ەڭبەك نارىعىنداعى ەلەۋلى ناتيجە

 ارينە, ەلىمىزدەگى ەڭبەك نارىعىن نىعايتۋعا ارنالعان ءىس-شارالار كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ وتىردى. بۇل باعدارلامالاردىڭ ءبارى جۇمىسسىزدىقتى اۋىزدىقتاۋعا, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ جۇيەسiن جەتiلدiرۋگە باعىتتالعانى انىق. الايدا, 2008 جىلدىڭ كۇزىنەن الەمدiك قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ اسەرi ەڭبەك نارىعىندا دا بايقالا باستادى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن جۇمىسپەن قامتۋ جانە كادرلاردى قايتا دايارلاۋ ستراتەگياسى ازىرلەندى. بۇل, اسىرەسە, جۇمىسسىزدىقتىڭ وسۋىنە جول بەرمەدى. ناقتىراق ايتار بولساق, «جول كارتاسى» اياسىندا 2009-2010 جىلدارى بارلىعى 497 الەۋمەتتىك سالاداعى نىسانداردا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, اتالعان جۇمىستارعا 21 مىڭنان استام ادام  تارتىلىپ, ەڭبەكاقىمەن قامتاماسىز ەتىلدى. وسى جىلدارى قوماقتى قاراجات قارالىپ, جۇمىسسىزدار مەن جاس مامانداردى الەۋمەتتىك قولداۋ ەرەكشە ماڭىزعا يە بولىپ, جۇمىس ورىندارى مەن «جاستار پراكتيكاسى» باعدارلامالارى كەڭ كولەمدە جۇرگىزىلدى. 2009-2010 جىلدارداعى «جول كارتاسىنىڭ» تاعى ءبىر ما­ڭىزدى باعىتى كادرلاردى دايارلاۋ بولاتىن. قايتا دايارلاۋ اياسىندا كاسىپتىك وقىتۋ كۋرستارىمەن 8 مىڭنان استام ادام قامتىلدى. مۇنىڭ ءبارى ازاماتتاردىڭ باسە­كەلەستىگىن ارتتىرۋعا, جۇمىس­پەن قامتىلۋىنا ىقپال ەتكەنى ءسوزسىز. وسى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلگەن جۇمىسسىزدىقتىڭ ءوسۋىنىڭ الدىن الۋ شارالارىنىڭ ناتيجەسىندە جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن 2000-2010 جىلدارى ارالىعىندا 14,4 پايىزدان 5,7 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋگە قول جەتكىزدىك. دەگەنمەن, «جول كارتاسى» اياسىندا ازاماتتار نەگىزىنەن ۋاقىت­شا جۇمىسپەن قامتىلعان بولاتىن. مەملەكەت باسشىسى ءوزi­نiڭ 2011 جىلعى «بولاشاقتىڭ iرگە­سiن بiرگە قالايمىز!» اتتى قازاق­ستان حالقىنا جولداۋىندا ەڭبەك نارىعىنىڭ تيiمدiلiگiن ارت­تىرۋ, تابىسى از ادامداردى, جۇمىس­سىزدار مەن ءوز بەتiنشە جۇ­مىسپەن اينالىسۋشىلاردى وسى باعىتتاعى باعدارلامالارعا تارتۋ مiندەتتەرiن جۇكتەپ, سونىڭ نەگىزىندە «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ  جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلا باستادى. جالپى العاندا, وبلىس­تا اتالعان جول كار­تاسىن قارجىلاندىرۋعا 2011-2015 جىلدارى بارلىعى 18,7 ملرد تەڭگە ءبولىندى. وسى جىلدار ىشىندە باعدارلاما اياسىندا 32 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلسا, ونىڭ 77  پايىزى تۇراقتى نەگىزدە جۇمىسقا ورنالاسقان. باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى باعىتى اياسىندا 448 ين­فرا­قۇرىلىمدىق جوبا ىسكە اسىرىلىپ, وسى جوبالاردا اشىلعان جۇمىس ورىندارىنا 5 476 ادام جۇمىسقا تارتىلدى. ال باعدارلاما اياسىندا 4 960 ادام كاسىپتىك وقىتۋدى اياقتاپ, 4 037 ادام نەمەسە ولاردىڭ 81 پايىزى تۇراق­تى جۇمىسقا ورنالاستى. ەندى, مىنە, بيىل دا جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىنداعى جۇمىستار جالعاسىن تابۋدا. جامبىل وبلى­سى بويىنشا اعىمداعى جىلى 24 560 ادامدى جۇمىسپەن قام­تۋ جوسپارلانعان بولاتىن. ءجۇر­گىزىل­­گەن مونيتورينگكە سايكەس, اعىم­داعى جىلدىڭ 1 تامىزىنا بۇل جوسپار 59,6 پايىزعا ورىندالىپ, بارلىعى 14 659 ادام جۇمىسپەن قامتۋدىڭ بەلسەندى تۇرلەرىمەن قامتىلىپ وتىر. «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» جول كار­تاسىن» قارجى­لاندىرۋعا 2016 جىلعا بارلىعى 8 258,1 ملن تەڭگە قارالىپ, بار­لىعى 3 752 ادام جۇمىسقا ورنالاسسا, ونىڭ ىشىندە 68,7 پايىزى (2 576 ادام) تۇراقتى جۇمىسقا قابىلداندى. باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى باعىتى اياسىندا بارلىعى 81 جوبا بويىنشا جوندەۋ جۇمىستارىنا 4 302,8 ملن تەڭگە قارجى ءبولىندى. بۇگىنگى كۇنگە 77 جوبا بويىنشا جۇمىستار باستالىپ, بارلىعى 1 089 جۇمىس ورىن­دارى اشىلىپ, 576 ادام جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىنىڭ جولدامالارىمەن جۇمىسقا جولداندى. باعدارلامانىڭ ەكىنشى باعىتى, ياعني, اۋىلدى جەرلەردە شاعىن كاسىپكەرلىكتى وركەندەتۋگە كەڭىنەن جول اشىپ وتىر. بۇل باعىت شاعىن نەسيەلەندىرۋ جولىمەن ءوز ىستەرىن اشۋ نەمەسە كەڭەيتۋ ارقىلى كاسىپكەرلىكتى ىنتالاندىرۋدى, حا­لىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدى, ولاردىڭ ينفراقۇرىلىمدارىن دامىتۋ مەن جاقسارتۋدى جانە كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە وقىتۋدى كوزدەيدى. مۇندا نەگىزگى باسىم­دىق اۋىلدىق جەرلەردە جەكە ءوز ءىسىن ۇي­ىم­داس­تىرۋعا نيەت ءبىل­دىرۋشىلەرگە بەرىلەدى. نەسيە ماق­ساتتى تۇردە ءوز ءىسىن اشۋعا نەمەسە ۇلعايتۋعا, اينالىمداعى كاپيتالدى تولىقتىرۋعا بەرىلەدى. 2011-2015 جىلدار ارالى­عىندا وبلىس بويىنشا 2 067 ادام بارلىعى 4 457,0 ملن تەڭگەگە شاعىن نەسيە الدى. ال 2016 جىلى 831 ادامدى قامتۋعا بارلىعى 3 239,4 ملن تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىر. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە 372 ادامدى وقىتۋعا 13,5 ملن تەڭگە, 831 ادامعا شاعىن نەسيەلەر بەرۋگە 3 225,9 ملن تەڭگە قاراجات بولىنگەن. وسى كەزگە دەيىن بارلىعى 242 ادامعا 670,5 ملن تەڭگەگە شاعىن نەسيە بەرىلدى. ونىڭ ىشىندە, رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەت ەسەبىنەن 219 ادامعا 602,2 ملن تەڭگە, مەرزىمىنەن بۇرىن وتەلگەن شاعىن نەسيە قاراجاتتارى ەسەبىنەن 23 ادامعا 68,3 ملن تەڭگەنىڭ شاعىن نەسيەسى بەرىلىپ, تۇراقتى 119 جۇمىس ورنى اشىلىپ وتىر. العاشقى جىلدارى نەگىزىنەن مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋعا عانا نەسيە الاتىن بولسا, قازىرگى كەزدە ءاربىر اۋداندا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ كارتالارى بەكىتىلىپ, سوعان سايكەس ءوز ءىسىن اشۋشىلاردىڭ كا­سىپ تۇرلەرى كوبەيىپ كەلەدى. سو­­­نىڭ ىشىندە نەگىزگىلەرى – مال شا­­رۋا­شىلىعى, ەگىن ءوسىرۋ, قۇس شا­رۋاشىلىعى, بال اراسىن ءوسىرۋ, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ تۇرلەرىن ءوندىرۋ, تىگىن ءوندىرىسى, جيھاز جاساۋ, شاشتاراز قىزمەتى, كومپيۋتەر جوندەۋ, سۋرەتحانا, ءتۇرلى سۋسىن ءوندىرۋ, كولىكتەرگە تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ, ناۋبايحانا, مونشا قىزمەتى جانە ت.ب. ياعني, نەسيە الۋشىلار نارىق قاجەتتىلىگىنە سايكەس جىلدان جىلعا جاڭا كاسىپ تۇرلەرىن مەڭگەرۋدە. قورىتا ايتقاندا, «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020-نىڭ» ەكىنشى باعىتىن ىسكە اسىرۋ ءناتي­جەسىندە اۋىل حالقىنىڭ الەۋ­مەتتىك قورعاۋعا مۇقتاج ءبولى­گىنىڭ احۋالى ءبىرشاما جاقسى دەڭگەيگە كوتەرىلىپ, بۇل باعىت اۋىلدا كاسىپ­كەرلىكتى دامى­تۋعا كەڭ ءورىس اشىپ وتىر. باعدارلامانىڭ ءۇشىنشى باعىتى اياسىندا 275 ادامنىڭ 271-ءى وقۋىن اياقتاپ, ونىڭ 239-ى جۇ­مىسقا ورنالاستى. ەندى, قالعان 32 ادامدى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. مىنە, وسىنداي تىنىمسىز ەڭ­بەك­تىڭ ارقاسىندا جانە جۇ­­مىس­­­پەن قامتۋدىڭ بەلسەندى ءتۇر­­لەرىن ىسكە اسىرۋ ءنا­تي­جە­سىندە جۇ­­مىس­سىز­دىق دەڭگەيىن 2011 جىل­عى 5,5 پا­يىز­دان 2016 جىل­دىڭ 1 توق­سا­نىندا 4,9 پا­يىزعا دەيىن ءتو­مەن­دەتۋگە قول جەت­كىز­دىك. بۇل, ءاري­نە, ۇلكەن جەتىستىك.  جورابەك باۋبەكوۆ, جامبىل وبلىسى اكىمدىگىنىڭ جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ باسشىسى