دۇنيە جۇزىندەگى حالىقتاردىڭ ءبىتىم-بولمىسى مەن جاراتىلىسىنىڭ وزگە ۇلتتارمەن سالىستىرا قاراعاندا مىقتى قىرلارى بولۋىمەن قاتار, ءالسىز, وسال تۇستارى دا كەزدەسۋى – تابيعي زاڭدىلىق. وسى ورايدا اعايىندارىمىزدىڭ ءبىر وسال جەرى, قيت ەتسە بولدى نەسيە الۋعا بەيىم تۇراتىندىعى دەۋگە بولادى. ارينە, مۇنىڭ ەشقانداي ايىبى دا, سوكەتتىگى دە جوق. ءومىر بولعان سوڭ بارلىق ادامداردىڭ اراسىندا نەسيە الۋعا دەگەن قاجەتتىلىك بولماي تۇرمايدى. دەگەنمەن ءار نارسەنىڭ بەلگىلى ءبىر رەتى مەن شەگى بار ەكەنىن دە ەسكەرگەن ءجون سەكىلدى. ويتكەنى كوپتەگەن جاعدايلاردا نەسيەگە جىلجيتىن جانە جىلجىمايتىن م ۇلىكتەر ساتىپ الۋدىڭ نەمەسە توي وتكىزۋدىڭ پايداسىنان گورى نەسيە الۋشىلارعا تيگىزەتىن زيانى الدەقايدا باسىم تۇسەتىن جاعدايلار ءجيى كەزدەسىپ قالىپ ءجۇر.
وسىنداي نەسيە الۋعا قۇمارلىقتى بىرقاتار ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر مەن شاعىن نەسيە ۇيىمدارى ءوز پايدالارى مەن ۇپايلارىن تۇگەندەۋگە پايدالانىپ قالىپ جۇرگەندەرى دە جاسىرىن ەمەس. ءسوز جوق, ولار مۇنداي ءىس-قيمىلدارعا ءجونسىز, جوباسىز تەكتەن-تەك بارمايدى. نەسيەلەندىرۋدى بەلگىلى ءبىر زاڭنامالىق اكتىلەر اراسىندا جۇرگىزەدى. سونىڭ جەتىلدىرىلمەگەن سولقىلداق تۇستارىن ءتاپ-ءتاۋىر پايدالانادى. ءارى وسى زاڭدىلىق شەڭبەرىندە تۇرعىندارعا بەلگىلى ءبىر قارجىلىق قىزمەتتەر كورسەتەدى. دەگەنمەن نەسيەلەۋدىڭ مۇنداي تۇرلەرى وسى كەزگە دەيىن قاراپايىم تۇرعىندار ءۇشىن ءتيىمدى ءارى قولجەتىمدى بولا الماعانى تاعى دا ايان.
كەيىنگى كەزدە قولدانىستاعى زاڭنامالىق اكتىلەرگە بىرقاتار وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ قاجەتتىلىگى وسىنداي سەبەپتەردەن تۋىنداعانىنا شەك كەلتىرە المايمىز. بانك ماماندارى اراسىندا سوڭعى ۋاقىتتا «جۇمىس ىستەمەيتىن كرەديتتەر» دەگەن ۇعىم قالىپتاسا باستاعان بولاتىن. وسى تىركەس نەسيەلەۋ ساياساتىن تۇبەگەيلى جولعا قويۋ جونىندە ايتقان ەلباسىنىڭ سوزىنە دە ارقاۋ بولعانى ۇمىتىلا قويعان جوق. ونىڭ نەگە بۇلاي اتالعانى ءسال كەيىنىرەك وقىرماندارعا ءتۇسىنىكتىرەك بولادى عوي دەگەن ويدامىز.
جوعارىدا اتالعان قۇجات بيىلعى 2016 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان, ال ونىڭ كەيبىر قالعان بولىگى 2016 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن قولدانىسقا ەنگىزىلگەن. بۇل وزگەرىستەردىڭ ءبۇگىنگى اڭگىمەمىزدىڭ باستى تاقىرىبىنا اينالىپ وتىرعان ەلىمىزدەگى شاعىن نەسيەلىك قارجى ۇيىمدارىنا دا تىكەلەي قاتىسى بار. وسى ارادا اتالعان وزگەرىستەر تۇتىنۋشىلاردىڭ زاڭدى مۇددەلەرى مەن قۇقىقتارىن قورعاۋ ماقساتىندا جاسالعانىن ايتقان ءجون. بۇعان دەيىن بىرقاتار جاعدايلاردا ولاردىڭ شاعىن نەسيە الۋ جونىندەگى زاڭدى تالاپتارى اياققا باسىلىپ كەلگەنى ايقىن. ويتكەنى شاعىن نەسيە ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قاداعالاۋ جاساۋ اياسى مەن تارتىبىنەن تىس قالىپ قويدى.
وسىلايشا, قازاقشالاپ ايتقاندا, «ءاي دەيتىن اجە, قوي دەيتىن قوجا» جوق بولعاندىقتان ولار حالىققا بەرىلەتىن نەسيەنىڭ پايىزدىق ۇستەمەسىن اسپانداتىپ جىبەردى. ەل-جۇرت پەن تۇرعىنداردىڭ كەپىلدىككە قويعان مۇلكىن تارتىپ العان شاعىن نەسيە ۇيىمدارىنىڭ جەتەكشىلەرى دە كەزدەستى. اتالعان قارجىلىق قۇرىلىمدار نەسيەنى وتە قىسقا مەرزىمگە بەرۋ ءۇردىسىن ورنىقتىردى. كوزدى اشىپ-جۇمعانداي وسى قىسقا ۋاقىتتىڭ ارالىعىندا بىرەۋلەر العان نەسيەسىن قايتارىپ ۇلگەردى. ەكىنشى بىرەۋلەرى ونى قايتارىپ ۇلگەرە الماي, شاعىن نەسيە ۇيىمدارىنىڭ «توناۋىنا تاپ بولدى.
سوندا قالاي بولعانى؟ الداعى ۋاقىتتا دا وسىنداي كوڭىلسىز كورىنىستەر ودان ءارى جالعاسا بەرە مە؟ جوق, ەندىگى جەردە بۇلاي بولمايدى ەكەن. بۇل جونىندە گازەت تىلشىسىنە ۇلتتىق بانك باتىس قازاقستان فيليالىنىڭ ديرەكتورى عاليا ساتىبالدينا ايتىپ بەردى. ياعني, ونىڭ كەلتىرگەن دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, الداعى ۋاقىتتا مەملەكەتىمىزدىڭ باس بانكى شاعىن نەسيەلىك ۇيىمداردىڭ قىزمەتىن رەتتەپ, قاداعالاپ وتىرماق.
جاڭادان بەلگىلەنگەن وسى قۇقىقتىق اكتىلەرگە جانە ءتارتىپ پەن نورماتيۆتەرگە سايكەس شاعىن نەسيەلىك ۇيىمدار 2016 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيىن ۇلتتىق بانككە رەسمي تۇردە تىركەلۋى كەرەك ەكەن. سونىمەن بىرگە جارعىلىق كاپيتالدارى مەن قارجىلىق رەسۋرستارى جانە ونىڭ مولشەرى جونىندەگى دەرەكتەردى دە ۇلتتىق بانككە جولداۋ ءتارتىبى ەنگىزىلگەن. ونىڭ مولشەرى وتىز ميلليون تەڭگەدەن كەم بولماۋى ءتيىس. ەگەر اتالعان شاعىن نەسيە ۇيىمدارى وسى اتالعان جاڭا زاڭنامالىق تالاپتاردى ساقتاماسا, مۇنداي جاعدايدا جوعارىدا اتالعان وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار جونىندەگى زاڭعا سايكەس تاراتىلماق. نەمەسە قايتادان تىركەلىپ, سوعان سايكەس قايتادان قۇرىلماق.
بۇلاي بولماعان جاعدايدا ولاردىڭ نەسيەلەۋگە قۇقىعى جوق, دەيدى فيليال باسشىسى عاليا ساتىبالدينا. ايتسە دە وبلىستىق ادىلەت دەپارتامەنتىنەن الىنعان دەرەكتەرگە ۇڭىلسەك, وڭىردە ءالى كۇنگە دەيىن نەسيەلەۋ ءىسىن جۇرگىزۋگە قۇقىعى جوق جيىرما جەتى شاعىن نەسيە ۇيىمى بار ەكەنىن كورەمىز. وبلىستا بۇگىنگى كۇنگە دەيىن تەك جەتى شاعىن نەسيە ۇيىمى عانا ۇلتتىق بانكتىڭ رەەسترىنە رەسمي تۇردە تىركەلىپتى. بۇلاردىڭ قاتارىندا «جاڭا وتاۋ», «تەرەكتا-فينانس», «قازىنا كرەديت», «ورال», «Credital», «Profitتسەنتر» جانە «ميكروفينانسوۆايا ورگانيزاتسيا مفو «كاسىپكەر-بىرلىك» سەكىلدى شاعىن نەسيە ۇيىمدارى بار.
اتالعان قارجىلىق قۇرىلىمدار توقسان, التى اي جانە تۇتاستاي جىل قورىتىندىلارى بويىنشا ۇلتتىق بانككە ءوز ەسەپتەرىن بەرىپ وتىرۋعا ءتيىس. ويتكەنى رەسپۋبليكا زاڭىنا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرگە وراي شاعىن نەسيە ۇيىمدارى قارجىلىق مونيتورينگ سۋبەكتىلەرى قاتارىنا قوسىلعان.
مىنە, شاعىن نەسيەلەۋ ءىسىنىڭ بىرقاتار يىرىمدەرى مەن ۇلكەن ماسەلەلەرى وسىنداي.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى
دۇنيە جۇزىندەگى حالىقتاردىڭ ءبىتىم-بولمىسى مەن جاراتىلىسىنىڭ وزگە ۇلتتارمەن سالىستىرا قاراعاندا مىقتى قىرلارى بولۋىمەن قاتار, ءالسىز, وسال تۇستارى دا كەزدەسۋى – تابيعي زاڭدىلىق. وسى ورايدا اعايىندارىمىزدىڭ ءبىر وسال جەرى, قيت ەتسە بولدى نەسيە الۋعا بەيىم تۇراتىندىعى دەۋگە بولادى. ارينە, مۇنىڭ ەشقانداي ايىبى دا, سوكەتتىگى دە جوق. ءومىر بولعان سوڭ بارلىق ادامداردىڭ اراسىندا نەسيە الۋعا دەگەن قاجەتتىلىك بولماي تۇرمايدى. دەگەنمەن ءار نارسەنىڭ بەلگىلى ءبىر رەتى مەن شەگى بار ەكەنىن دە ەسكەرگەن ءجون سەكىلدى. ويتكەنى كوپتەگەن جاعدايلاردا نەسيەگە جىلجيتىن جانە جىلجىمايتىن م ۇلىكتەر ساتىپ الۋدىڭ نەمەسە توي وتكىزۋدىڭ پايداسىنان گورى نەسيە الۋشىلارعا تيگىزەتىن زيانى الدەقايدا باسىم تۇسەتىن جاعدايلار ءجيى كەزدەسىپ قالىپ ءجۇر.
وسىنداي نەسيە الۋعا قۇمارلىقتى بىرقاتار ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر مەن شاعىن نەسيە ۇيىمدارى ءوز پايدالارى مەن ۇپايلارىن تۇگەندەۋگە پايدالانىپ قالىپ جۇرگەندەرى دە جاسىرىن ەمەس. ءسوز جوق, ولار مۇنداي ءىس-قيمىلدارعا ءجونسىز, جوباسىز تەكتەن-تەك بارمايدى. نەسيەلەندىرۋدى بەلگىلى ءبىر زاڭنامالىق اكتىلەر اراسىندا جۇرگىزەدى. سونىڭ جەتىلدىرىلمەگەن سولقىلداق تۇستارىن ءتاپ-ءتاۋىر پايدالانادى. ءارى وسى زاڭدىلىق شەڭبەرىندە تۇرعىندارعا بەلگىلى ءبىر قارجىلىق قىزمەتتەر كورسەتەدى. دەگەنمەن نەسيەلەۋدىڭ مۇنداي تۇرلەرى وسى كەزگە دەيىن قاراپايىم تۇرعىندار ءۇشىن ءتيىمدى ءارى قولجەتىمدى بولا الماعانى تاعى دا ايان.
كەيىنگى كەزدە قولدانىستاعى زاڭنامالىق اكتىلەرگە بىرقاتار وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ قاجەتتىلىگى وسىنداي سەبەپتەردەن تۋىنداعانىنا شەك كەلتىرە المايمىز. بانك ماماندارى اراسىندا سوڭعى ۋاقىتتا «جۇمىس ىستەمەيتىن كرەديتتەر» دەگەن ۇعىم قالىپتاسا باستاعان بولاتىن. وسى تىركەس نەسيەلەۋ ساياساتىن تۇبەگەيلى جولعا قويۋ جونىندە ايتقان ەلباسىنىڭ سوزىنە دە ارقاۋ بولعانى ۇمىتىلا قويعان جوق. ونىڭ نەگە بۇلاي اتالعانى ءسال كەيىنىرەك وقىرماندارعا ءتۇسىنىكتىرەك بولادى عوي دەگەن ويدامىز.
جوعارىدا اتالعان قۇجات بيىلعى 2016 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان, ال ونىڭ كەيبىر قالعان بولىگى 2016 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن قولدانىسقا ەنگىزىلگەن. بۇل وزگەرىستەردىڭ ءبۇگىنگى اڭگىمەمىزدىڭ باستى تاقىرىبىنا اينالىپ وتىرعان ەلىمىزدەگى شاعىن نەسيەلىك قارجى ۇيىمدارىنا دا تىكەلەي قاتىسى بار. وسى ارادا اتالعان وزگەرىستەر تۇتىنۋشىلاردىڭ زاڭدى مۇددەلەرى مەن قۇقىقتارىن قورعاۋ ماقساتىندا جاسالعانىن ايتقان ءجون. بۇعان دەيىن بىرقاتار جاعدايلاردا ولاردىڭ شاعىن نەسيە الۋ جونىندەگى زاڭدى تالاپتارى اياققا باسىلىپ كەلگەنى ايقىن. ويتكەنى شاعىن نەسيە ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قاداعالاۋ جاساۋ اياسى مەن تارتىبىنەن تىس قالىپ قويدى.
وسىلايشا, قازاقشالاپ ايتقاندا, «ءاي دەيتىن اجە, قوي دەيتىن قوجا» جوق بولعاندىقتان ولار حالىققا بەرىلەتىن نەسيەنىڭ پايىزدىق ۇستەمەسىن اسپانداتىپ جىبەردى. ەل-جۇرت پەن تۇرعىنداردىڭ كەپىلدىككە قويعان مۇلكىن تارتىپ العان شاعىن نەسيە ۇيىمدارىنىڭ جەتەكشىلەرى دە كەزدەستى. اتالعان قارجىلىق قۇرىلىمدار نەسيەنى وتە قىسقا مەرزىمگە بەرۋ ءۇردىسىن ورنىقتىردى. كوزدى اشىپ-جۇمعانداي وسى قىسقا ۋاقىتتىڭ ارالىعىندا بىرەۋلەر العان نەسيەسىن قايتارىپ ۇلگەردى. ەكىنشى بىرەۋلەرى ونى قايتارىپ ۇلگەرە الماي, شاعىن نەسيە ۇيىمدارىنىڭ «توناۋىنا تاپ بولدى.
سوندا قالاي بولعانى؟ الداعى ۋاقىتتا دا وسىنداي كوڭىلسىز كورىنىستەر ودان ءارى جالعاسا بەرە مە؟ جوق, ەندىگى جەردە بۇلاي بولمايدى ەكەن. بۇل جونىندە گازەت تىلشىسىنە ۇلتتىق بانك باتىس قازاقستان فيليالىنىڭ ديرەكتورى عاليا ساتىبالدينا ايتىپ بەردى. ياعني, ونىڭ كەلتىرگەن دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, الداعى ۋاقىتتا مەملەكەتىمىزدىڭ باس بانكى شاعىن نەسيەلىك ۇيىمداردىڭ قىزمەتىن رەتتەپ, قاداعالاپ وتىرماق.
جاڭادان بەلگىلەنگەن وسى قۇقىقتىق اكتىلەرگە جانە ءتارتىپ پەن نورماتيۆتەرگە سايكەس شاعىن نەسيەلىك ۇيىمدار 2016 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيىن ۇلتتىق بانككە رەسمي تۇردە تىركەلۋى كەرەك ەكەن. سونىمەن بىرگە جارعىلىق كاپيتالدارى مەن قارجىلىق رەسۋرستارى جانە ونىڭ مولشەرى جونىندەگى دەرەكتەردى دە ۇلتتىق بانككە جولداۋ ءتارتىبى ەنگىزىلگەن. ونىڭ مولشەرى وتىز ميلليون تەڭگەدەن كەم بولماۋى ءتيىس. ەگەر اتالعان شاعىن نەسيە ۇيىمدارى وسى اتالعان جاڭا زاڭنامالىق تالاپتاردى ساقتاماسا, مۇنداي جاعدايدا جوعارىدا اتالعان وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار جونىندەگى زاڭعا سايكەس تاراتىلماق. نەمەسە قايتادان تىركەلىپ, سوعان سايكەس قايتادان قۇرىلماق.
بۇلاي بولماعان جاعدايدا ولاردىڭ نەسيەلەۋگە قۇقىعى جوق, دەيدى فيليال باسشىسى عاليا ساتىبالدينا. ايتسە دە وبلىستىق ادىلەت دەپارتامەنتىنەن الىنعان دەرەكتەرگە ۇڭىلسەك, وڭىردە ءالى كۇنگە دەيىن نەسيەلەۋ ءىسىن جۇرگىزۋگە قۇقىعى جوق جيىرما جەتى شاعىن نەسيە ۇيىمى بار ەكەنىن كورەمىز. وبلىستا بۇگىنگى كۇنگە دەيىن تەك جەتى شاعىن نەسيە ۇيىمى عانا ۇلتتىق بانكتىڭ رەەسترىنە رەسمي تۇردە تىركەلىپتى. بۇلاردىڭ قاتارىندا «جاڭا وتاۋ», «تەرەكتا-فينانس», «قازىنا كرەديت», «ورال», «Credital», «Profitتسەنتر» جانە «ميكروفينانسوۆايا ورگانيزاتسيا مفو «كاسىپكەر-بىرلىك» سەكىلدى شاعىن نەسيە ۇيىمدارى بار.
اتالعان قارجىلىق قۇرىلىمدار توقسان, التى اي جانە تۇتاستاي جىل قورىتىندىلارى بويىنشا ۇلتتىق بانككە ءوز ەسەپتەرىن بەرىپ وتىرۋعا ءتيىس. ويتكەنى رەسپۋبليكا زاڭىنا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرگە وراي شاعىن نەسيە ۇيىمدارى قارجىلىق مونيتورينگ سۋبەكتىلەرى قاتارىنا قوسىلعان.
مىنە, شاعىن نەسيەلەۋ ءىسىنىڭ بىرقاتار يىرىمدەرى مەن ۇلكەن ماسەلەلەرى وسىنداي.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى
سوڭعى جاڭالىقتار
الماتىدا جەتكىزۋ قىزمەتتەرىنە تالاپ كۇشەيەدى
قوعام • بۇگىن, 23:48
قاراعاندىداعى تاۋ-كەن كاسىپورنىنا 4 ملن تەڭگە ايىپپۇل سالىندى
ايماقتار • كەشە
ارام اقشاعا قۇنىققان الاياق التى جىلعا سوتتالدى
قوعام • كەشە
ەلىمىزدىڭ ءۇش وڭىرىندە اۋا رايىنا بايلانىستى جولدار جابىلدى
اۋا رايى • كەشە
جاڭا كونستيتۋتسيا جانە ۇلت ساۋلىعى: ساراپشى كوزقاراسى
اتا زاڭ • كەشە
ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىگى
ءبىلىم • كەشە
ەرتەڭ استانادا ءبىرىنشى اۋىسىم وقۋشىلارى قاشىقتان وقيدى
اۋا رايى • كەشە
الداعى كۇندەرى ەل اۋماعىندا اياز كۇشەيەدى
اۋا رايى • كەشە
