكىلدى جايتتاردى ءدوپ باسىپتى. ماقالادا ايتىلعان كەمشىلىكتەر مەن پروب­لەمالار وسى ۋاقىتقا دەيىن ورىن الىپ كەلەدى. اۆتور سالا ماماندارىنىڭ جانايقايىن ناقتى مىسالدارمەن, دايەكتەرمەن دالەلدەگەن. ماقالادا كوتەرىلگەن ماسەلەلەردىڭ بارلىعىنا توقتالماساق تا, ءبىز دە ءوز تاراپىمىزدان وي قوسۋدى ءجون سانادىق. راسىمەن مال دارىگەرىنىڭ ەڭبەگى – دەنە جۇمىسى, ياعني قارا جۇمىس. ولار ۋاقىتپەن ساناسپايدى. جىلدىڭ قاي مەزگىلىندە بولماسىن وسى جۇمىسقا جاۋاپتى. ءتىپتى دەمالىستا دا دەگبىرىن قاشىرىپ, ءار مالدىڭ دارىلەۋ, ەگۋ جۇمىستارىنىڭ جۇيەلى جۇرگىزىلۋىنە جانىن سالادى. جۇمىس بارىسىندا مالدان ادامعا جۇعاتىن اۋرۋلارمەن تىكەلەي اينالىسادى. بۇل ۇلكەن تاۋەكەلدى تالاپ ەتەدى. سونىمەن بىرگە, ولاردىڭ جۇمىستارى كوبىنەسە (مال دارىلەۋگە, تەكسەرۋگە بايلانىستى جوسپاردى ورىنداۋ) اۋا رايىنا تاۋەلدى. شىنداپ كەلگەندە, بۇل سالا ماماندا­رىنىڭ جۇمىستارى ءبىر ورىندا وتىرۋمەن بىتپەيدى. جىل بويى وزدەرى قىزمەت ەتەتىن اۋماقتاعى ەپيزووتيالىق جاعدايدى ۇنەمى باقىلاۋدا ۇستاۋعا مىندەتتى. مۇنىمەن قوسا مالشىلاردىڭ جاز جايلاۋعا, قىس قىستاۋعا ورنالاسۋلارىنا دا ارالاسۋلارىنا تۋرا كەلەدى. مىنە, بۇل جايدى دا جوعارىداعى سالا باسشىلىعى ەسكەرۋى كەرەك ەدى. سوندا ولاردىڭ بارلىق قۇجاتتامالارىن جىك-جىككە ءبولىپ وتكىزۋ, بولەك تىركەۋدى تالاپ ەتۋ جايى قىسقارار ما ەكەن؟ ال ايلىق ماسەلەسى, تىپتەن بولەك اڭگىمە. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ايلىعى شايلىعىنان ارتىلمايدى. اسىرەسە, وتباسىن جاڭا قۇرعان ماماندار ءۇشىن مۇنداي قيىن جۇمىستار ىستەۋ وڭايعا سوقپايدى. ماردىمسىز جالاقى اقىرى جاس, قايراتتى, بىلىكتى مامانداردىڭ وزگە جۇمىسقا كەتۋىمەن اياقتالادى. وسى كۇنى رەسپۋبليكامىزداعى ۆەتەريناريا سالاسىن باسقارىپ وتىرعان لاۋازىم­دى تۇلعالار تۋرالى بۇل ماقالادا ناقتى, وتكىر ايتىلىپتى. جانۋارلاردى جۇقپالى اۋرۋلارعا قارسى ەگۋ, ولاردى دياگنوستيكالىق تەكسەرۋ (اسىرەسە برۋتسەللەزگە) بۇرىننان قالىپتاسقان, عىلىمعا جانە كوپجىلدىق تاجىريبەگە نەگىزدەلگەن ءىس-شارالاردى باس­شى­لىق جىلدا وزگەرتىپ وتىرادى دەۋگە بولادى. بۇگىندە اۋىلشارۋاشىلىق مالدارىن بىرەگەيلەندىرۋ زامان تالابى ەكەنىن ۆەتەرينار ماماندار دا, مال يەلەرى دە تولىق تۇسىنگەن. ونىڭ ءتيىستى كومپيۋتەرلىك دەرەك قورى قالىپتاستىرىلعان. ال ەندى وسىنى مال اۋرۋى دياگنوستيكاسىندا, اسىرەسە برۋتسەللەزگە سەرولوگيالىق تەكسەرۋدە قولدانۋ ۆەتەرينار ماماندارعا قانداي قيىندىقتار تۋعىزاتىنىن اتالعان ماقالادا ناقتى دالەل­دەنگەن. سونىمەن بىرگە, ماقالادا برۋتسەللەزگە ءبىر رەت وڭ ناتيجە بەرگەن مالداردى قايتالاپ تەكسەرۋگە نەگە جول بەرىلمەيتىنى دە وتە ۇعىنىقتى ءتۇسىندىرىلىپتى. بازارباي ساتاي سياقتى ارداگەر ارىپتە­سىمىزدىڭ جازعاندارىمەن كەلىسە, قولداي وتىرىپ, بۇل سالانىڭ جوعارعى باسشىلىعىنان عىلىمعا نەگىزدەلگەن, تياناقتى تاجىريبەمەن بەكىتىلگەن قاعيدالاردى وزگەرتۋلەرگە جول بەرمەي, ۆەتەريناريالىق زاڭدىلىقتاردى قاتاڭ ساقتاپ, اۋىلداعى مال دارىگەرلەرىنىڭ جۇمىس جاعدايىن, ەندىرىلەتىن تەحنولوگيالىق جاڭالىقتاردىڭ تيىمدىلىگىن ەسكەرۋلەرى كەرەك دەگەنگە ءبىز دە ءوز تاراپىمىزدان قولداۋ بىلدىرەمىز. سامات مۇستافاەۆ, ۆەتەريناريا قىزمەتكەرى الماتى وبلىسى, ۇيعىر اۋدانى