دۇبىرگە تولى دۇنيە

يرانداعى قارسىلىق ارەكەتتەرى وزگەشەلەۋ تۋنيستەن باستالىپ, كەيىن ەگيپەتتە شىرقاۋ بيىگىنە جەتكەن قارسىلىق ارەكەتتەرى اراب دۇنيەسى شەگىنەن اسىپ, الەمدىك سيپات الىپ بارا جاتقانداي. ول يرانعا دا كەلىپ جەتتى. دۇيسەنبىدە باستالعان كوپ ادام قاتىسقان قارسىلىق اكتسيالارى ەل استاناسى تەھراندا عانا ەمەس, باسقا دا ءبىرشاما قالالاردا جالعاستى. ارينە, جۇرت قا­زىر شەرۋگە شىق­­­­­­قاندارعا, قالا كو­شە­لەرىن باسىپ الىپ, وندا كولىكتى ءجۇر­گى­زبەي قوي­عان­دار­عا تاڭ­دان­باي­دى. سويتسە دە, يران­­داعى بوي كور­سە­تۋدىڭ ورنى بولەك­تەۋ. بۇل ەلدە ءتارتىپ قاتال. جانە ول ءدىني تالاپقا نەگىزدەلگەن. ال بۇل ەل حالقىنىڭ دىنگە بەرىكتىگى, وعان قۇرمەتى ايرىقشا كۇشتى. ءتىپتى, سوعان قاراماي, حالىق قارسىلىق ارەكەتتەرىنە شىقسا, وندا شى­دامنىڭ دا شەگىنە جەتكەنىن اڭ­عارعاندايسىڭ. سول يراننىڭ وزىنەن جەتكەن حا­بارلارعا قاراعاندا, دۇيسەن­بىدە بۇقا­رالىق سيپات العان قار­سىلىق ارەكەتتەرى سالدارى­نان, حالىقتىڭ پوليتسيامەن قاقتى­عى­سىنان ءبىر ادام قازا تاۋىپ, ون­داعان ادام جاراقات العان كورى­نەدى. جۇزدەگەن ادام قاماۋعا الى­نىپتى. كوپ­تەگەن نىسان­دارعا قاتاڭ كۇزەت قو­يىلعان. ءتىپتى وپپوزيتسيا كوسەمدە­رىنىڭ ۇيلە­رى دە كۇزەتتە. حالىقتىڭ تالابى نە؟ يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ماحمۇد احمادينەجاد بيلىكتەن كەتسىن دەيدى. ارينە, مۇ­­نى قارسىلىق­تىڭ سىرتقى كورى­نىسى دەگەن ءجون بولار. احمادينەجاد كەتكەنىمەن, بۇل ەلدە جاعداي وزگەرە قويماسى بەلگىلى. ول بار-جوعى ەلدەگى جۇيە­نىڭ قازىرگى ما­قۇل­داعان ادامى عانا. ول كەتسە, باسقانى قويادى. ەلدەگى قالىپ­تاسقان جاعدايدى وزگەرتۋ ءۇشىن سول جۇيەنىڭ ءوز­گەرۋى قاجەت. ءوز­دەرىنىڭ قارسىلىق ارەكەت­تە­رىن جۇزەگە اسى­رۋ ءۇشىن وپپوزيتسيا بارلىق ءمۇم­كىن­دىك­تى پاي­دالانىپ قالعىسى كەلەدى. ولار وسى ءدۇي­سەن­­بىدە ەگيپەتتەگى جاع­دايعا باي­­لا­نىستى ون­داعى حا­لىق­تىڭ تا­لابىن قولداۋ اك­تسياسىن وتكىزۋگە رۇقسات سۇ­را­عان. جانە  ونى جۇرتقا دا جاريا ەتتى. ون­دا­عى ماقسات – تەھ­ران­داعى ازا­دي (ازات­تىق) الا­ڭىنا حا­لىقتى كو­بى­رەك جيناۋ ەدى. بىراق بيلىك رۇق­­سات ەتپەۋىمەن قاتار, سول الاڭعا ءوز­دە­رىنىڭ كۇش­تەرىن دە كوبى­رەك جيناپ, مىق­تاپ دايىن­دالۋعا ءمۇم­­كىن­دىك الدى. رە­پرەس­­سيالىق ارە­­كەتكە كوشتى. وسى جەردە پرە­زيدەنت اح­ما­­دي­نەجادتىڭ شا­لىس باسقان ءبىر قا­دامىن ايتا كەت­كەن ءجون. ول ەگي­­پەتتەگى وقي­عالار 1979 جىل­عى يرانداعى حومەيني باسقار­عان يسلام رەۆوليۋتسيا­سىنىڭ اسەرىنەن بولدى دەپ ماق­تانعانى بار. دەمەك, ەگيپەت وقيعاسى قۇپ­تارلىق جاي. سونى ەسكەرىپ, وپپوزيتسيا وسىنى قول­داۋ ءۇشىن جيىن ءوت­كىزۋگە رۇقسات سۇراعاندا, بيلىكتىڭ وعان قارسى بولۋىن وپپوزيتسيا ەكى­جۇزدىلىك دەپ جاريالاپ, پرەزيدەنت ءوز ابىرويىن ءبىراز توگىپ الدى. جالپى, يرانداعى ءتارتىپ, ول جۇرگىزىپ وتىرعان ساياسات الەم جۇرت­شىلىعى تاراپىنان ايتار­لىق­تاي سىنعا ۇشىراپ ءجۇر. ونىڭ يادرولىق باعدار­لاماسىنا باي­لانى­سى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كە­ڭەسى ءتورت رەت سانكتسيا جاريا­لا­دى. ونى يران باسشىلىعى مو­يىن­دا­ما­عانمەن, بۇل شارا ەل حالقىنا ايتارلىق­تاي اۋىرت­پالىق بولىپ ءتيىپ وتىر. قازىر ەلدە قاتاڭ ءتارتىپ ورنىق­قان. اقپارات قۇرالدارى اۋىزدىق­تالىپ, ينتەرنەت-سايتتار, سپۋتنيكتىك تەلەارنالار جابىل­عان, ءتىپتى ۇيالى تەلەفون باي­لانىسى دا توق­تا­­تىلعان. وپپوزيتسيا كوسەمدەرى مير-حوسسەين مۋساۆي مەن مادي كاررۋبي ۇي­قاماقتا وتىر. بىراق, بۇكىل حالىق­تى قاماۋعا الۋ قيىن. ەگيپەت حال­قىن قولداۋ اكتسياسىن وتكىزۋگە رۇقسات ەتپەگەنمەن, بيلىك وسى جۇ­مادا ءوز تاراپىنان 1979 جىلعى يسلام رەۆوليۋتسياسىنىڭ 32 جىل­دى­عىنا بايلانىستى شارالار وتكىز­بەك. وعان بارعان حالىقتىڭ تەك سول رەۆوليۋتسيا كۇنىن عانا وي­لايتىنىنا ءشۇبا كوپ. بيلىككە جا­ڭا تالاپتار قويۋى ابدەن مۇمكىن. يران  كۇردەلى جاعدايدى باس­تان كەشىپ وتىر. * * * بەرلۋسكونيدىڭ كوڭىل-كۇيى بۇرىنعىداي ەمەس يتاليانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى سيلۆيو بەرلۋسكونيدى قازىر الەم­دىك تەلەارنالار ءجيى كورسەتەدى. باسقا دا اقپارات قۇ­رال­دارى ءوز حابار­لارىنا باستى تاقىرىپ ەتەدى. مەملەكەتتىك ءما­سەلەگە قا­تىستى ەمەس, ونىڭ پەندەشىلىك ىسىنە قاتىستى. يتا­ليا سوتى وعان كا­مەلەتكە تول­ماعان ەميگرانت قىزبەن قاتىناستا بولعان دەگەن ايىپ تاعىپ وتىر. ادامنىڭ مۇن­داي پەندەشىلىك ءىسىن ءسوز ەتۋ دە ارتىقتاي كو­رى­نەدى. بەر­لۋس­كوني جاي قا­تارداعى پەندە ەمەس, مەملەكەتتىك تۇلعا. وعان مۇن­داي پەن­دە­شى­لىك جاراس­پايتىنى ءوز الدىنا, وسى­ناۋ ىستە ونىڭ جالعان ءسوي­لە­گەنى, ءوز كىناسىن باسقالاردىڭ جا­­لاسى دەپ ايتقانى, ياعني باس­قا­لاردى ايىپتاعانى ادامگەرشىلىككە مۇلدەم ۇيلەس­پە­ۋىمەن بىرگە, قىل­مىستىق سيپاتتاعى ارە­كەت دەگەن پىكىرلەر ايتقىزىپ وتىر. جالپى, بەرلۋسكونيگە اركەز ءسوز ەرەدى دە جۇرەدى. ەلدەگى ەڭ قارجىلى ادامنىڭ ءبىرى رەتىندە ونىڭ مەنشىگىندەگى دۇنيەسىنىڭ زاڭسىزدىعى, بىرەۋدىڭ ەسەسىن جەگەنى, سالىقتان جاسىرعانى تۋ­­رالى ايتىلىپ جاتادى. ءاي­تەۋىر, سونىڭ بارىنەن قۇتىلىپ كەتەدى. كەيدە جوعارى لاۋا­زىمدى قىز­مەتىنىڭ ارقاسىندا, ياعني جەكە با­سىنا قول سۇعىل­ماۋشىلىق قۇ­قىن پايدالانىپ قۇتىلادى. باسقا قايراتكەرلەر مۇنداي ءاڭ­گىمەدەن كەيىن قىزمەتىن دە تاستاپ, باس ساۋعالاپ كەتەر ەدى. ال بەرلۋسكونيگە مۇنداي «ءال­سىزدىك» جات. سوتتاسسا, جەڭىپ شى­­عادى, ال وتباسىلىق اڭگى­مەنى كۇندەستە­رىنىڭ كورە ال­ماۋ­­شى­لىعى دەپ بەت باقتىر­مايدى. قا­شىپ قۇتىلا­تىن جەر قالما­عاندا, جەكە با­سىمنىڭ ءىسى­نە ەشكىم ارا­لاس­پا­سىن دەپ قاس­قا­يىپ تۇرار ەدى. سونىڭ ءبا­رىن­دە دە ول كۇ­يىنۋ, رەنجۋدى ءبىل­مەي­تىن, كۇ­لىپ تۇ­رىپ جاۋاپ بەرەتىن. وسى­­دان ءدال ءبىر اي بۇرىن, قاڭ­تار­دىڭ ورتا­سىن­دا, بۇگىنگى ءاڭ­گىمە شىق­­قان كەزدە دە الەم­نىڭ كوپتەگەن با­سى­لىمى ونىڭ جا­دى­راپ ك ۇلىپ تۇر­عان سۋرەتى مەن «ولار مەنى توق­تاتا ال­­مايدى» دەگەن ءسو­زىن جا­ريا­لا­عان. قازىر بەرلۋس­كو­نيدىڭ كوڭىل-كۇيى ءپاس. تەلەارنالاردا ونىڭ مۇ­ڭايىپ تۇر­عانىن كورەسىڭ. گا­زەت­تەردەگى سۋرەتتەرىندە دە سون­داي ساتتەرى بەينەلەنەدى. بۇ­رىن­عىداي, قا­شىپ قۇ­تى­لا­تىن جول­دىڭ قال­ماعانى ما دەرسىڭ. ءسىرا, كادىمگى سوتتان گورى وعان يتاليا ايەل­دەرىنىڭ باس بىرىكتىرىپ, ونى اي­ىپ­­تا­عانى قات­تىراق تيگەن سى­ڭايلى. 100 مىڭنان اسا ايەل ءجا­نە ولار­دى جاقتاۋشىلار شەرۋگە شىعىپ, 74 جاستاعى پرەمەر­­­دىڭ قىز­مەتىنەن كەتۋىن تالاپ ەتىپ وتىر. ولار­دىڭ پىكىرىنشە, بەرلۋس­كو­ني­دىڭ قىلىعى ەلدىڭ بۇكىل ايەل­دەر قاۋىمىن قورلا­عاندىق بولىپ كورىنەدى. ءبىر جاعى سول ايەلدەردىڭ باس كوتەرۋىنىڭ ىقپالى دا بولار, يتاليا سوتى ميلان پروكۋرا­تۋراسىنىڭ ۇسىنىسىن قابىل­داپ, بەرلۋسكونيدىڭ ۇستىنەن ءىس قوز­عاۋعا شەشىم شىعاردى. سۋديا كريستينا دي سەنسونىڭ ءمالىم­دەۋىن­شە, سوت 6 ساۋىردە باستالماق. ال پروكۋراتۋرانىڭ ايىپ­تاۋىن­شا, بەرلۋسكوني ماروككودان كەلگەن 17 جاسار ءبيشى قىز رۋبيگە وزىمەن قاتىناستا بول­عانى ءۇشىن اقشا بەرگەن. كەيىن بۇل قىز ۇرلىعى ءۇشىن دەگەن ايىپپەن پوليتسياعا تۇسكەندە, ونى پرەمەر اجىراتىپ العان. بەرلۋسكوني مۇنى جاي ادامگەرشىلىك اياۋشى­لىقپەن جاسادىم دەيدى. بەرلۋسكونيدىڭ تۇن­جىرا­ۋى­نا قاراعاندا, پروكۋراتۋرانىڭ تاپ­جىلتپاس دالەلدەرى كوپ سياق­تى. ماماديار جاقىپ.