قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ بۇيرىعى  №50

2015 جىلعى 18 ناۋرىز, استانا قالاسى ۆەدومستۆولىق جىكتەلىمدەردى جۇرگىزۋدىڭ ۇلگىلىك ادىستەمەسىن ء(ۆججۇا) بەكىتۋ تۋرالى «مەملەكەتتىك ستاتيستيكا تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2010 جىلعى 19 ناۋرىزداعى زاڭىنىڭ 12-بابىنىڭ 12) تارماقشاسىنا, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ 2014 جىلعى 30 قىركۇيەكتەگى № 33 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن, نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى مەملەكەتتىك تىركەۋ تىزىلىمىندە № 9779 بولىپ تىركەلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ ستاتيستيكا كوميتەتى تۋرالى ەرەجەنىڭ 13-تارماعىنىڭ 7) تارماقشاسىنا سايكەس, بۇيىرامىن: 1. قوسا بەرىلىپ وتىرعان ۆەدومستۆولىق جىكتەلىمدەردى جۇرگىزۋدىڭ ۇلگىلىك ادىستەمەسى ء(ۆججۇا) بەكىتىلسىن. 2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ جىكتەلىمدەر جانە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار باسقارماسى زاڭ باسقارماسىمەن بىرلەسىپ, زاڭنامادا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن: 1) وسى بۇيرىقتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگىندە مەملەكەتتىك تىركەلۋىن; 2) وسى بۇيرىقتى مەملەكەتتىك تىركەگەننەن كەيىن كۇنتىزبەلىك ون كۇن ىشىندە ونىڭ رەسمي جاريالانۋىن; 3) وسى بۇيرىقتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىندا جاريالانۋىن قامتاماسىز ەتسىن. 3. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ستاتيستيكا اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ 2013 جىلعى 23 جەلتوقسانداعى № 321 «ۆەدومستۆولىق جىكتەلىمدەردى جۇرگىزۋدىڭ ۇلگىلىك ادىستەمەسىن ء(ۆججۇا) بەكىتۋ تۋرالى» (نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى مەملەكەتتىك تىركەۋ تىزىلىمىندە № 9235 بولىپ تىركەلگەن, «ادىلەت» اقپاراتتىق-قۇقىقتىق جۇيەسىندە 2014 جىلعى 6 مامىردا جاريالانعان) بۇيرىعىنىڭ كۇشى جويىلدى دەپ تانىلسىن. 4. وسى بۇيرىق ونىڭ رەسمي جاريالانعان كۇنىنەن باستاپ كۇنتىزبەلىك ون كۇن وتكەن سوڭ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى. توراعا ءا.سمايىلوۆ «كەلىسىلگەن» «كەلىسىلگەن» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترi باس پروكۋرورى ا.مامىتبەكوۆ ______________ ا.داۋىلباەۆ ______________ 2015 جىلعى 29 قاڭتار 2015 جىلعى 17 ناۋرىز «كەلىسىلگەن» «كەلىسىلگەن» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەنساۋلىق ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترi ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترi ا.ءسارىنجىپوۆ ______________ ت.دۇيسەنوۆا ______________ 2015 جىلعى 18 ناۋرىز 2015 جىلعى 11 ناۋرىز «كەلىسىلگەن» «كەلىسىلگەن» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترi قارجى مينيسترi ءا.يسەكەشەۆ ______________ ب.سۇلتانوۆ ______________ 2014 جىلعى 30 جەلتوقسان 2015 جىلعى 10 اقپان «كەلىسىلگەن» «كەلىسىلگەن» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك مادەنيەت جانە سپورت مينيسترi قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا ا.مۇحامەدي ۇلى ______________ قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى 2014 جىلعى 10 جەلتوقسان ق.قوجامجاروۆ ______________ 2015 جىلعى 19 قاڭتار «كەلىسىلگەن» «كەلىسىلگەن» قازاقستان رەسپۋبليكاسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق بانكىنىڭ توراعاسى ىشكى ىستەر مينيسترi ق.كەلىمبەتوۆ ______________ ق.قاسىموۆ ______________ 2015 جىلعى 3 ناۋرىز 2015 جىلعى 23 قاڭتار «كەلىسىلگەن» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترi ۆ.شكولنيك ______________ 2014 جىلعى 22 جەلتوقسان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ ستاتيستيكا كوميتەتى توراعاسىنىڭ 2015 جىلعى 18 ناۋرىزداعى № 50 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن ۆەدومستۆولىق جىكتەلىمدەردى جۇرگىزۋدىڭ ۇلگىلىك ادىستەمەسى ء(ۆججۇا) 1. جالپى ەرەجەلەر 1. وسى ۆەدومستۆولىق جىكتەلىمدەردى جۇرگىزۋدىڭ ۇلگىلىك ادىستەمەسى (بۇدان ءارى – ادىستەمە) «مەملەكەتتىك ستاتيستيكا تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2010 جىلعى 19 ناۋرىزداعى زاڭىنىڭ 12-بابىنىڭ 12) تارماقشاسىنا, سونداي-اق 2014 جىلعى 30 قىركۇيەكتەگى № 33 قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى بەكىتكەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ تۋرالى ەرەجەنىڭ 13-تارماعىنىڭ 7) تارماقشاسىنا سايكەس (نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىن مەملەكەتتىك تىركەۋ تىزىلىمىندە № 9779 بولىپ تىركەلگەن) ازىرلەندى. 2. ادىستەمەنى قولدانۋدىڭ جالپى قۇقىقتىق ماسەلەلەرى: 1) «مەملەكەتتىك ستاتيستيكا تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2010 جىلعى 19 ناۋرىزداعى زاڭىمەن; 2) «تەحنيكالىق رەتتەۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2004 جىلعى 9 قاراشاداعى زاڭىمەن; 3) «ستاندارتتاۋ. تەرميندەر مەن انىقتامالار قر ست 1.1 – 2005» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ستاندارتىمەن; 4) «ستاندارتتاردىڭ قۇرىلۋىنا, باياندالۋىنا, رەسىمدەلۋىنە جانە مازمۇنىنا قويىلاتىن جالپى تالاپتار قر ست 1.5 – 2013» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ستاندارتىمەن; 5) «تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق اقپاراتتى جىكتەۋ جانە كودتاۋ جۇيەسى قر ست 5.0 – 2005» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ستاندارتىمەن رەتتەلەدى. 3. وسى ادىستەمە ستاتيستيكالىق اقپاراتتى جانە اكىمشىلىك دەرەكتەردى قالىپتاستىراتىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ سالالىق (ۆەدومستۆولىق) جىكتەلىمدەردى ازىرلەۋ, بەكىتۋ, قولدانۋ جانە جۇرگىزۋ ءتارتىبىن بەلگىلەيدى. 4. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وسى ادىستەمەنى قولدانۋى مىنالاردى: 1) جىكتەلىمدەردى كودتاۋدىڭ بىرىڭعاي ءپرينتسيپىن ساقتاۋىن; 2) مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىندا ستاتيستيكالىق اقپاراتپەن الماسۋدى اۆتوماتتاندىرۋدى; 3) ستاتيستيكالىق اقپاراتتىڭ ساپالى سەرپىندىلىك قاتارلارىن قۇرۋدى; 4) جىكتەلىمدەردىڭ جاڭا نۇسقالارىن جاساعان كەزدە وتپەلى كىلتتەردى ازىرلەۋ بويىنشا ەڭبەك شىعىنىن ازايتۋدى; 5) ستاتيستيكالىق اقپاراتتىڭ سالىستىرمالىلىعىن انىقتايتىن ۇعىمدىق-تەرمينولوگيالىق تۇتاستىققا اكەلەتىن جىكتەلىمدەردى رەتتەۋدى; 6) «جىكتەلىمدەر جانە ستاندارتتار» اقپاراتتىق جۇيەسىندە ۆەدومستۆولىق جىكتەلىمدەردى بىرىڭعاي ورتالىقتاندىرىلعان ساقتاۋ جانە جۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتەدى. 5. وسى ادىستەمە جالپىمەملەكەتتىك جانە ۆەدومستۆولىق ستاتيستيكالىق بايقاۋلار جۇرگىزەتىن جانە (نەمەسە) ستاتيستيكالىق جۇمىستار جوسپارىنا سايكەس رەسمي ستاتيستيكالىق اقپاراتتى قالىپتاستىراتىن جانە اكىمشىلىك دەرەكتەردى قالىپتاستىراتىن مەملەكەتتىك ورگاندارعا جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق بانكىنە (بۇدان ءارى – مەملەكەتتىك-ازىرلەۋشى ورگان) تارالادى. 6. وسى ادىستەمەدە ءتيىستى انىقتامالارمەن كەلەسى تەرميندەر قولدانىلادى: 1) جىكتەلىم – قابىلدانعان ادىستەرگە سايكەس ۇقساستىقتارى نەمەسە وزگەشەلىكتەرى بويىنشا وبەكتىلەر جيىنىن جيىندارعا ءبولۋ; 2) جىكتەلىم بەلگىسى – جىكتەلىم جۇرگىزىلەتىن وبەكتىنىڭ قاسيەتى نەمەسە سيپاتتاماسى; 3) جىكتەۋىش – جىكتەلىم توپتامالارىنىڭ جانە (نەمەسە) جىكتەلىم وبەكتىلەرىنىڭ اتاۋلارى مەن كودتارىنىڭ جۇيەلەندىرىلگەن جيىنتىعىن بىلدىرەتىن رەسمي قۇجات; 4) جىكتەۋىشتىڭ تەلنۇسقاسى – تۇپنۇسقانىڭ زاندىق كۇشى بار جىكتەۋىشتىڭ قايتالاما داناسى; 5) جىكتەۋىشتى تىركەۋ –جىكتەۋىشتەرگە, نومەنكلاتۋراعا جانە انىقتامالىققا تىركەۋ ءنومىرىن بەرۋ جانە تىزىلىمگە قاجەت مالىمەتتەر جازباسى; 6) جىكتەۋىشتى, نومەنكلاتۋرا مەن انىقتامالىقتى ازىرلەۋ – ازىرلەۋشى ۇيىمداستىراتىن جانە جۇرگىزەتىن ءىس-شارالار كەشەنى; 7) جىكتەۋىشتىڭ, نومەنكلاتۋرا مەن انىقتامالىقتىڭ ازىرلەۋشىسى (بۇدان ءارى – ازىرلەۋشى) – جىكتەۋىشتەر, نومەنكلاتۋرالار مەن انىقتامالىقتار جوبالارىن ازىرلەۋدى جۇزەگە اسىراتىن ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگاننىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەسى; 8) جىكتەلىمنىڭ ساتىسى – يەرارحيالىق ءادىس كەزىندەگى جىكتەلىم كەزەڭى, ونىڭ ناتيجەسىندە جىكتەلىمدىك توپتامالاردىڭ جيىنتىعى الىنادى; 9) جىكتەۋىشتىڭ رەزەرۆتىك سىيىمدالاعى – جىكتەۋىشتەگى بوس ايقىندامالاردىڭ سانى; 10) كود – جىكتەلىم توپتاماسىن جانە (نەمەسە) جىكتەلىم وبەكتىسىن بەلگىلەۋ ءۇشىن قابىلدانعان بەلگى نەمەسە بەلگىلەر جيىنتىعى; 11) كود ءالىپبيى – كود ءتۇزۋ ءۇشىن قابىلدانعان بەلگىلەر جۇيەسى. كود ءالىپبيىنىڭ كەلەسى تۇرلەرگە بولىنەدى: ارىپتىك, ارىپتىك-ساندىق, ساندىق; 12) كودتاۋ – جىكتەلىمدەر توپتامالارىنا جانە (نەمەسە) جىكتەلىم وبەكتىلەرىنە كود ءتۇزۋ جانە بەرۋ; 13) مەملەكەتتىك ستاتيستيكا سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگان (بۇدان ءارى – ۋاكىلەتتى ورگان) –باسشىلىقتى, سونداي-اق, ءوز قۇزىرەتى شەگىندە مەملەكەتتىك ستاتيستيكا سالاسىندا سالاارالىق ۇيلەستىرۋدى جۇزەگە اسىراتىن مەملەكەتتىك ورگان; 14) حالىقارالىق جىكتەۋىش – جىكتەلىممەن اينالىساتىن حالىقارالىق ۇيىمدار بەكىتكەن جانە تۇتىنۋشىلاردىڭ كەڭ توبىنا قولجەتىمدى جىكتەۋىش (الەمنىڭ بارلىق ەلدەرىندە قولدانۋعا باعىتتالعان); 15) مەملەكەتارالىق جىكتەۋىش – ستاندارتتاۋ, مەترولوگيا جانە سەرتيفيكاتتاۋ جونىندەگى مەملەكەتارالىق كەڭەس (بۇدان ءارى - ماك) قابىلداعان, بارلىق كەڭەسكە مۇشە-مەملەكەتتەرگە قولجەتىمدى جىكتەۋىش (بەلگىلى ءبىر ءوڭىر ەلدەرىنىڭ شەڭبەرىندە قولدانىلۋعا باعىتتالعان). ماك تمد ەلدەرىندە ستاندارتتاۋ جانە نورماتيۆتىك قۇجاتتاما جونىندەگى وڭىرلىك ۇيىم بولىپ تابىلادى (ستاندارتتاۋ جونىندەگى حالىقارالىق كەڭەستىڭ 1995 جىلعى 14 قىركۇيەكتەگى ISO 40/1995 شەشىمىنە سايكەس). حالىقارالىق جانە مەملەكەتارالىق جىكتەۋىشتەر, نومەنكلاتۋرالار نەگىزگى بولىپ تابىلادى جانە ستاتيستيكا سالاسىندا ۇلتتىق جىكتەۋىشتەردى ولارمەن ۇيلەستىرۋ ءۇشىن نەگىز رەتىندە پايدالانىلادى; 16) ۇلتتىق تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق اقپاراتتىڭ جىكتەۋىشى – جۇيەلەندىرىلگەن كودتار جيناعىن جانە تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق اقپارات وبەكتىلەرىنىڭ جىكتەلىمدىك توپتارىنىڭ اتاۋىن بىلدىرەتىن قۇجات; 17) سالاارالىق (ۆەدومستۆوارالىق) جىكتەلىم – رەسمي ستاتيستيكالىق نەمەسە اكىمشىلىك دەرەكتى قالىپتاستىرۋ بارىسىندا بىرنەشە مەملەكەتتىك ورگاندار قولداناتىن جىكتەۋىشتەر, نومەنكلاتۋرالار; 18) سالالىق (ۆەدومستۆولىق) جىكتەلىمدەر – مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ بەلگىلى سالاسىندا رەسمي ستاتيستيكالىق اقپاراتتى تۇزۋدە قولدانۋ ءۇشىن بەلگىلەنگەن تارتىپپەن ەنگىزىلگەن جىكتەۋىش, نومەنكلاتۋرا جانە انىقتامالىق. سالالىق (ۆەدومستۆولىق) جىكتەۋىشتەر, نومەنكلاتۋرالار ۇلتتىق جىكتەۋىشتەرگە ەنبەگەن اقپاراتتى قامتيدى. سالالىق (ۆەدومستۆولىق) جىكتەۋىشتەر, نومەنكلاتۋرالار ونىڭ قۇرامىنداعى ايقىندامالاردى دەزاگرەگاتسيالاۋ جولىمەن حالىقارالىق, ۇلتتىق جىكتەۋىشتەردىڭ نەگىزىندە ازىرلەنۋى مۇمكىن; 19) ستاتيستيكالىق جىكتەۋىش – ستاتيستيكالىق بايقاۋ وبەكتىسىن توپتارعا, سىنىپتارعا, رازريادتارعا بولۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن, قۇراستىرۋ جانە جۇيەلەندىرۋ قاعيداتتارى, ادىستەرىنىڭ سيپاتتالۋى, سونداي-اق ونىڭ سايكەستەندىرۋ قۇرالى بولىپ قىزمەت ەتەتىن كودىن قامتيتىن, ونىڭ بەلگىلى ءبىر بەلگىلەرى ماندەرىنىڭ جۇيەلەندىرىلگەن تىزبەسى; 20) نومەنكلاتۋرا – جىكتەۋىشتەر نەگىزىندە ازىرلەنگەن, بەلگىلى ءبىر وبەكتىلەردىڭ تىزبەسىنەن تۇراتىن رەسمي قۇجات. نومەنكلاتۋراعا جىكتەلىمنىڭ سيپاتتاماسى كىرمەيدى جانە جىكتەلىم توپتامالارىن ناقتىلايدى; 21) انىقتامالىق – اقپاراتتىق جۇيەلەردە دەرەكتەردى وڭدەۋگە ارنالعان, قۇرامىندا ولارعا بەرىلگەن كودتارىمەن كەيبىر وبەكتىلەردىڭ تىزبەسىنەن تۇراتىن رەسمي قۇجات; 22) ىرىكتەمە –ستاتيستيكالىق دەرەكتەردى جيناۋ جانە وڭدەۋ بارىسىندا قولدانىلاتىن, بەكىتىلگەن جىكتەۋىشتەر, نومەنكلاتۋرالار مەن انىقتامالىقتاردان الىنعان جەكە ايقىندامالار; 23) توپتامالار - باسقا بەكىتىلگەن جىكتەلىمدەردەن قالىپتاستىرىلاتىن سالىمدار, جيناق ايقىندامالاردان تۇراتىن رەسمي قۇجات. 2. جىكتەۋ جانە كودتاۋ ادىستەرى 7. ۆەدومستۆولىق جىكتەلىمدەردى جۇرگىزۋدىڭ پرينتسيپتەرى: 1) ۆەدومستۆولىق جىكتەلىمدەردىڭ بىرەگەيلىگى. جىكتەلىمدەر بىرەگەي بولۋى جانە قايتالانباۋى كەرەك. ۆەدومستۆولىق جىكتەلىمدەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ كەزىندە جىكتەلىمنىڭ نۇسقاسى وزگەرمەيدى. وسىعان بايلانىستى ۆەدومستۆولىق جىكتەلىمدەردى قۇرۋ كەزىندە جىكتەۋىشتەردە, نومەنكلاتۋرالاردا جانە انىقتامالىقتاردا جاڭا ايقىندامالاردى قوسۋ ەسەبىنەن جىكتەۋىشتەردى, نومەنكلاتۋرالاردى جانە انىقتامالىقتاردى ىقتيمال كەڭەيتۋ ءۇشىن رەزەرۆتىك كودتاردى كوزدەۋ قاجەت; 2) جىكتەلىمدەردىڭ ۇزدىكسىزدىگى ءار ەلەمەنت بويىنشا وزگەرتۋ تاريحىن جۇرگىزۋ جولىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. ءار ەلەمەنتكە «باستالۋ كۇنى» جانە «اياقتالۋ كۇنى» بەرىلەدى, ياعني ەلەمەنتتەردىڭ ومىرلىك كەزەڭى انىقتالادى; 3) بىركەلكىلىك (بىرىڭعاي فورماتتىلىق) – ۆەدومستۆولىق جىكتەۋىشتەر, نومەنكلاتۋرالار جانە انىقتامالىقتار مەملەكەتتىك جانە ورىس تىلدەرىندە «كلاسس» اج («جىكتەلىمدەر جانە ستاندارتتار» اقپاراتتىق جۇيەسى – جىكتەلىمدەردى ازىرلەۋ, ەنگىزۋ, پايدالانۋ جانە باسقا دا ىشكى جانە سىرتقى اقپاراتتىق جۇيەلەر ءۇشىن ونداعى اقپاراتقا بىردەي قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ۇدەرىستەرىن اۆتوماتتاندىرۋعا ارنالعان جۇيە) ساقتالادى. بەكىتىلگەن جىكتەلىمدەردىڭ بىرىڭعاي ساقتاۋ ورنى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىندەگى ءارتۇرلى وقىلۋعا جول بەرمەيدى. 8. جىكتەلىمنىڭ ەكى ءادىسى قولدانىلادى: 1) ساتىلى; 2) فاسەتتىك. 8. جىكتەلىمنىڭ ساتىلى ءادىسى – وبەكتىلەر جيىنىن باعىنىستى جىكتەۋ توپتامالارىنا ءبىرىزدى تۇردە ءبولۋ. جىكتەلىمنىڭ ساتىلى ءادىسى كەزىندە باستاپقى وبەكتىلەر جيىنى الدىمەن قانداي دا ءبىر بەلگىسى بويىنشا ءىرى توپتارعا بولىنەدى, ولاردىڭ ارقايسىسى ءوز كەزەگىندە ساتىلىق لوگيكالىق اعاش تۇرىندە وبەكتىلەردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ناقتىلاي وتىرىپ, كەلەسى توپتامالار قاتارىنا بولىنەدى. جىكتەلىمنىڭ ساتىلى ءادىسى كەزىندە كەلەسى تالاپتاردى ساقتاۋ قاجەت: 1) جىكتەۋىشتىڭ ءار دەڭگەيىندە جوعارىدا تۇرعان توپتامانى ءبولۋ ءۇشىن ءبىر عانا بەلگىنى قولدانۋ كەرەك; 2) ءبولۋ بارىسىندا الىناتىن توپتامالار اقپاراتتىڭ قايتالانباۋى ءۇشىن ماعىناسىنا قاراي قيىلىسپاۋى ءتيىس; 3) جىكتەلىم تومەن تۇرعان توپتامالاردىڭ جيناقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس. 9. جىكتەلىمنىڭ فاسەتتىك ءادىسى پاراللەلدى تاۋەلسىز فاسەتتەرگە قالىپتاستىرىلاتىن وبەكتىلەر جيىنىن تاۋەلسىز جىكتەلىمدىك توپتارعا پاراللەلدى بولۋگە نەگىزدەلگەن. جىكتەلىمنىڭ فاسەتتىك ءادىسى كەزىندە جىكتەلىمنىڭ قاتال قۇرىلىمى جانە الدىن الا قۇرىلعان سوڭعى توپتامالارى قاراستىرىلمايدى. بۇل تاڭدالعان سيپاتتامالار ماعىناسىنىڭ اشىلۋىن قاجەتتى دارەجەگە دەيىن ناقتىلاۋدى قامتاماسىز ەتەدى. فاسەتتىك جىكتەلىمدى قۇرۋ كەزىندە كەلەسى تالاپتاردى ساقتاۋ قاجەت: - ءارتۇرلى فاسەتتەردىڭ ماعىناسى قيىلىسپاۋى قاجەت (فاسەتتەردى الىپ تاستاۋ قاعيداتى); - جىكتەۋىشتەردىڭ, نومەنكلاتۋرالار مەن انىقتامالىقتاردىڭ قۇرامىنا تەك قانا ناقتى مىندەتتەردى شەشۋ ءۇشىن قاجەتتى فاسەتتەر مەن بەلگىلەر كىرۋى ءتيىس. جىكتەلىمنىڭ ساتىلى جانە فاسەتتىك ادىستەرىنە مىسالدار وسى ادىستەمەنىڭ 1-قوسىمشاعا سايكەس نىسان بويىنشا كەلتىرىلگەن. 10. جىكتەلىمنىڭ ءادىسىن انىقتاعاننان كەيىن كودتاۋ ءادىسىن تاڭداۋ جۇرگىزىلەدى. كودتاردى ازىرلەۋ كەزىندە كەلەسى تالاپتار ەسكەرىلۋى ءتيىس: - كودتاۋ جۇيەسى قولدانىستاعى جىكتەلىمدەر جۇيەسىنە سايكەس كەلۋى ءتيىس; - كودتىڭ ءالىپبيى ساندىق, ارىپتىك نەمەسە ساندىق-ارىپتىك مازمۇندا بولادى; - كودتىڭ نەگىزدەمەسى, ياعني بەلگىلەر سانى بارىنشا از بولۋى كەرەك; - قوسىمشا ەنگىزىلەتىن وبەكتىلەردى كودتاۋ ءۇشىن كودتىق بەلگىلەۋدىڭ رەزەرۆى بولۋى ءتيىس. 12. جىكتەلىم ءۇشىن كودتاۋدىڭ 4 ءتۇرى قولدانىلادى: 1) ءبىرىزدى تۇردە كودتاۋ بەلگىلەرىنىڭ: كلاسس – كىشى كلاسس – توپ – كىشى توپ – ءتۇردى قالىپتاستىرۋدىڭ بەس نەگىزگى بەلگىلەرىن ءبولۋ ماقساتىندا ساتىلى جۇيە بويىنشا الدىن الا جىكتەلىمدەردە نەگىزدەلگەن. تاڭدالعان بەلگىگە ساتىنىڭ ءار دەڭگەيى شەگىندە ءبىر رازرياد بەرىلەدى; 2) كودتاۋدىڭ پاراللەلدىك ءادىسى ونىڭ بلوكتىق قۇرىلىمىنىڭ اسەرىنەن ءجيى وزگەرەتىن مىندەتتەر ءۇشىن جاقسى بەيىمدەلگەن. كودتاۋدىڭ پاراللەلدىك ءادىسى كەزىندە جىكتەلىمدەردىڭ بەلگىلەرى ءبىر-بىرىنەن تاۋەلسىز بەلگىلى رازريادتارمەن نەمەسە كودتىق بەلگىلەۋدىڭ رازريادتارى توبىمەن كودتالادى. پاراللەلدى كودتاۋ ءادىسى كوبىنەسە فاسەتتىك جىكتەلىمدە قولدانىلادى, بىراق سونىمەن قاتار ساتىلىق جىكتەلىمدە دە پايدالانىلادى. بۇل رەتتە نە تولىق بىركەلكىلىگى بار قوسا باعىندىرىلعان بەلگىلەر ساتىلىق تىزبەنىڭ بارلىق بولىمشەلەرىندە پاراللەلدى ورنالاستىرىلادى, نەمەسە قوسا باعىندىرىلماعان پاراللەلدى بەلگىلەر بەلگىلى رەتتىلىكتە جاساندى تۇردە بەلگىلەنەدى; 3) رەتتىك كودتاۋ قانداي دا ءبىر بىرىزدىلىكتە اقپاراتتىڭ ورنالاسۋىنان كەيىن ولاردىڭ رەتتىك نومىرىنە سايكەس كەلەتىن ايقىنداما بەلگىسىن بىلدىرەدى, مىسالى: حرونولوگيالىق تارتىپپەن, اقپاراتتىڭ پايدا بولۋىنا قاراي, ونىڭ ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ جانە ءارى قاراي سول سياقتىلار. رەتتىك كودتاۋ قۇرىلىمى بويىنشا وتە قاراپايىم جانە ءبىر وبەكتىنى ەكىنشىسىنەن ايىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بىراق قوسىمشا وبەكتىلەر پايدا بولعان جاعدايدا ولارعا ءتىزىمنىڭ سوڭىندا كەزەكتى ءنومىر بەرىلەدى, سونىڭ ەسەبىنەن قابىلدانعان ورنالاسۋ رەتتىلىگى بۇزىلادى. وسىعان بايلانىستى كودتاۋدىڭ رەتتىك جۇيەسى ەلەۋسىز اقپاراتتار اۋقىمىن كودتاۋ ءۇشىن قولدانىلادى. 4) سەريالىق-رەتتىك كود بارلىق وبەكتىلەر جيىنتىعىن توپتارعا ءبولۋدى بولجايدى, ارقايسىسى ءۇشىن رەزەرۆتى ەسكەرە وتىرىپ, رەتتىك ءنومىر بەرۋدى قاراستىرادى. سەريالىق-رەتتىك كود رەتتىك كود سياقتى قاراپايىم وبەكتىلەر ءۇشىن قولدانىلادى. بۇل ءادىس ەكى نەمەسە بىرنەشە رەتتىك بەلگىلەرى بار وبەكتىلەر ءۇشىن قولدانعان ماقساتقا ساي. ءبىرىزدى, پاراللەلدىك, رەتتىك, سەريالىق-رەتتىك كودتاۋ ادىستەرىنىڭ مىسالدارى وسى ادىستەمەنىڭ 1-قوسىمشاسىنا سايكەس كەلتىرىلگەن. 3. جىكتەلىمدەردى ازىرلەۋ جانە جۇرگىزۋ 13. جىكتەۋىشتى ازىرلەۋ ءۇشىن نەگىز: 1) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءتيىستى زاڭنامالىق جانە نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرىنىڭ وزگەرۋى; 2) وسى جىكتەۋىشكە بازالىق بولىپ تابىلاتىن حالىقارالىق, مەملەكەت ارالىق, ۇلتتىق جىكتەلىمدەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار; 3) حالىقارالىق جىكتەلىمدەر مەن ستاندارتتاردى ەنگىزۋ; 4) مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ستراتەگيالىق, وپەراتسيالىق جوسپارلارىن جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىنىڭ اعىمداعى جوسپارلارىن ىسكە اسىرۋ بولىپ تابىلادى; 5) قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى جانە پرەمەر-ءمينيسترى كەڭسەسىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ. 14. ازىرلەۋ كەلەسى كەزەڭدەردەن تۇرادى: 1) ازىرلەۋدى ۇيىمداستىرۋ; 2) جوبانى ازىرلەۋ. 15. ازىرلەۋدى ۇيىمداستىرۋ كەزەڭى كەلەسى ءىس-شارالاردان تۇرادى: 1) ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگاندا جىكتەۋىشتەر, نومەنكلاتۋرالار جانە انىقتامالىقتاردى ازىرلەۋ جانە جۇرگىزۋ بويىنشا جوسپاردى (بۇدان ءارى - جوسپار) بەكىتۋ; ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان جىل سايىن اعىمداعى جىلدىڭ 1 قازانىنا دەيىن ستاتيستيكالىق بايقاۋ جانە اكىمشىلىك ەسەپكە الۋدى وتكىزۋ ءۇشىن جىكتەۋىشتەرگە, نومەنكلاتۋرالار نەمەسە انىقتامالىقتارعا قاجەتتىلىكتى انىقتايدى. ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا بار جىكتەلىمدەردى قولدانۋ مۇمكىنشىلىگىنە تالداۋ جاسايدى. «كلاسس» اج-دا ءتيىستى جىكتەلىم بولعان جاعدايدا ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان ونى قولدانۋى جانە جىكتەلىمگە سالاارالىق (ۆەدومستۆوارالىق) مارتەبە بەرۋ ءۇشىن ول جونىندە ۋاكىلەتتى ورگانعا حابارلاۋى ءتيىس. بۇدان ءارى سالاارالىق (ۆەدومستۆوارالىق) جىكتەلىمگە وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزگەن جاعدايدا ونى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن كەلىسۋ قاجەت. ءتيىستى جىكتەلىم بولماعان جاعدايدا ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان كەلەسى جىلعا جوسپار قۇرادى. جوسپار جوباسى ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگاننىڭ سالالىق بولىمشەلەرىنىڭ باسشىلارىمەن اعىمداعى جىلدىڭ قاراشاسىندا كەلىسىلەدى جانە ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان باسشىسىنىڭ بۇيرىعىمەن بەكىتىلەدى. 2) جوسپاردى بەكىتكەننەن كەيىن ازىرلەۋشى اقپاراتتىق ۇيلەسىمدىلىكتى جانە حالىقارالىق جانە مەملەكەتارالىق جىكتەلىمدەر جۇيەسىمەن ازىرلەنىپ جاتقان جىكتەۋىشتەر مەن نومەنكلاتۋرالاردى سالعاستىرۋ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا زەرتتەۋ, حالىقارالىق جانە مەملەكەتارالىق جىكتەۋىشتەردى زەردەلەۋگە كىرىسەدى; 3) ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان حالىقارالىق جانە مەملەكەتارالىق جىكتەلىمدەردى زەردەلەۋ ناتيجەسىندە ولاردى قالىپتاستىرۋدىڭ مىندەتتى سيپاتتاۋمەن سالالىق (ۆەدومستۆولىق) جىكتەۋىشتەر, نومەنكلاتۋرالاردى ازىرلەيدى. حالىقارالىق, ۇلتتىق جانە سالالىق (ۆەدومستۆولىق) جىكتەلىمدەردە جازىلماعان, ءوزارا ماعىناسى بويىنشا بايلانىسقان, سانى كوپ ەمەس ايقىندامالاردى كودتاۋ ءۇشىن انىقتامالىق ازىرلەنەدى. انىقتامالىققا ونىڭ قالىپتاستىرۋ سيپاتتاماسى جاسالمايدى. 16. جوبانى ازىرلەۋ دەڭگەيى كەلەسىدەن تۇرادى. 1) جىكتەۋىش جانە نومەنكلاتۋرا كەلەسى قۇرىلىمدىق ەلەمەنتتەردەن تۇرۋى ءتيىس: تيتۋل پاراعى; نەگىزگى نورماتيۆتىك ەرەجەلەر; العى ءسوز; قۇرىلىم; مازمۇنى; باسىلىم; قولدانۋ سالاسى; كىرىسپە; نورماتيۆتىك سىلتەمەلەر; كۇشىن جويۋ. تەرميندەر جانە انىقتامالار; جىكتەلىم وبەكتىلەرىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى باسقا دا قۇرىلىمدىق ەلەمەنتتەر كورسەتىلۋى مۇمكىن, مىسالى: قوسىمشا, بيبليوگرافيا; 2) تيتۋل پاراعى 3-قوسىمشاعا سايكەس نىسان بويىنشا راسىمدەلەدى. تيتۋل پاراعىنىڭ نەگىزگى ەلەمەنتتەرى: ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگاننىڭ اتاۋى مەن لوگوتيپى; يندەكستەن (سج), رەتتىك تىركەۋ نومىرىنەن (2 تاڭبا), رەداكتسيادان جانە قايتا قاراۋ نومىرىنەن تۇراتىن بەلگى; نومەنكلاتۋرانىڭ, جىكتەۋىشتىڭ تولىق اتاۋى; تيتۋل پاراعىنىڭ جوعارعى وڭ جاق بۇرىشىنداعى لوگوتيپ ۇستىنە مىنا جازۋ جازىلادى: ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان باسشىسىنىڭ 20___ ج. «___»___________ №____بۇيرىعىمەن بەكىتىلدى»; 3) العى ءسوز 4 – قوسىمشاعا سايكەس نىسان بويىنشا, 1.5-2013 قر ست-نىڭ 4.3-تارماعىنا سايكەس رەسىمدەلەدى. العى سوزدە كەلەسى: جىكتەۋىشتى, نومەنكلاتۋرانى بەكىتۋگە ازىرلەگەن جانە ەنگىزگەن ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان تۋرالى; جىكتەۋىشتى, نومەنكلاتۋرانى بەكىتۋ جانە قولدانىسقا ەنگىزۋ تۋرالى; جىكتەۋىشتىڭ, نومەنكلاتۋرانىڭ جاڭالىعى تۋرالى; جىكتەۋىشتىڭ, نومەنكلاتۋرانىڭ مەرزىمى جانە تەكسەرۋ كەزەڭدىلىگى تۋرالى; جىكتەۋىشتى, نومەنكلاتۋرانى باسىپ شىعارۋ جانە تاراتۋ قۇقىقتارى تۋرالى مالىمەتتەر كەلتىرىلەدى; 4) العى ءسوز 5-قوسىمشاعا سايكەس نىسان بويىنشا 1.5-2013 قر ست-نىڭ 4.4-تارماعىنا سايكەس رەسىمدەلەدى. جىكتەۋىش, نومەنكلاتۋرا مازمۇنىنا جىكتەۋىشتىڭ, نومەنكلاتۋرانىڭ رەتتىك ءنومىرى مەن بولىمدەرىنىڭ اتاۋى كىرەدى. ءبولىم تاقىرىپتارىنان كەيىن نۇكتەلەر قويىلادى جانە ءماتىن باستالاتىن سالالىق (ۆەدومستۆولىق) جىكتەۋىشتىڭ بەتىنە ءنومىر قويىلادى; 5) 1.5-2013 قر ست-نىڭ 4.7-تارماعىنا سايكەس «قولدانۋ سالاسى» ەلەمەنتىندە جىكتەۋىشتىڭ, نومەنكلاتۋرانىڭ ماقساتى جانە قولدانۋ سالاسى كورسەتىلەدى. جىكتەۋىشتىڭ, نومەنكلاتۋرانىڭ ماقساتى كورسەتىلگەن كەزدە كەلەسى تۇجىرىم قولدانىلادى, مىسالى, «وسى جىكتەۋىش (نومەنكلاتۋرا) ... بەلگىلەيدى (...تارالادى)». جىكتەۋىشتىڭ, نومەنكلاتۋرانىڭ قولدانۋ سالاسىن ناقتىلاۋ كەزىندە كەلەسى تۇجىرىم قولدانىلادى, مىسالى, «وسى جىكتەۋىش (نومەنكلاتۋرا) ... ارنالعان» نەمەسە «وسى جىكتەۋىش (نومەنكلاتۋرا) ... (قولدانىلۋى مۇمكىن)»; 6) «نورماتيۆتىك سىلتەمەلەر» قۇرىلىمدىق ەلەمەنتى جىكتەۋىش, نومەنكلاتۋرا ماتىنىندە مىندەتتى سىلتەمەلەر بەرىلگەن جانە ولاردىڭ تالاپتارىن ساقتاۋسىز, جىكتەۋىش پەن نومەنكلاتۋرا نورماسىن ورىنداۋ مۇمكىن ەمەس نورماتيۆتىك ەرەجەلەردى بەلگىلەيتىن نورماتيۆتىك قۇجاتتاردان تۇرادى; «نورماتيۆتىك سىلتەمەلەر» تارماعى مىنا سوزدەردەن باستالادى: «كەلەسى جىكتەۋىشتى (نومەنكلاتۋرانى) قولدانۋ ءۇشىن كەلەسى سىلتەمەلىك نورماتيۆتىك قۇجاتتار قاجەت» 7) جىكتەۋىشتە, نومەنكلاتۋرادا «انىقتامالار» ەلەمەنتى وسى جىكتەۋىشتى, نومەنكلاتۋرانى ءارتۇرلى قولدانۋشىلار اراسىنداعى تەرمينولوگيالىق ءوزارا تۇسىنۋشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كەلتىرىلگەن. «تەرميندەر جانە انىقتامالار» ەلەمەنتى اتتاس ءبولىم تۇرىندە رەسىمدەلەدى جانە كەلەسى سوزدەردەن باستالادى, مىسالى, «وسى جىكتەۋىشتە (نومەنكلاتۋرادا) ءتيىستى انىقتامالار مەن كەلەسى تەرميندەر قولدانىلادى: ...»; 8) جىكتەۋىشتىڭ, نومەنكلاتۋرانىڭ نەگىزگى نورماتيۆتىك ەرەجەلەرى وبەكتىلەردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن جانە جىكتەۋىش اسپەكتىلەرىن ەسكەرە وتىرىپ بەلگىلەيتىن ءبولىم, قۇرام جانە مازمۇنى تۇرىندە رەسىمدەلەدى; 9) «جىكتەۋىش قۇرىلىمى» ەلەمەنتىنە جىكتەلىم, جىكتەلىم وبەكتىلەرىنىڭ باستاپقى جيىنىنىڭ سيپاتتاماسىن جانە ولاردىڭ جىكتەۋ مەن كودتاۋ ءادىسى, ءالىپبي, كودتىڭ نەگىزى مەن ۇزىندىعى, كودتىق بەلگىلەۋدى ءتۇزۋ قۇرىلىمى, بەلگىلەردىڭ ءبىرىزدى ورنالاسۋى, وبەكتىلەردى كودتاۋ مىسالى (جىكتەۋىشتەن ءۇزىندى) جانە ت.ب. كىرەدى; 10) «جىكتەۋىشتى (نومەنكلاتۋرانى) باسىپ شىعارۋ» ەلەمەنتى جىكتەۋىشتى, نومەنكلاتۋرانى باسىپ شىعارۋ جانە تاراتۋ قۇقىعى تۋرالى مالىمەتتى قامتيدى; 11) «جىكتەۋىش (نومەنكلاتۋرانى) جۇرگىزۋ» ەلەمەنتىندە جىكتەۋىشتىڭ, نومەنكلاتۋرانىڭ بەكىتىلگەن تۇپنۇسقاسىن جانە تەلنۇسقاسىن جۇرگىزۋ بويىنشا مالىمەت انىقتالادى; 12) «جىكتەۋىشتىڭ (نومەنكلاتۋرانىڭ) كۇشىن جويۋ ءتارتىبى» ەلەمەنتىندە جىكتەۋىشتىڭ , نومەنكلاتۋرانىڭ كۇشىن جويۋدى جۇرگىزۋگە نەگىز بولعان قۇجات ءتۇرى جازىلادى; 13) جىكتەۋىش, نومەنكلاتۋرا 6-قوسىمشاعا سايكەس نىسان بويىنشا رەسىمدەلەدى; 14) انىقتامالىق 7-قوسىمشاعا سايكەس نىسان بويىنشا رەسىمدەلەدى; 15) ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان جىكتەۋىشتىڭ, نومەنكلاتۋرا مەن انىقتامالىقتىڭ جوباسىن «كلاسس» اج-دا جاسايدى جانە ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگاننىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىنە جوبانى قاراستىرۋ جانە كەلىسۋ ءۇشىن جولدايدى. ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگاننىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىمەن جىكتەۋىش, نومەنكلاتۋرا جوباسىن كەلىسۋ ون بەس كۇنتىزبەلىك كۇن ىشىندە, انىقتامالىقتى – 5 كۇنتىزبەلىك كۇن ىشىندە جۇرگىزىلەدى. 17. جىكتەۋىش, نومەنكلاتۋرا جانە انىقتامالىق جوباسىنىڭ سوڭعى رەداكتسياسى كەلەسى قۇجاتتارمەن بەكىتۋگە جىبەرىلەدى: 1) جىكتەۋىش, نومەنكلاتۋرا جوباسىنىڭ سوڭعى رەداكتسياسىنا تۇسىندىرمە جازبا; 2) جىكتەۋىش, نومەنكلاتۋرا جانە انىقتامالىق قاعاز تاسىمالداۋىشتا جانە «كلاسس» اج-دا. 18. جىكتەۋىشتى, نومەنكلاتۋرانى جانە انىقتامالىقتى بەكىتۋ دەڭگەيىنە كەلەسى شارالاردى قامتيدى: 1) مەملەكەتتىك جانە ورىس تىلدەرىندەگى جىكتەۋىشتى جانە نومەنكلاتۋرانى بەكىتۋ تۋرالى بۇيرىق ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگاننىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىمەن كەلىسىلەدى جانە ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان باسشىسى قول قويادى; 2) انىقتامالىق 7-قوسىمشاعا سايكەس نىسان بويىنشا ازىرلەۋشىلەرگە جەتەكشىلىك ەتەتىن ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان باسشىسىنىڭ ورىنباسارىمەن بەكىتىلەدى; 3) جىكتەۋىشتى (نومەنكلاتۋرانى) بەكىتۋ تۋرالى بۇيرىق جىكتەۋىش نەمەسە نومەنكلاتۋرانىڭ تۇپنۇسقاسى ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان كەڭسەسىندە ساقتالادى. بۇيرىقتىڭ كوشىرمەسى جانە جىكتەۋىشتىڭ, نومەنكلاتۋرانىڭ تەلنۇسقاسى ازىرلەۋشىدە ساقتالادى; 4) بەكىتىلگەن انىقتامالىقتىڭ ءاربىر بەتىنە بەكىتىلگەن كۇنىن كورسەتۋمەن ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگاننىڭ ءمورتابانى قويىلادى. 19. جىكتەۋىشتەردەن, نومەنكلاتۋرالار مەن انىقتامالىقتاردان باسقا ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان بەكىتىلگەن جىكتەلىمدەردەن اقپاراتتىق جۇيەلەردە ولاردى ۇتقىر قولدانۋ ءۇشىن توپتامالار مەن ىرىكتەمەلەر جاساي الادى. ىرىكتەمە جىكتەلىمدەردىڭ تەك كەيبىر ايقىندامالارىن قولدانۋعا قاجەتتىلىك تۋعان جاعدايدا جاسالادى. توپتاما بىرنەشە جىكتەلىمدەردەن قۇرىلادى, جيىنتىق توپتاستىرۋ ايقىندامالارىن ءبولۋ قاجەت بولعان جاعدايدا قۇرىلادى, ولاردىڭ قۇرىلىمى باسقا بەكىتىلگەن جىكتەلىمدەردەن قالىپتاسادى. 20. ىرىكتەمەنىڭ نەمەسە توپتامانىڭ جوباسى «كلاسس» اج-دا ءار ستاتيستيكالىق جانە اكىمشىلىك نىساندار ءۇشىن جەكە جاسالادى. قاجەت بولعان جاعدايدا ىرىكتەمە, توپتاما جوباسىندا باستاپقى ءماندى وزگەرتۋسىز ەلەمەنت اتاۋىن قىسقارتۋعا بولادى. بۇل رەتتە ىرىكتەمە, توپتاما جوباسىندا ەلەمەنتتەردىڭ كودتاۋىن وزگەرتۋگە بولمايدى. 21. ىرىكتەمەنىڭ, توپتامانىڭ جوباسى ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگاننىڭ مۇددەلى قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىنە كەلىسۋگە جولدانادى. كەلىسىلگەننەن كەيىن ىرىكتەمەنىڭ, توپتامانىڭ جوباسى بەكىتۋ ءۇشىن ازىرلەۋشىگە جەتەكشىلىك ەتەتىن ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان باسشىسىنىڭ ورىنباسارىنا جولدانادى. 4. جىكتەلىمدەردى قايتا قاراۋ 22. قايتا قاراۋ جاڭا جىكتەلىمدى ازىرلەۋمەن بىردەي. قايتا قاراۋ رەتتىلىگى جىكتەۋىشتەردى, نومەنكلاتۋرالار مەن انىقتامالىقتاردى ازىرلەۋ رەتتىلىگىنە سايكەس كەلەدى. 23. جىكتەۋىشتى قايتا قاراۋ كەزىندە قاجەت بولعان جاعدايدا ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان سايكەستىك كەستەسىن (وتپەلى كىلتتەر) جاسايدى, ول: 1) سەرپىندى قاتاردى قۇرۋ; 2) ستاتيستيكالىق دەرەكتەردى جيناۋ, وڭدەۋ جانە تاراتۋ; 3) تىركەلىمدە قايتا كودتاۋ ءۇشىن قاجەت. جىكتەلىمنىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىنان ونىڭ جاڭا نۇسقاسىنا ساكەستەندىرۋ كەستەسىن قۇرۋ 9- قوسىمشاعا سايكەس نىسان بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. 24. سايكەستىك كەستەسى جىكتەۋىش, نومەنكلاتۋرا, انىقتامالىقتىڭ ساناتتارى اراسىنداعى ءوزارا بايلانىستى ورناتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى جانە مىنا جاعدايلاردا: 1) جىكتەۋىشكە, نومەنكلاتۋراعا جانە انىقتامالىققا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزگەندە; 2) ءبىر جىكتەۋىشتىڭ, نومەنكلاتۋرانىڭ جانە انىقتامالىقتىڭ ءارتۇرلى نۇسقالارىن قايتا قاراۋ كەزىندە; 3) ءارتۇرلى جىكتەمەلەر اراسىندا سالعاستىرۋ جۇرگىزۋ كەزىندە قۇراستىرىلادى. 25. ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان سايكەستىك كەستەسىن «كلاسس» اج-دا جىكتەۋىشتى, نومەنكلاتۋرانى جانە انىقتامالىقتى ازىرلەۋمەن قاتار دايارلايدى. 5. جىكتەلىمدەرگە وزگەرىستەر جانە تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ 26. جىكتەلىمدەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار جوباسىن ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان «كلاسس» اج-دا جاسايدى جانە ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگاننىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىنە كەلىسۋگە جىبەرىلەدى. 27. سالالىق (ۆەدومستۆولىق) جىكتەلىمدەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ كەلەسى ديرەكتيۆالاردى قولدانۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى: 1) ايقىندامانىڭ كۇشىن جويۋ («كۇشى جويىلسىن» ديرەكتيۆاسى - «ك»), كود جانە ايقىندامانىڭ ءوزى كۇشىن جويۋعا جاتادى; 2) جاڭا ايقىنداما ەنگىزۋ («ەنگىزۋ» ديرەكتيۆاسى - «ە») – جاڭا كود قوسۋ; 3) ايقىنداما اتاۋىن وزگەرتۋ («وزگەرتۋ» ديرەكتيۆاسى - «ءو»), وسى ديرەكتيۆا بويىنشا ايقىنداما كودىن وزگەرتۋگە بولمايدى; 4) جىكتەۋىشتىڭ ماتىندىك بولىگىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ كەزىندە (تۇسىنىكتەمە, سيپاتتاما) «قولمەن جازىلىپ جوندەلسىن» - ديرەكتيۆاسى ەنگىزىلەدى. 28. «ك» ديرەكتيۆاسى ايقىندامانىڭ كودى جويىلعاندا جانە ايقىندامانىڭ كودى وزگەرگەندە قولدانىلادى. 1) جىكتەلىمنىڭ جەكە ايقىنداماسىنىڭ كۇشىن جويۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان جاعدايدا «اياقتالۋ كۇنى» باعانى تولتىرىلادى – ايقىندامانىڭ كۇشى جويىلعان كۇنى كورسەتىلەدى, بۇل رەتتە ايقىنداما كورسەتىلگەن كۇن كەلگەندە دەرەكتەردى جيناۋ جانە وڭدەۋ بارىسىندا قولدانىلمايدى. ايقىندامانىڭ كۇشى جويىلعان بولسا دا, ول ەشقاشان جويىلمايدى; 2) ەگەر جىكتەلىم ايقىنداماسىنىڭ كودى وزگەرەتىن بولسا, وندا ايقىنداما اتاۋى بۇرىنعىشا قالادى, «اياقتالۋ كۇنى» باعانى تولتىرىلادى. كورسەتىلگەن كۇنى كەلگەندە كۇشى جويىلعان ايقىنداما دەرەكتەردى جيناۋ جانە وڭدەۋ بارىسىندا قولدانىلمايدى. كۇشى جويىلعان كودتىڭ ورنىنا «كلاسس» اج-دا سول ءبىر ID-مەن جەكە جولمەن جاڭا ايقىنداما كودى ەنگىزىلەدى جانە ايقىندامانىڭ جاڭا كودى قولدانىسقا ەنەتىن كۇنى كورسەتىلەتىن «باستالۋ كۇنى» باعانى تولتىرىلادى. 29. «ە» ديرەكتيۆاسى مۇلدەم جاڭا ايقىنداما ەنگىزىلگەندە قولدانىلادى. جەكە جولمەن جاڭا ايقىنداما كودى مەن اتاۋى ەنگىزىلەدى جانە «باستالۋ كۇنى» باعانى تولتىرىلادى, ياعني وندا جاڭا ايقىنداما قولدانىسقا ەنەتىن كۇنى تولتىرىلادى. 30. «ءو» ديرەكتيۆاسى جىكتەلىم ايقىنداماسىنىڭ اتاۋىن وزگەرتكەندە قولدانىلادى. 1) جىكتەلىم ايقىنداماسىنىڭ اتاۋى بۇرىنعى ماعىناسىن ساقتاۋمەن وزگەرگەن جاعدايدا ايقىنداما كودىن ساقتاۋ كەزىندە «اياقتالۋ كۇنى» باعانى تولتىرىلادى, بۇل رەتتە وسى ايقىنداما كورسەتىلگەن كۇن كەلگەن ۋاقىتتان باستاپ قولدانىلمايدى. «كلاسس» اج-دا جاڭا ID-مەن جاڭا جول قۇرىلادى, وندا تەك قانا ايقىندامانىڭ بۇرىنعى كودى قالادى, ايقىندامانىڭ جاڭا اتاۋى ەنگىزىلەدى جانە «باستالۋ كۇنى» باعانى تولتىرىلادى, وندا جاڭا ايقىندامانىڭ قولدانىسقا ەنگىزىلگەن كۇنى كورسەتىلەدى; 2) جىكتەلىم ايقىنداماسىنىڭ اتاۋى بۇرىنعى ماعىناسىن ساقتاۋسىز وزگەرگەندە, ايقىنداما كودىن ساقتاۋ كەزىندە «اياقتالۋ كۇنى» باعانى تولتىرىلادى, بۇل رەتتە وسى ايقىنداما كورسەتىلگەن كۇن كەلگەن ۋاقىتتان باستاپ قولدانىلمايدى. «كلاسس» اج-دا جاڭا ID-مەن جاڭا جول جاسالادى, مۇندا ايقىندامانىڭ كودى بۇرىنعىسىنشا قالادى, تەك قانا ايقىندامانىڭ جاڭا اتاۋى ەنگىزىلەدى جانە «باستالۋ كۇنى» باعانى تولتىرىلادى, وندا جاڭا ايقىندامانى بەكىتۋ كۇنى كورسەتىلەدى. 31. جىكتەلىمنىڭ ايقىنداماسى ەكى نەمەسە ودان دا كوپ ايقىندامالارعا بولىنگەن جاعدايدا بۇرىنعى ايقىندامانىڭ كۇشى «ك» دەرەكتيۆاسىن قولدانۋ ارقىلى جويىلادى (28 تارماق) جانە «ە» ديرەكتيۆاسىن قولدانۋ ارقىلى جاڭا ايقىندامالار ەنگىزىلەدى (29 تارماق). 32. بىرنەشە ايقىنداما ءبىر ايقىنداماعا بىرىككەن جاعدايدا, «ك» دەرەكتيۆاسىن قولدانۋ ارقىلى بۇرىنعى ايقىندامالاردىڭ كۇشى جويىلادى (29 تارماق) جانە «ە» ديرەكتيۆاسىن قولدانۋمەن جاڭا ايقىنداما ەنگىزىلەدى ( 28 تارماق). سالالىق (ۆەدومستۆولىق) جىكتەلىمدەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزگەن جاعدايدا ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان سەرپىندىلىك قاتارلاردى قايتا ساناۋعا قاجەتتىلىكتى ءوز بەتىمەن انىقتايدى. بۇل رەتتە ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان ۋاقىتشا قاتارلاردى قايتا ساناۋدىڭ سايكەستىك كەستەسىن (وتپەلى كىلتتەر) قۇرايدى. 34. جىكتەۋىشتەرگە, نومەنكلاتۋرالارعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار جوباسى ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان باسشىسىنىڭ بۇيرىعىمەن بەكىتىلەدى, انىقتامالىقتار ازىرلەۋشىگە جەتەكشىلىك ەتەتىن ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان باسشىسىنىڭ ورىنباسارىمەن بەكىتىلەدى. 6. «كلاسس» اج-دا جىكتەلىمدەردى ورنالاستىرۋ 35. جىكتەلىمدەردى ورتالىقتاندىرىلعان ساقتاۋ ءۇشىن «ە-ستاتيستيكا» ياج («ە-ستاتيس­تيكا» ينتەگراتسيالانعان اقپاراتتىق جۇيەسى – ستاتيستيكالىق اقپاراتتى ءتۇزۋ ۇدەرىسىن اۆتوماتتاندىرۋعا, اتاپ ايتقاندا: العاشقى ستاتيستيكالىق دەرەكتەردى اۆتوماتتان­دىرىلعان تۇردە جيناۋ جانە وڭدەۋ; دەرەكتەردى بىرىڭعاي ساقتاۋ ورنىندا جيناۋ جانە وڭدەۋ ۇدەرىسىندە الىنعان ستاتيستيكالىق دەرەكتەردى ساقتاۋ; ستاتيستيكالىق ماتەريالداردى قالىپتاستىرۋ; ستاتيستيكالىق اقپاراتقا سۇرانىستاردى ىسكە اسىرۋ, ونىڭ ىشىندە ينتەرنەت-تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ; سىرتقى اقپاراتتىق جۇيەلەرمەن ءوزارا اقپاراتتىق ءىس-قيمىلدى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ارنالعان جۇيە) قۇرامبولىگى «كلاسس» اج قولدانىلادى. «كلاسس» اج قۇرۋ ماقساتى ىشكى جانە سىرتقى پايدالانۋشىلار ءۇشىن قاجەتتى بارلىق اقپاراتتى ءبىر سەرۆەردە ۇيىمداستىرۋ جانە جىكتەلىمدەردى قۇرۋ, جانداندىرۋ, دەموگرافيانى (تاريحىن) جۇرگىزۋ, جىكتەلىمدەردى قولدانۋ جانە تاراتۋ ءۇشىن قوسىمشالارمەن قامتاماسىز ەتۋدەن تۇرادى. 36. «كلاسس» اج-دا سالالىق (ۆەدومستۆولىق) جىكتەلىمدەردى ورتالىقتاندىرىلعان ساقتاۋ مەملەكەتتىك-ازىرلەۋشى ورگان قۇرايتىن اقپاراتتىق رەسۋرستاردىڭ ۇيلەسىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى. 37. «ە-ستاتيستيكا» ياج تاجىريبەلىك پايدالانۋعا ەنگىزىلگەننەن كەيىن «كلاسس» اج-دا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن سالالىق (ۆەدومستۆولىق) جىكتەلىمدەردى ورنالاستىرۋدى مەملەكەتتىك ورگان-ازىرلەۋشى قامتاماسىز ەتەدى. مەملەكەتتىك ورگان-ازىرلەۋشىنىڭ جاۋاپتى تۇلعاسى ءوزىنىڭ جەكە ءپارولىن قولدانۋ ارقىلى جۇيەگە «تۇزەتۋ جاساۋ» بولىمىنە كىرەدى جانە جىكتەلىمدەردى ورنالاستىرادى نەمەسە بۇرىن ورنالاستىرىلعان سالالىق (ۆەدومستۆولىق) جىكتەلىمدەردى جانداندىرادى. «جىكتەلىمنىڭ نۇسقاسى» قوسىمشا بەتىندە جاۋاپتى تۇلعا جىكتەلىمدەر بويىنشا جالپى ەرەجەنى (تولىق اتاۋى, اببرەۆياتۋراسى, ساناتى, قۇقىقتىق نەگىزدەمەسى جانە تاعى باسقالارى) كورسەتە وتىرىپ, اقپاراتتىق كارتوچكانى مەملەكەتتىك جانە ورىس تىلدەرىندە تولتىرادى. بەكىتىلگەن ۇلگى بويىنشا كارتوچكانى تولتىرۋ ۇلگىسى 8-قوسىمشادا كەلتىرىلگەن. 38. بەكىتىلگەن سالالىق (ۆەدومستۆولىق) جىكتەلىمدەردى «كلاسس» اج-عا جۇكتەۋ كەزىندە سالالىق (ۆەدومستۆولىق) جىكتەلىمدەرگە جىكتەلىمدەر تىزىلىمىنە سايكەس 13 ساندىق تاڭبادان تۇراتىن كودتىق بەلگى 10-قوسىمشاعا ساكەس بەرىلەدى. جىكتەلىمدەر ءتىزىلىمى (بۇدان ءارى – ءتىزىلىم) – «كلاسس» اج-دا جىكتەلىمدەردى رەتكە كەلتىرۋ ماقساتىندا قالىپتاستىرىلاتىن جىكتەلىمدەردىڭ جۇيەلەندىرىلگەن تىزبەسى. ءتىزىلىم «كلاسس» اج-دا جىكتەۋىشتەر, نومەنكلاتۋرالار, انىقتامالىقتار, توپتامالار جانە ىرىكتەمەلەردى سايكەستەندىرۋگە ارنالعان. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ حالىقارالىق, مەملەكەتارالىق, ۇلتتىق, سالاارالىق (ۆەدومستۆوارالىق), سالالىق (ۆەدومستۆولىق) جىكتەلىمدەرى سايكەستەندىرۋ وبەكتىسى بولىپ تابىلادى. ءتىزىلىم كەلەسى ماقساتتار ءۇشىن ازىرلەنگەن: 1) حالىقارالىق, مەملەكەتارالىق, ۇلتتىق, سالاارالىق (ۆەدومستۆوارالىق), سالالىق (ۆەدومستۆولىق) جىكتەلىمدەردى ەسەپكە الۋ; 2) جىكتەلىمدەردىڭ قايتالانۋىن بولدىرماۋ; 3) بەكىتىلگەن جىكتەلىمدەر تۋرالى اقپاراتپەن ورتالىقتاندىرىلعان قامتاماسىز ەتۋ; 4) «كلاسس» اج-دا اقپاراتتى قۇرۋ جانە مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىندا اقپاراتپەن الماسۋ بارىسىندا جىكتەلىمدەردى سايكەستەندىرۋ. 7. جىكتەلىمدەردىڭ كۇشىن جويۋ رەتى 39. سالالىق (ۆەدومستۆولىق) جىكتەلىمدەردى ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان كەلەسى نەگىزدەمەلەر بويىنشا: 1) ولار ءۇشىن ازىرلەنگەن, بايقاۋدى نەمەسە اكىمشىلىك ەسەپكە الۋدى الىپ تاستاعاندا; 2) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قولدانىستاعى زاڭناماسى وزگەرگەندە; 3) قولدانۋدىڭ ماقساتقا ساي ەمەس بولۋىنا; 4) سونىڭ نەگىزىندە جىكتەۋىشتەر, نومەنكلاتۋرالار جانە انىقتامالىقتار ازىرلەنگەن ۇلتتىق جىكتەۋىشتەردىڭ كۇشىن جويعاندا كۇشى جويىلادى. 40. ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان جىكتەۋىشتىڭ كۇشى جويىلعان كۇنىنەن باستاپ ون كۇنتىزبەلىك كۇن ىشىندە كۇشىن جويۋ تۋرالى ۋاكىلەتتى ورگاندى جازباشا تۇردە حاباردار ەتەدى. ۆەدومستۆولىق جىكتەلىمدەردى جۇرگىزۋدىڭ ۇلگىلىك ادىستەمەسىنە 1-قوسىمشا جىكتەلىمنىڭ ساتىلى ادىسىنە مىسال جىكتەلىمنىڭ فاسەتتىك ادىسىنە مىسال ءتۇرى جانرى ۇزاقتىعى جىلى ەل باسقا دا كورسەتكىشتەر دەرەكتى بوەۆيك 70 مين 2009 ج. قازاقستان داۋسى جوق/داۋسى بار ويىن كومەديا 90 مين 2010 ج. اقش ءتۇرلى تۇستى/قارا-اق ءتۇستى انيماتسيا (مۋلتيپليكاتسيا) رومانتيكا 125 مين 2011 ج. انگليا ستەرەو/5.1 فانتاستيكا 145 مين 2012 ج. رەسەي ۆەدومستۆولىق جىكتەلىمدەردى جۇرگىزۋدىڭ ۇلگىلىك ادىستەمەسىنە 2-قوسىمشا كودتاۋدىڭ ءبىرىزدى ادىسىنە مىسال 05 كومىر جانە ليگنيت ءوندىرۋ 05.1 تاس كومىردى ءوندىرۋ 05.10 تاس كومىردى ءوندىرۋ 05.10.1 تاس كومىردى اشىق تاسىلمەن ءوندىرۋ 05.10.2 تاس كومىردى جەر استى تاسىلمەن ءوندىرۋ 05.2 ليگنيتتى ءوندىرۋ 05.20 ليگنيتتى ءوندىرۋ 05.20.1 ليگنيتتى (قوڭىر كومىردى) اشىق تاسىلمەن ءوندىرۋ 05.20.2 ليگنيتتى (قوڭىر كومىردى) جەر استى تاسىلمەن ءوندىرۋ كودتاۋدىڭ پاراللەلدىك ادىسىنە مىسال 1 ءتۇرى 1.1 دەرەكتى 1.2 ويىن 1.3 انيماتسيا (مۋلتيپليكاتسيا) 2 جانر 2.1 بوەۆيك 2.2 كومەديا 2.3 رومانتيكا 2.4 فانتاستيكا 3 ۇزاقتىعى 3.1 70 مين 3.2 90 مين 3.3 125 مين 3.4 145 مين 4 جىلى 4.1 2009 ج. 4.2 2010 ج. 4.3 2011 ج. 4.4 2012 ج. 5 ەل 5.1 قازاقستان 5.2 اقش 5.3 انگليا 5.4 رەسەي 6 باسقا دا كورسەتكىشتەر 6.1 داۋسى جوق/داۋسى بار 6.2 ءتۇرلى تۇستى/قارا-اق ءتۇستى 6.3 ستەرەو/5.1 رەتتىك كودتاۋ ادىسىنە مىسال 1 اۋە كولىگى 2 تەمىرجول كولىگى 3 سۋ كولىگى 4 جەڭىل كولىك 9 باسقا كولىك سەريالىق-رەتتىك كودتاۋ ادىسىنە مىسال 110000000 اقمولا وبلىسى 113200000 اقكول اۋدانى 113220000 اقكول ق.ءا. 113220100 اقكول ق. 113220300 ەرنازار ا. 150000000 اقتوبە وبلىسى 153200000 العا اۋدانى 153220000 العا ق.ءا. 153220100 العا ق. ۆەدومستۆولىق جىكتەلىمدەردى جۇرگىزۋدىڭ ۇلگىلىك ادىستەمەسىنە 3-قوسىمشا نىسان ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان باسشىسىنىڭ 20_ جىلعى « »__________ №_____ بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن لوگوتيپى ____________________________________________ (ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان اتاۋى) ۆج – 001 رەد. 1 ___________________________________________ (جىكتەۋىشتىڭ, نومەنكلاتۋرانىڭ اتاۋى) استانا ق. 20__ج. ۆەدومستۆولىق جىكتەلىمدەردى جۇرگىزۋدىڭ ۇلگىلىك ادىستەمەسىنە 4-قوسىمشا نىسان ۆج – 001 رەد. 1 العى ءسوز 1. ______________________________________________________ازىرلەگەن جانە (ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگاننىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەسىنىڭ اتاۋى) ەنگىزگەن 2. _______________________________________________________ (ازىرلەۋشى-مەملەكەتتىك ورگان باسشىسىنىڭ) 20 __ ج. «___» _______ № ____ بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن جانە قولدانىسقا ەنگىزىلدى 3. قايتا قاراۋ كەزەڭى _____جىل 4. تەكسەرۋ كەزەڭدىلىگى _____ جىل 5. العاش رەت ەنگىزىلدى (ورنىنا ەنگىزىلدى) ___________________________________ ( جىكتەۋىشتىڭ, نومەنكلاتۋرانىڭ اتاۋى) وسى جىكتەۋىش (نومەنكلاتۋرا) كوبەيتۋگە (كوشىرۋگە) جاتپايدى, جىكتەۋىشتى (نومەنكلاتۋرانى) ءوز جاريالانىمدارىندا (باسىلىمدارىندا) پايدالانعان جاعدايدا ___________________________