«قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق باسقارما توراعاسى ايباتىر جۇماعۇلوۆ بەيرەسمي جاعدايدا بانكتىڭ سالىمشىلارىمەن كەزدەسىپ, بارلىق سۇراققا ەگجەي-تەگجەيلى جاۋاپ بەردى.
كەرى بايلانىس
بانك سالىمشىلارىمەن اتالمىش اشىق كەزدەسۋ العاش رەت وتكىزىلىپ وتىر. ا.جۇماعۇلوۆ كەزدەسۋگە كەلگەن قاتىسۋشىلاردى جىلى شىرايمەن قارسى الىپ, مۇنداي كەزدەسۋلەر الداعى ۋاقىتتا ءداستۇرگە اينالاتىندىعىن جانە بارلىق وڭىرلەردە وتەتىندىگىن مالىمدەدى. وسىلايشا بانك ءوزىنىڭ اشىقتىعىن, ترانسپارەنتتىلىگىن جانە ەلىمىزدىڭ ازاماتتارى ءۇشىن قولجەتىمدى ەكەندىگىن پاش ەتەدى. بۇل تۇرعىدا قارجى مەكەمەسىنىڭ ساياساتى تۇراقتى ءارى ونداعان جىلدار بويى وزگەرىسسىز قالا بەرەدى. بانك سەرۆيستى, اشىقتىقتى كوتەرۋگە جانە سالىمشىلاردىڭ پىكىرلەرىمەن ۇدايى ساناساتىن جۇمىسىن تۇراقتى جالعاستىرادى.
«ءبىزدىڭ سالىمشىلار بەلگىلى ءبىر كۇمانمەن, ساقتىقپەن قارايتىن كەيبىر سۇراقتار بار. ازاماتتاردىڭ بۇل ساناتى ءۇشىن وسى تاقىلەتتەس كەزدەسۋلەر كوڭىلدى كۇپتى ەتىپ جۇرگەن ماسەلەنىڭ ءمانىسىن شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. كوپتەگەن وتكىر سۇراق بار, ولارعا ناقتى جاۋاپ بەرۋگە ءبىز ءار كەز دايىنبىز. باسقا وڭىرلەردە دە حالىقپەن كەزدەسكەندە وسى ءتارىزدى سۇراقتاردىڭ تۋىنداۋى ابدەن مۇمكىن. سوندىقتان دا سالىمشىلارعا ءبارىن دۇرىس ءتۇسىندىرۋىمىز قاجەت. ءبىز كليەنتتەرىمىزبەن تىعىز قارىم-قاتىناستا بولۋىمىز كەرەك. جانە دە ءتۇرلى تۇسىنىسپەۋشىلىك ورىن الماعانى ءجون. بانكتە ارنايى قىزمەت – احۋالدىق ورتالىق قۇرىلدى. ول بانكتە, ونىڭ وڭىرلىك بولىمشەلەرىندە بولىپ جاتقان بارلىق ۇردىستەرگە مونيتورينگ جاساۋى ءتيىس. ءبىز ءۇشىن ماسەلەنىڭ ۇلكەن-كىشىسى بولمايدى. ەگەر قاندايدا ءبىر فيليالدا ادامدار كوپ جينالسا, ءبىز كەزەكتە تۇرعان كليەنتتەردىڭ قاتارىن سەيىلتۋ ءۇشىن قوسىمشا مەنەدجەرلەردى جىبەرەمىز» دەپ اتاپ كورسەتتى ايباتىر جۇماعۇلوۆ.
سونداي-اق, ءبىرىنشى باسشى تاياۋدا اگەنتتەر شتاتىن كەڭەيتۋ ماسەلەسى شەشىلەتىندىگىن حابارلادى. ولار كونسۋلتانت وكىلەتتىگىن الىپ, ادامداردى تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا ءتيىستى اقپاراتپەن قۇلاقتاندىراتىن بولادى. بۇل تۇرعىندارعا بانكتىڭ كوپتەگەن ونىمدەرى, تۇرعىن ءۇي زاەمى جانە پاتەر ماسەلەسىن شەشۋ شارتتارى تۋرالى ناقتى جانە تولىق اقپارات الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ا.جۇماعۇلوۆ بانكتىڭ ستراتەگياسى ءجونىندە حابارلادى, ونىڭ نەگىزىنە تەحنولوگيالاردى قولدانۋ جانە سەرۆيستەر قۇرۋ جاتادى. ولار ۋاقىت پەن اقشانى مەيلىنشە ۇنەمدەيدى.
كوپتەگەن وزگەرتۋلەر سالىمشىلار مەن بانكتىڭ ءوزارا قاتىناسىن جەڭىلدەتىپ, قازاقستاندىقتاردىڭ اراسىندا ونىڭ تانىمال بولۋىنا ىقپال جاسايدى. ماسەلەن, نەسيە بەرۋ ۋاقىتى بەس ەسەگە قىسقاردى. تىزىلىمنەن بىردەن بانكتىك كوميسسيالاردىڭ التى ءتۇرى الىنىپ تاستالدى, ال, مىسالى, سالىم اشۋ ءۇشىن كوميسسيا ەكى ەسەگە تومەندەتىلدى. قۇجاتتاردى كۋالاندىرۋ بويىنشا نوتاريۋستىڭ قىزمەت قۇنى 27 مىڭ تەڭگەدەن 7 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ازايدى. ەندى شوت اشۋ ءۇشىن تەك جەكە كۋالىكتى كورسەتسەڭىز ماسەلە شەشىلدى دەي بەرىڭىز. كوپتەگەن وپەراتسيالاردى ۇيدەن شىقپاي-اق جاسايسىز. كەزەكتى تولەمدى نەمەسە جاڭا ۇيدەن پاتەر الۋ ۇتىسى بويىنشا پۋلعا قاتىسۋعا ءوتىنىم بەرۋ ءۇشىن ينتەرنەت-بانكينگتى پايدالانۋىڭىز جەتكىلىكتى.
سوڭعى كەزدە بانك كليەنتتەرگە قىزمەت كورسەتۋدى جەڭىلدەتۋ, سەرۆيستى ارتتىرۋ, ونىمدەردىڭ تارتىمدىلىعىن جاقسارتۋ ءۇشىن وراسان جۇمىس ىستەدى. جوعارى سەرۆيستىڭ ۇزدىك دالەلى – كليەنتتەر اعىنى جىلدان جىلعا ءوسىپ وتىر. 2016 جىلعى 1 شىلدەدەگى جاعداي بويىنشا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى سالىمشىلارىنىڭ سانى 37 مىڭ 777-گە جەتتى. ولاردىڭ جيناقتارىنىڭ جالپى سوماسى 19,2 ملرد. تەڭگە قۇرايدى. اتالعان وڭىردەگى بانكتىڭ نەسيەلىك قورجىنى 12,5 ملرد. تەڭگەگە تەڭ.
بانك قىزمەت ءورىسىن كەڭەيتۋدە
«قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق باسقارما توراعاسى ايباتىر جۇماعۇلوۆپەن كەزدەسۋگە كەلگەن وڭتۇستىك تۇرعىندارىنىڭ قويعان كادۋىلگى سۇراقتارى مىناعان سايادى – بانكتىڭ قىزمەتتەرىن اۋرە-سارساڭسىز قاشان پايدالانۋعا بولادى. ونىڭ يگىلىگىن استانا, الماتى جانە وبلىس ورتالىقتارىنىڭ تۇرعىندارى عانا ەمەس, سونداي-اق اۋداندار مەن شاعىن قالالاردىڭ حالقى دا كورۋى قاجەت دەگەن ماسەلەنى العا تارتتى. راسىندا دا ورىن العان ولقىلىقتار تۋرالى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى بۇل ماسەلەگە بەي-جاي قارامايتىندىعى بەلگىلى بولدى. شالعايداعى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قۇجاتتارىن رەسىمدەۋ ۇدەرىسىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن بانك جاقىندا كوپتەگەن اۋدان ورتالىقتارىندا فيليالدار اشۋعا نيەتتەنىپ وتىر ەكەن. حالىقتىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋعا بايلانىستى قىزمەتتەرىن ودان ءارى جەتىلدىرە بەرمەك. ول نەگىزىنەن تۇرعىندار سانىنا دا بايلانىستى بولىپ وتىر. قازىر قىزمەت كورسەتۋ اياسى 100 مىڭ ادام بولىپ انىقتالدى. وڭتۇستىك قازاقستاندا حالىق وتە تىعىز قونىستانعان. سوندىقتان دا ول بانك پەن ونىڭ فيليالدارى ءۇشىن ستراتەگيالىق ءوڭىر بولىپ سانالادى. اۋدان ورتالىقتارى مەن قالالاردىڭ كوپشىلىگىندە بانكتىڭ بولىمشەلەرىن اشۋ جوسپارلانۋدا.
مۇنداي العاشقى كەڭسە ماقتاارال اۋدانىنىڭ جەتىساي قالاسىندا اشىلدى. ا.جۇماعۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, تاياۋداعى ۋاقىتتا بانكتىڭ فيليالدارى سارىاعاش اۋدانىندا جانە تۇركىستاندا بوي كوتەرەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە حالىق قۇجاتتارىن رەسىمدەۋ ءۇشىن التىن ۋاقىتى مەن قالتاداعى اقشاسىن شىعىنداپ وبلىس ورتالىعىنا شاپقىلامايتىن بولادى. تۇرعىندار بانك جۇمىسى تۋرالى بارلىق اقپاراتتى, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ باعدارلامالارىنا قاتىسۋعا شارتتاردى ءوز مەكەندەرىندە وتىرىپ-اق الۋلارىنا مۇمكىندىك تۋادى. بۇدان باسقا, بانكتە بىرقاتار باعدارلامالار جۇمىس ىستەيدى, ولار بويىنشا كليەنت باستاپقى, سونداي-اق قايتالاما نارىقتا وزىنە ۇناعان ءارى قولايلى تۇرعىن ءۇي ساتىپ الا الادى. وسىلايشا بانك شالعايداعى ەلدى مەكەندەرگە قىزمەت كورسەتۋ اياسىن كەڭەيتە ءتۇسىپ, قاراپايىم ادامدارعا باسپانا ماسەلەسىن شەشۋدى جەدەلدەتەدى.
ءبىرىنشى ترانش تا تولەندى
كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلاردى تولعاندىراتىن كوكەيكەستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكتەگى جيناقتاعان دەپوزيتتىك سالىمدارى بويىنشا وتەماقى تولەۋ بولدى, ولار وتكەن جىلعى باعام ايىرماشىلىعىنان زارداپ شەكتى. سوعان وراي ءبىرىنشى ترانش تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى سالىمشىلارىنىڭ شوتىنا 1 تامىزدا ەسەپكە الىندى. ءسويتىپ بيىلعا جوسپارلانعان وتەماقىنىڭ ءبىرىنشى ترانشىن تولەۋ ءۇردىسى اياقتالدى. جالپىسىندا 320 مىڭ سالىمشىعا وتەماقى تولەندى. سونىمەن, وتەماقىعا بولىنگەن 54,5 ملرد. تەڭگە مولشەرىندەگى قارجى 94%-عا يگەرىلدى. وتەماقى تالاپ ەتپەگەندەردەن 3,5 ملرد. تەڭگە قالدى.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا وتەماقى 20 مىڭ سالىمشىعا تولەنىپ, 1,6 ميلليارد تەڭگە سومانى قۇرادى. ونى تولەۋ 2016 جىلعى 1 تامىزعا دەيىن اياقتالدى. سونىمەن بىرگە وڭتۇستىكقازاقستاندىق 5 مىڭعا جۋىق سالىمشى بەلگىلەنگەن مەرزىم بويىنشا قوسىمشا كەلىسىمگە قول قويمادى. سايكەسىنشە, ولارعا وتەماقى تولەنگەن جوق. قولايلى جاعداي جاساۋ ءۇشىن بانك ولارعا بۇل مەرزىمدى ءبىر ايعا ۇزارتۋدى ەسەپكە الا وتىرىپ, 144 كۇنتىزبەلىك كۇندى بولگەن ەدى.
ۋاقتىلى قوسىمشا كەلىسىمگە قول قويماعانى ءۇشىن وتەماقى الۋعا مۇمكىندىك بولا ما دەگەن سۇراق تا قويىلدى. ا.جۇماعۇلوۆ مۇنداي ءاربىر جاعداي بانك باسقارماسىنىڭ وتىرىسىندا جەكە قارالاتىندىعىن حابارلادى. ەگەر سالىمشى سەبەپتى جاعداي بويىنشا قوسىمشا كەلىسىم بەرە الماسا, مىسالى ناۋقاستانعان نەمەسە شەتەلدە ءجۇرگەن جاعدايدا ماسەلە وڭدى شەشىم تابۋ ءمۇمكىندىگى شەشىلەتىندىگىن جوققا شىعارمادى.
كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار وتەماقىنىڭ ەكىنشى ترانشىنا قاشان قول جەتكىزەمىز دەگەن سۇراققا دا جاۋاپ الدى. باعام ايىرماشىلىعىنىڭ ەكىنشى ترانشى سالىمشىلاردىڭ شوتىنا 2017 جىلعى 1 شىلدەگە دەيىن تۇسەدى. ءسويتىپ, وتەماقىنى ەسەپكە العاندا دەپوزيتتىك سالىمداردىڭ سوماسى ءۇش ەسەدەن استامعا وسەدى.
ساماننان سالىنعان ءۇيدى كەپىلگە قويۋعا بولادى
جانار اققوياشەۆا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنىڭ باسشىسىمەن كەزدەسۋگە كەلىپ, ءوزىن تولعاندىرىپ جۇرگەن سۇراعىن قويدى. جاس كەلىنشەك ساماننان سالىنعان ۇيدە تۇرادى. الگى ءۇي ونىڭ وتباسىنداعى جالعىز جىلجىمايتىن م ۇلىك ەكەن. ول اتالعان م ۇلىكتى بانككە كەپىل رەتىندە سالۋدى ۇيعارىپتى. سوندىقتان دا ءبىرسىپىرا بانكتەرگە بارىپ جۇگىنسە, ولار ءوتىنىشىن قاناعاتتاندىرماپتى. ويتكەنى, بىردە-ءبىر بانك كەپىلدىكتى قامتاماسىز ەتۋ رەتىندە ساماننان سالىنعان ءۇيدى قابىلدامايتىن بولىپ شىعىپتى. ال تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى مۇنداي م ۇلىكتى كەپىلگە الۋعا قارسىلىق تانىتپايدى, دەپ ا.جۇماعۇلوۆ ايتقان بۇل حابارلامانى كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار قول شاپالاقتاپ قارسى الدى.
ارينە, مۇنى دا تۇسىنۋگە بولادى. ويتكەنى وڭتۇستىك قازاقستانداعى باسپانانىڭ 70 پايىزى ساماننان سوعىلعان. سوندىقتان دا بولار, بىلتىر بارلىق بانك ساماننان سالىنعان ۇيلەردى كەپىلگە قابىلداۋدان باس تارتىپتى, وسىلايشا ولاردىڭ يەلەرىنە مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىنا قاتىسۋعا جول جابىلىپتى. ا.جۇماعۇلوۆ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىندە ساماننان سالىنعان ءۇيدى كەپىلگە قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرمەيتىن كونسەرۆاتيۆتىك نەسيە ساياساتى بولعاندىعىن مويىندادى. بىراق بانك كليەنتتەردىڭ وتىنىشتەرىنە قۇلاق اسىپ, مۇنداي ۇيلەردى قابىلداۋعا ءازىر ەكەنىن جەتكىزدى. وسىعان ۇقساس جاعداي ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك وڭىرلەرىندە دە ورىن الىپتى. اتالعان ايماقتاردا نەگىزىنەن تۇرعىن ءۇي اعاشتان قيىپ سالىنادى. مۇنداي جىلجىمايتىن م ۇلىكتى باعالاۋ كەزىندە قابىرعالىق ماتەريال عانا ەمەس, سونداي-اق كوممۋنيكاتسيالاردىڭ بولۋى, ورنالاسقان جەرى جانە باسقالار ەسكەرىلەدى.
بارشاعا ارنالعان باسپانا
تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنىڭ كليەنتى بولىپ تابىلاتىنداردى تاعى دا جاڭا پاتەرگە اقشا جيناپ, تاياۋداعى ۋاقىتتا قاي وڭىردە قانشا ءۇي قاشان سالىناتىن ماسەلەسى قىزىقتىرىپ وتىر. جانە دە پۋلعا قاتىسۋعا وتىنىمدەر رەسىمدەۋدى دە ويلاستىرۋدا. سوعان وراي بۇل ءۇردىستى جاريالى ءارى اشىق ەتىپ ۇسىنۋعا تىلەك بىلدىرۋدە.
ا.جۇماعۇلوۆ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى جەلىسى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلاتىن مەملەكەتتىك باعدارلامالار تۋرالى حابارلادى. بانك وعان 2005 جىلدان بەرى قاتىسىپ كەلەدى. 2005 جىلدان باستاپ 2007 جىل ارالىعىنداعى كەزەڭدە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى جەلىسىمەن 2,3 ملن. شارشى مەتر باسپانا ىسكە قوسىلدى نەمەسە 25 مىڭ 700 پاتەر پايدالانۋعا بەرىلدى. 2008-2010 جىلدار ىشىندە 5 مىڭ 800 پاتەرلىك 390 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىندى. 2011 جىلدان باستاپ 2015 جىلعى 1 قاڭتار ارالىعىندا پايدالانۋعا 17 مىڭ 636 پاتەرلىك 1 ملن. شارشى مەتر باسپانا پايدالانۋعا تاپسىرىلدى. ال 2015 جىلدان بەرى «قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي-2020» باعدارلاماسى 2020 جىلعا دەيىن وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ باعدارلاماسىنا ەندى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنىڭ جەلىسىمەن بىلتىر 6 مىڭ 558 قازاقستاندىق وتباسى باسپانامەن قامتىلدى. بيىل 7 مىڭ 441 پاتەردى ساتۋ جوسپارلانۋدا نەمەسە 459 مىڭ شارشى مەتر باسپانا يگىلىككە جاراتىلادى.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا كەلەتىن بولساق, وڭىردە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنىڭ قاتىسۋىمەن مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋ باستالعاننان بەرى بارلىعى 3 مىڭ 227 پاتەرلىك 126 تۇرعىن ءۇي تۇرعىزىلدى. ونداعى تۇرعىن ءۇيدىڭ جالپى الاڭى 256,6 مىڭ شارشى مەتردى قۇراپ, قۇنى 15,241 ملن. تەڭگەگە تەڭ بولدى. بانك باسشىلىعى مەن وبلىستىق اكىمدىك ارىپتەستىك قاتىناستاردى جولعا قويىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن سالۋ كولەمى مەن ىسكە قوسۋ قارقىنى ارتتى. مۇنداي ءوزارا قاتىناس تاياۋدا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى بەيبىت اتامقۇلوۆ پەن «قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق باسقارما توراعاسى ايباتىر جۇماعۇلوۆتىڭ مەموراندۋمعا قول قويۋىمەن بەكىتىلدى. الەۋمەتتىك باعدارلى قۇجات 2015-2019 جىلدارعا «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا ىنتىماقتاستىقتى كوزدەيدى.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ نەسيەلىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا قوسىمشا 149 ميلليارد تەڭگە ءبولۋ تاپسىرماسىنا سايكەس, وڭتۇستىك قازاقستان ۇلتتىق قوردان جەرگىلىكتى ارتقارۋشى ورگانداردىڭ جەلىسىمەن 4,4 ملرد. تەڭگە الادى. بۇل قارجىعا 558 پاتەرلىك 11 ءۇي سالىنادى. ولاردىڭ جالپى الاڭى 31,5 مىڭ شارشى مەتر قۇراماق. بانك سالىمشىلارىنا باسپانا 1 شارشى مەترى ءۇشىن 140 مىڭ تەڭگە باعامەن ساتىلادى. «بايتەرەك دەۆەلوپمەنت» اق جالپى الاڭى 25 مىڭ شارشى مەتردەن استام 432 پاتەرلىك 6 ءۇيدى تۇرعىزىپ تۇرعىندارعا ۇسىنباق. بۇل ۇيلەردەگى پاتەرلەردى 1 شارشى مەترى ءۇشىن 180 مىڭ تەڭگە باعا شەگىندە ساتىپ الۋعا بولادى. سونداي-اق, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى «شىمكەنتسيتي» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا قاتىسۋعا ءوز نيەتى بار ەكەندىگىن مالىمدەدى. بۇعان قوسا «ءوز ءۇيىم» داعدارىسقا قارسى باعدارلاماسى اياسىندا سالىنعان باسپانانى ساتۋدى دا جوسپارلاپ وتىر. «ءوز ءۇيىم» باعدارلاماسى نەگىزىندە ىنتىماقتاستىق تۋرالى ءتيىستى مەموراندۋمعا بانك جانە شىمكەنت قالالىق اكىمدىگى باسشىلارى قول قويدى.
ا.جۇماعۇلوۆ «شىمكەنتسيتي» قۇرىلىسىن سالۋشىلاردى ءوز جوبالارىن بانكتە قاراستىرۋعا شاقىردى. ولار ءۇشىن جيناقتالعان دەپوزيتتەر, قۇرىلىس كەزەڭىندە كورپوراتيۆتى سالىمشىلاردى نەسيەلەۋ, قۇرىلىس سالۋ كەزەڭىندە ميو وڭىرلىك جوبالارى بويىنشا نەسيەلەۋ جانە سالىنعان تۇرعىن ءۇيدى ساتىپ الۋ كەپىلدىگى ارقىلى قۇرىلىستى قارجىلاندىرۋ وپتسيالارى قاراستىرىلعان. شىمكەنتتەگى «ءوز ءۇيىم» باعدارلاماسىنىڭ باعا دياپازونى ءبىر شارشى مەترى ءۇشىن 140-200 مىڭ تەڭگە شەگىندە بەلگىلەنگەن. بۇل زاماناۋي ساۋلەت جانە اباتتاندىرۋدىڭ بارلىق تالابىنا سايكەس كەلەتىن جايلى دا قولايلى باسپاناعا اينالماق.
24 جاستاعى ايگەرىم امىرەنوۆا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى قاتىساتىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس باعدارلاماسىنا باسا نازار اۋدارادى. بويجەتكەن ءوزىنىڭ جەكە جايلى باسپاناسى بولۋىن قالايدى. بىراق ونىڭ ازىرگە بانكتە اشىلعان شوتى دا, اقشاسى دا جوق. ول ءساتى تۇسكەن مۇمكىندىكتى جىبەرمەي بانكتىڭ ءبىرىنشى باسشىسىنا تىكەلەي باستاپقى جارناسىز «ءوز ءۇيىم» باعدارلاماسىنا قاتىسۋ مۇمكىندىگى تۋرالى سۇراقتى قويدى. ءوز كەزەگىندە ا.جۇماعۇلوۆ بانكتە مۇنداي قاراجات ءبولۋ قاراستىرىلماعاندىعىن باياندادى. ءيا, شىندىعىندا دا, بۇل بانكتىڭ جانە جەكەلەگەن ازاماتتىڭ تاراپىنان دا ۇسىنىس ءبىلدىرۋ دۇرىس ەمەس شىعار. مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا مەنشىكتى پاتەرگە يە بولۋدىڭ باسىمدى قۇقىعىنا تۇرعىن ءۇي جيناقتارىنا قاتىساتىندار عانا يە بولادى. وسىلايشا, بانك قارجى اينالىمىن قامتاماسىز ەتەدى. بۇل قارجى قايتالاما تۇردە پايدالانىلىپ, مۋلتيپليكاتيۆتى تيىمدىلىگى ارتادى.
«شىمكەنتسيتي» قۇرىلىسىنا ارنالعان جەر تەلىمى قازىردىڭ وزىندە انىقتالدى. وعان ينجەنەرلىك كوممۋنيكاتسيالار تارتۋ باستالدى. بانك تۇرعىن ءۇيدى «ءوز ءۇيىم» دەپ اتالاتىن وزىندىك داعدارىسقا قارسى باعدارلاما اياسىندا ساتۋدى ۇيعارعان. تاياۋداعى ءتورت جىلدا وڭتۇستىك قازاقستاندا 56 مىڭ شارشى مەترگە جۋىق باسپانا سالۋ جوسپارلانۋدا.
تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى مەملەكەتتىك باعدارلامالار بويىنشا سالىنعان ۇيلەردى بولەدى. ونى الۋ ءۇشىن قويىلاتىن تالاپتاردىڭ ءبىرى – الەۋەتتى قونىستانۋشىنىڭ يەلىگىندە تۇرعىن ءۇيدىڭ بولماۋى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى كومەگىمەن ەكىنشى پاتەردى ساتىپ الۋعا بولا ما دەگەن سۇراققا ا.جۇماعۇلوۆتىڭ قايتارعان جاۋابى, مىنە, وسىنداي بولدى. ول باسپاناسى بارلارعا كوممەرتسيالىق بانكتەردىڭ قىزمەتىن پايدالانىپ تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتۋعا كەڭەس بەردى.
ستراتەگيالىق سەرىكتەس قاجەت
بانك سالىمشىلارى بانكتى جەكەشەلەندىرۋ ماسەلەسىنە دە نازار اۋدارىپ, سۇراقتارىن قويدى. سەبەبى, بۇل تاقىرىپ قازىر قوعامدا بەلسەندى تالقىلانۋ ۇستىندە. سوندىقتان دا سالىمشىلاردىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋعىزۋدا. ولار بانكتى جەكەشەلەندىرۋ ءۇردىسى قانداي ساتىدا تۇرعانىن بىلگىسى كەلەدى. ماسەلەن, ىقتيمال ينۆەستور انىقتالدى ما؟ مىنە, وسى ءتارىزدى سۇراقتار سالىمشىلاردى شىن مانىسىندە تولعاندىرۋدا.
ا.جۇماعۇلوۆ الدىمەن سالىمشىلارعا الاڭداۋعا ەشقانداي نەگىز جوق ەكەندىگىن راستادى. ولاردىڭ ءبارى «تۇرعىن ءۇي-قۇرىلىس جيناقتارى تۋرالى» زاڭمەن قورعالعاندىعىن باياندادى. مۇندا مەنشىك نىسانى اسەر ەتپەيدى. ءيا, جەكەشەلەندىرۋ اكتسيانىڭ 20%-نان اسپايتىن كولەمىندە جۇرگىزۋ ۇيعارىلۋدا, نەگىزگى ۇلەس مەملەكەت مەنشىگىندە قالا بەرەدى. ال ىقتيمال ينۆەستورعا كەلەتىن بولساق, وعان ەرەكشە تالاپتار قويىلاتىن بولادى. ول تەك ءتيىستى تاجىريبەسى بار قارجى ينستيتۋتى عانا بولۋى ءتيىس. سونىمەن بىرگە, تۇرعىن ءۇي-قۇرىلىس جيناقتارى جۇيەسىندە جۇمىس ىستەگەنى ەسكەرىلەدى. مۇنداي ينۆەستور تمد-دا شىن مانىسىندە جوققا ءتان. سوندىقتان دا الىس شەتەلدەن ستراتەگيالىق سەرىكتەس تابۋ ۇيعارىلۋدا. شەتەلدىك سەرىكتەس بانكتىڭ قورجىنىن ۇلعايتۋعا جۇمىس ىستەيتىن زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ۇسىنۋى كەرەك. تەك وسىلايشا عانا تۇرعىن ءۇي-قۇرىلىس جيناقتارى سالاسىنا قوماقتى ينۆەستيتسيالار اعىنىنىڭ قۇيىلۋىن كۇتۋگە بولادى.
ساپا باسىمدىعى
تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ساپاسىنىڭ ماسەلەسى كەزدەسۋگە كەلۋشىلەردىڭ قىزۋ تالقىسىنا ءتۇستى. جىلدار بويى باسپانا الۋعا اقشاسىن جيناعان ادامدار جايلى ءارى قولايلى ۇيدە تۇرعىسى كەلەتىندىگى بەلگىلى. ولاردىڭ بىرقاتارى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى باسشىسىمەن كەزدەسۋگە ارنايى كەلىپتى. ويتكەنى, ولاردى ساپا ماسەلەسى قاتتى مازالايدى ەكەن. ءبىرنەشە جىل ارمانداعان پاتەرلەرىنە قول جەتكىزگەننەن كەيىن شاتىردان سورعالاپ سۋ اقپاي ما, جەرتولەسى يىستەنىپ نەمەسە سىلاعى تۇسپەي مە دەگەن سۇراقتار كۇندىز-ءتۇنى ويلارىنان شىقپايتىنىن جاسىرماي ايتتى.
ا.جۇماعۇلوۆ سالىمشىلارعا كليەنتتەردىڭ قۇقىعىن بانك قاشاندا قورعاپ, قۇرىلىس ساپاسىن باقىلاۋ باسىمدى بولادى دەپ سەندىردى. قۇرىلىستىڭ بارلىق ساتىلارىندا مونيتورينگ جۇرگىزىلۋدە. ول مۇمكىن بولاتىن اقاۋدى جويۋعا, ادال ەمەس مەردىگەرلەردىڭ ساپاسىز ماتەريالداردى پايدالانۋىنا جول بەرمەيتىندىگىنە ۋادە بەردى. ەگەر دە جاعىمسىز ىستەرىمەن كوزگە تۇسكەن قۇرىلىسشىلار انىقتالسا بانك ءتيىستى شارا قولدانباق. ساپانى بانك قۇرعان قوعامدىق كەڭەس تە قاداعالاماق. ونىڭ قۇرامىنا بەدەلدى ءارى ادىلەتتى ازاماتتار جانە ەلىمىزگە بەلگىلى جۋرناليستەر دە كىرەدى.
تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنىڭ باسشىسى تۇرعىن ءۇي-قارجى قىزمەتتەرى نارىعىندا الاياقتىقتىڭ ءورشۋى تۋرالى سالىمشىلارعا قاجەتتى ەسكەرتۋدى ايتۋدى ءجون كوردى. ول قىراعى بولۋعا شاقىرىپ, وزدەرىن بانك قىزمەتكەرلەرى دەپ تانىستىراتىن الاياقتاردىڭ ءتۇرلى توپتارىمەن بايلانىسقا بارماۋعا شاقىردى. ويتكەنى, ولار بەلگىلى ءبىر تولەممەن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنەن نەسيە الىپ جاعدايىن جاقسارتۋعا ۋادەنى ءۇيىپ-توگەدى. جانە دە باسپاناعا تەز ارادا يە بولۋ ءۇردىسىن جەدەلدەتىپ, ەرەكشە سۇرانىسقا يە قاباتتاردان پاتەرلەر الىپ بەرۋگە ىقپال جاسايتىندارىن ايتىپ باعادى. سوندىقتان دا الگىندەي كۇماندى جاندارمەن بايلانىس جاساۋدان اۋلاق بولعان ءجون.
مارات اققۇل, «ەگەمەن قازاقستان»
