تىنىشسىز تامىز
قايران قالارلىق نارسە, جىلدان جىلعا تامىزدا الاساپىران جانە كوبىنە قاندى وقيعالار بولعانىنا قاراماستان, بۇل اي ءباسپاسوز ءۇشىن «ءولى تىنىشتىق كەزەڭى» («مەرتۆىي سەزون») اتانا باستادى.
مىنا دەرەكتەرگە قاراڭىز. ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس 1914 جىلدىڭ تامىز ايىندا باستالدى جانە 25 جىلدان كەيىن وسى ايدا ادولف گيتلەر پولشانى باسىپ الۋعا بۇيرىق بەردى. گيتلەر تامىزدى جاقسى كورەتىن; بۇل ايدا 1934 جىلى پرەزيدەنت گيندەنبۋرگ قايتىس بولعان سوڭ ول بار بيلىكتى قولىنا الدى, 1938 جىلعى ميۋنحەن داعدارىسى كەزىندە نەمىس قارۋلى كۇشتەرىن موبيليزاتسيالادى, ال كەلەسى جىلى كەڭەس وداعىمەن ءوزارا شابۋىل جاساماۋ تۋرالى پاكتىگە قول قويدى.
ەكى يادرولىق بومبا 1945 جىلدىڭ تامىزىندا ءۇش كۇن ىشىندە تاستالدى. 1964 جىلدىڭ تامىزىندا تونكين شىعاناعىنداعى قاقتىعىستان سوڭ ۆەتنام سوعىسى تۇتاندى; رەسەي چەحوسلوۆاكياعا باسىپ كىرۋ ءۇشىن 1968 جىلدىڭ تامىزىن تاڭدادى; ساددام حۋسەين كۋۆەيتتى وككۋپاتسيالاۋدى 1991 جىلدىڭ تامىزىندا باستادى. شەكسپير «داۋىل» پەساسىندا «تامىزدىڭ كۇنىنە كۇيىپ شارشاعان پىشەنشىلەر» دەيدى, الايدا ءولىم جازدىڭ وسى 31 كۇنىندە شارشاۋدى بىلمەيتىندەي.
تاريحقا قاراساق, تامىز – ۇندىستانداعى بريتان بيلىگى اياقتالعان, بەرلين دۋالى تۇرعىزىلعان, نەلسون ماندەلا تۇتقىندالعان, يادرولىق سىناقتاردى توقتاتۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلعان, مادەني رەۆوليۋتسيا بۇرق ەتكەن, مارتين ليۋتەر كينگ ازاماتتىق باعىنۋدان جاپپاي باس تارتۋعا شاقىرعان, ريچارد نيكسون وتستاۆكاعا كەتكەن, ميحايل گورباچەۆكە قارسى توڭكەرىس ارەكەتى جاسالعان جانە پرينتسەسسا ديانا قازا بولعان اي. يۋلي تسەزاردىڭ جيەنى جانە مۇراگەرى تسەزار اۆگۋستىڭ اتى بەرىلگەلى بۇل ايدا تاڭدانارلىق ءارى ماڭىزدى وقيعالار كوپ بولا باستاعانداي كورىنەدى. نەگە؟
ريونىڭ ۇنەم ۇلگىسى
ريو-دە-جانەيرونى وليمپيادانىڭ اشىلۋ سالتاناتىن جاڭا مانەردەگى حورەوگرافيامەن كەرەمەتتەي ەتىپ وتكىزگەنى ءۇشىن قۇتتىقتايمىز.
ءبىزدى ەرەكشە تاڭداندىرعانى, كوپشىلىك كۇمانمەن قاراپ وتىرعاندا ريونىڭ بۇل مىندەتتى ورىنداعانى جانە دە عاجاپ ۇلگىدە ورىنداعانى.
برازيليا ءۇشىن ويىنداردى وتكىزۋگە بۇدان قولايسىز ۋاقىتتى تابۋ قيىن ەدى. ەل ءۇش جاقتان – سوڭعى ون جىلداعى ەڭ اۋىر ەكونوميكالىق توقىراۋدان, ىشكى ساياسي داعدارىستان جانە زيكا ۆيرۋسى قاتەرىنەن قيىندىق كورىپ جاتىر. ريونىڭ وليمپيادانى ويداعىداي وتكىزە الارى كۇماندى بولعاندىقتان, حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتىنىڭ 2016 جىلدىڭ جازعى ويىندارىن وتكىزۋ مارتەبەسىن بۇل قالاعا بەرۋىن ناشار تاڭداۋ رەتىندە باعالايتىن پىكىرلەر كوبەيگەن ەدى.
مالىمەتتەرگە قاراعاندا, ريو-2016-نىڭ بيۋدجەتى لوندوندا وتكەن وليمپيادادان 12 ەسە, پەكيندەگىدەن 20 ەسە تومەن بولعان. بۇل ويىنداردىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا سالىستىرمالى تۇردە از اقشا جۇمسالدى. بىراق شوۋدىڭ اسەرى الدىڭعىلاردان ەش كەم بولعان جوق. ءبىر قىتاي كوممەنتاتور سۇيسىنگەنىن «سىزدەردە ار-ۇيات جەتكىلىكتى ەكەنى كورىندى, سوندا اقشادان تارىعىپ وتىرعان كىم؟» دەگەن سۇراقپەن جەتكىزدى.
ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ «برازيليادا ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا قارجى جەتپەي جاتقاندا اشىلۋ سالتاناتىنا كوپ شىعىن جۇمساي المايمىز» دەگەن پىكىرىن قولدايمىز. برازيليانىڭ ۇيات پەن الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك سەزىمىنە تولى بۇل مالىمدەمەسى بولاشاقتا وليمپيادا وتكىزەتىندەردىڭ, سونىڭ ىشىندە 2022 جىلى پەكيندە بولاتىن قىسقى ويىندارعا دايىندىق جاساۋشىلاردىڭ جۇرەگىنە جەتسە دەپ تىلەيمىز.
مۇناي نەگە ارزانداپ كەتتى؟
بىرىنشىدەن, الەمدىك ەكونوميكا وتە باياۋ ءوسىپ جاتىر. ەكىنشىدەن, ساۋد ارابياسى مەن رەسەي وندىرىلەتىن مۇناي كولەمىن ازايتۋعا نيەت بىلدىرەر ەمەس. ۇشىنشىدەن, كانادا, نيگەريا جانە ليۆيادان رىنوكقا شىعاتىن مۇناي تولاستاپ قالعان ەدى, ەندى قالپىنا كەلە باستادى. تورتىنشىدەن, اقش-تا سلانەتس ارقىلى مۇناي وندىرۋشىلەر الدىڭعى رەتتە باعا تومەندەگەن كەزدە ءوندىرىس تيىمدىلىگىن جاقسارتىپ الدى. ال باعا قايتا كوتەرىلگەندە باعانىڭ قۇلاۋىنان بولاتىن قاتەردىڭ الدىن-الاتىن كەلىسىمشارتتار جاسادى جانە بۇرعىلاۋ مۇنارالارىنىڭ سانىن كوبەيتتى. ولاردا بۇرعىلانعان, بىراق ۋاقىتشا جابىلعان بىرنەشە مىڭ ۇڭعىما (سكۆاجينا) بار. بۇلار باعا كوتەرىلگەن كەزدە اشىلىپ, ىسكە قوسىلادى. بەسىنشىدەن, مۇنايدىڭ سۇرانىستان ارتىق كولەمدە ءوندىرىلىپ جاتقانىنا قوسا رىنوكتا مۇناي ونىمدەرى دە شەكتەن تىس كوبەيدى. اقش-تا جاز مەرزىمىندە كولىك قوزعالىسى كوبەيگەنىمەن, وندىرىلگەن جانارمايدى تاۋىسا المادى. التىنشىدان, قىتاي مۇناي سالاسىن رەتتەۋ شارالارىن جۇرگىزگەن سوڭ, ءبىرىنشى جارتى جىلدا بۇل ەلدەن شىعاتىن تازارعان وتىن ەكسپورتى 2015 جىلعى وسى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 45%-عا ءوستى. وسىلايشا, مۇناي باررەلىنىڭ باعاسى $40-عا تومەندەدى.
دايىنداعان ەرجان ءابدىرامان
