ەسكى كارتينا. ەجەلگى تاريح

ۇلتتىق مۋزەي ۇجىمىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن « ۇلى دالا ەلى الەمدىك ونەردە» جوباسى اياسىندا اۆستريالىق سۋرەتشى پيتەر يوحان نەپومۋك گايگەردىڭ «عۇنداردىڭ الاندارمەن شايقاسى» اتتى كارتيناسىنان سالىنعان كەسكىندەمەلىك تۋىندىنىڭ تانىستىرىلىمى بولىپ ءوتتى. سۋرەتشى پيتەر يوحان نەپومۋك گايگەر (1805-1880) ۆەنا كوركەمونەر اكادەمياسىن بىتىرگەن جانە كوپشىلىككە اۆستريا تاريحىن بەينەلەۋشى رەتىندە تانىمال. كوپتەگەن تاريحي شىعارمالار مەن پوەزيالىق دۇنيەلەردى بەينەلەۋمەن قاتار, سۋرەتشى مايلى بوياۋمەن سۋرەتتەر سالىپ, يوحان ۆولفگانگ گيوتە, فريدريح شيللەر مەن ۋيليام شەكسپير سىندى كلاسسيكتەردىڭ تۋىندىلارىنا دا يلليۋستراتسيالار جاساعان ەكەن. ول 1850 جىلى ءوزىنىڭ شىعىس ەلدەرىن ارالاعان ساپارىنان ورالادى. سول ەلدەردىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنەن, سالت-داستۇرىنەن العان اسەرى نەگىزىندە سۋرەتشى ەۋروپالىق كورەرمەندەرگە بەيمالىم شىعىس الەمىن تانىستىراتىن شىعارمالار توپتاماسىن دۇنيەگە اكەلدى. وسىلايشا ول 1873 جىلى «عۇن­داردىڭ الاندارمەن شايقاسى» اتتى گرافيكالىق كارتيناسىن دايىندايدى. اتالمىش كارتينانىڭ ۇلكەيتىلگەن كوشىرمەسى ۇلتتىق مۋزەيگە قويىلىپ, كورەرمەن نازارىنا ۇسىنىلدى. «عۇنداردىڭ الاندارمەن شايقاسى» اتتى كوركەم تۋىندىنىڭ سيۋجەتى عۇن­دار مەن الانداردىڭ اراسىندا بولعان تاريحي شايقاسقا نەگىزدەلگەن. سۋرەتتە ەكى جاۋىنگەر حالىقتىڭ كەس­كىلەسكەن سوعىسى بەينەلەنگەن. اۆتور ەكسپرەسسيا مەن ديناميكاعا تولى سىزىقتار مەن سىزىقشالار ار­قىلى الاپات ۇرىس جاعدايىن, رۋحىن سۋرەتتەگەن. «ءبىزدىڭ ۇلتتىق مۋزەيدىڭ ۇجىمى « ۇلى دالا ەلى الەمدىك ونەردە» ات­تى جوبانى باستاپ وتىر. ونىڭ نەگىزگى ماقساتى باي تاريحىمىزدى سىرلى سۋرەتتەرىمىز بەن قۇندى كارتينالارى­مىز ارقىلى دا جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋ بولىپ تابىلادى. ال بۇگىنگى كارتينانىڭ قىس­قاشا تاريحىنا توقتالسام, بۇل كارتينانى ەلىمىزگە مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ومىربەك بايگەلدى اعامىز فرانتسيادان الىپ كەلگەن بولاتىن. جانە «ۇلتتىق مۋزەيگە سىي تارتۋ» اكتسياسىنىڭ اياسىندا ونى بىزگە ۇسىندى. ءبىز ونى ۇلكەيتىپ, بارلىق حالىق كورسىن دەپ كورمەگە شىعارىپ وتىرمىز. بۇل تەك ءبىر ادامنىڭ ەڭبەگى ەمەس, بۇل ءبىزدىڭ بىرنەشە سۋرەتشىلەر بىرىگىپ جاساعان توپتىق تۋىندى», دەدى ۇلتتىق مۋزەي ديرەكتورى دارحان مىڭباي. ومىربەك بايگەلدى اتالمىش كار­تينانىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن كەم­شىن تۇستارىنا توقتالىپ ءوتتى. – قانشاما زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدىك. بەلگىلى بولعانداي, كار­تينانىڭ مازمۇنى وتە تەرەڭدە جاتىر. الايدا, اۆتور كەي جەرلەردە قا­تەلىككە بوي الدىرعان. ولاي بولۋى دا زاڭدىلىق. سەبەبى, وزگە ەلدىڭ تاريحىن تانىپ-ءبىلۋ, ونىڭ ۇستىنە قازاق سەكىلدى تەكتى حالىقتىڭ وتكەنىن بەينەلەۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرەتىن دۇنيە ەمەس. سوعان قاراماستان, وزگە ەل­دىڭ سۋرەتشىسىنىڭ تۋىندىسى بولعانى سەبەپتى بۇل وتە قۇندى كارتينا بولىپ تابىلادى, – دەدى ءو.بايگەلدى. سونداي-اق, قازاق حالقىنىڭ جوڭ­عارلارعا قارسى ازاتتىق كۇرەسىنىڭ ايتۋلى شايقاسىن بەينەلەيتىن ايدار جامحاننىڭ «اڭىراقاي شايقاسى» اتتى تۋىندىسى دا مۋزەي ەكسپوزيتسياسىنان ورىن العان. راۋان قايدار, «ەگەمەن قازاقستان» سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ