تاعى دا تەڭگە باعامى تۋرالى

وتكەن جىلدىڭ تامىز ايىندا ەركىن اينالىمعا جىبەرىلگەن ءتول تەڭگەمىزدىڭ باعامى سوڭعى ءۇش-ءتورت ايدا 1 اقش دوللارىنا شاققاندا 330-335 تەڭگە كولەمىندە تۇراقتاپ, ءۇمىتىمىزدى ۇكىلەگەندەي ەدى. الايدا وسى اپتاداعى تەڭگە باعامىنىڭ كۇرت قۇبىلۋى كوڭىلدى تاعى كۇپتى ەتتى. ماسەلەن, قازاقستان قور بيرجاسىندا (KASE) 2016 جىلعى 27 شىلدەدە وتكەن ساۋدادا تەڭگەنىڭ اقش دوللارىنا شاققانداعى ورتاشا باعامى 352,01 تەڭگەگە دەيىن شارىقتاپ, ونىڭ الدىنداعى ساۋدا كۇنىمەن سالىستىرعاندا 4,15 تەڭگەگە كوتەرىلىپ شىعا كەلدى. ارينە, ەركىن اينالىمعا جىبە­رىل­گەن ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدىڭ باعامىن ەندى رىنوك نارقى انىق­تايدى. وعان مەملەكەت تە, ۇلتتىق بانك تە تىكەلەي اسەر ەتە المايدى. ساراپ­شىلاردىڭ پىكىرىن­شە, مۇ­ناي ەكسپورتىنا تاۋەلدى قازاق­ستان­نىڭ ۇلتتىق ۆاليۋ­تاسى­نىڭ قۇن­سىز­دانۋى الەم­دىك رىنوك­تاعى مۇناي باعاسىنىڭ كۇرت تومەن­دەۋىنە تىكەلەي بايلانىستى ەكەن. بىراق جىل باسىندا 35 دوللارعا دەيىن قۇلدىراعان مۇناي باعاسى قازىر ءبىرشاما تۇراقتانىپ, Brent مۇنا­يىنىڭ باررەلى 49-50 اقش دوللارىنا دەيىن ءوستى ەمەس پە. سول كەزدە تەڭگە باعامى نەگە نىعايىپ, 280-300 دوللارعا دەيىن تومەندەمەدى؟ ەندەشە, بۇل جەردە ماسەلە تەك الەمدىك رىنوكتاعى مۇناي باعاسى­نىڭ تومەندەۋىنە عانا بايلانىستى ەمەس ەكەن. ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدىڭ بەدەلىنە كولەڭ­كە تۇسىرەتىن باسقا دا سەبەپتەر بارشىلىق. سونىڭ ءبىرى – قازاق­ستان ەكونوميكاسىنىڭ شەكتەن تىس دوللارلانىپ كەتۋىندە بولىپ وتىرعاندىعى دا جاسىرىن ەمەس. ءتول تەڭگەمىزدىڭ قۇلدىراعان بەدەلىن قايتا قالپىنا كەلتىرىپ, تەڭگەنى تۇيىقتان شىعارۋدا ۇلت­تىق بانكتىڭ ىقپالدى شارا­لارى مەن باتىل باستامالارى كەرەك. وسى رەتتە ءتول تەڭگە باعامىنىڭ كەزەك­تى السىرەۋىنە بايلانىستى ۇلت­­تىق بانكتىڭ رەسمي تۇسىنىگىن كەل­تىر­­­گەنىمىز ءجون بولار. قازاق­ستان رەس­پۋبليكاسى ۇلتتىق بانك مونە­­­تار­لىق وپەراتسيالار دەپار­تامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ءادىل مۇحامەدجانوۆتىڭ ايتۋىن­­شا, قازىرگى ۋاقىتتا تەڭگەگە ەر­كىن وزگەرمەلى ايىرباس باعامى رەجىمى قولدانىلۋدا. بۇل ايىرباس باعامى بىرقاتار فاكتورلارعا باي­­لا­نىس­تى. ءبىرىنشى كەزەكتە, مۇناي با­عا­سىنا جانە ساۋدادا ءارىپ­تەس ەلدەر ۆاليۋتالارىنىڭ باعام­دارىنا قاراي كۇندەلىكتى ءارى-بەرى اۋىتقۋى مۇمكىن. سونىمەن بىرگە, تەڭگەنىڭ باعامىنا نارىققا قاتى­سۋ­شىلاردىڭ ارەكەتى, بيۋدجەت قارا­جاتىنىڭ قوزعالىسى, سالىق تولەۋ كەزەڭدەرى جانە سوڭعى ايلار­داعى – دوللارسىزداندىرۋ ءۇر­دىسى سياقتى ىشكى فاكتورلار دا اسەر ەتەدى, دەپ اتاپ ءوتتى ءا.مۇحامەد­جانوۆ. ول اعىمداعى جىلدىڭ ءشىل­دە­سىندە مۇناي باعاسىنىڭ تومەن­دەۋ ءۇردىسىنىڭ بايقالعانىن, مۇ­ناي ونىمدەرى نارىعىنداعى ۇسى­نىس كولەمىنىڭ ءوسۋى, اقش-تاعى مۇناي­دىڭ جەتكىلىكتى قورى تۋرالى دەرەكتەردىڭ جاريالانۋى, سون­داي-اق, اقش-تاعى بۇرعىلاۋ ۇڭعى­مالارى سانىنىڭ ۇلعايۋى سەبەپ بولعاندىعىن دا اتاپ كورسەتتى. ءادىل مۇحامەدجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, جوعارىدا كورسەتىلگەن فاكتورلار 2016 جىلعى 26 شىلدەدە قازاقستان قور بيرجاسىندا تەڭگە باعامىنىڭ 350,2 دەڭگەيگە دەيىن السىرەۋىنە سەبەپ بولعان. ۇلتتىق بانك وكىلىنىڭ تەڭگەنىڭ ايىرباس باعامىنىڭ قۇلدىراۋىنا بايلانىستى ايتقان رەسمي جاۋابى وسىنداي. وسى ورايدا ەرەكشە اتاپ كور­سەتەتىن ماسەلە, الەمدىك رى­نوك­­­تاعى مۇناي باعاسى مەن ءتول تەڭ­­گەمىزدىڭ ايىرباس باعامىن باي­لا­­نىس­­تىرىپ, «جاۋىردى جابا تو­قۋ­داي» بەرگەنمەن ەشتەڭە ۇتپاي­­­مىز. سوڭعى جىلدارى ءبىرشا­ما ءار­تا­راپ­تاندىرىلعان ەكونومي­كا­مىز­دىڭ الەۋەتى ەندى كورىنۋى كەرەك. وتان­دىق تاۋارعا بارىنشا با­سىمدىق بەرىپ, «يمپورت» تاسۋ­مەن بايىعان ساۋداگەرلەردى تەجەي­تىن ۋاقىت جەت­تى. ساتاتىن تاۋارلارى يمپورتتان عانا تۇراتىن «كاسىپ­كەر­لەر» ءۇشىن ساتۋ سالىعىن ءوسىرۋ كەرەك. تاۋار جانە قىزمەت كور­سەتۋ باعا­سى قارا­پايىم حالىق­تىڭ تا­بى­سى­نىڭ دەڭ­گەيىنە بەيىم­دەلۋى ءتيىس. ساۋدا باعا­سىندا ەشقا­شان دوللار باعامى بولماۋى كەرەك. سوندا عانا ءتول تەڭ­گە­مىزدىڭ بەدەلىن بەرىك ەتەمىز. جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»