مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ

ماقسات – ادام دەنساۋلىعىنا مۇقيات قاراۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرۋ ۇلت جوسپارىندا قويىلعان باستى ءمىن­دەت­تەردىڭ ءبىرى – مىندەتتى الەۋمەتتىك مەدي­تسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ء(مامس) ەنگىزۋ بولاتىن, 100 ناقتى قادامنىڭ 80-ءشى قادامىندا ونىڭ مەملەكەت, جۇمىس بەرۋشى جانە ازاماتتىڭ ىنتىماقتاستىعى نەگىزىندە جۇزەگە اساتىنى ايقىن كورسەتىلگەن. ياعني, وسى ءۇش تۇعىر جاۋاپكەرشىلىكتى تەڭ كوتەرمەك. توقەتەرىن ايتقاندا, ءمامس ءدال وسى قاعيدات نەگىزىندە ورنىقپاق. سونداي-اق, جاڭا جۇيە باستاپقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك­تى ءبىرىنشى كەزەكتە قارجىلاندىرۋعا باسىم­دىق بەرمەك. ەندەشە, وڭىردە بۇل ءىستىڭ جاي-كۇيى قانداي دەڭگەيدە؟ باتىس قازاقستان وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقار­ماسىنىڭ باسشىسى ق.يرمەنوۆپەن اڭگىمە وسىنداي باعىتتا ءوربىدى. – قاميدوللا مۇتيعوللا ۇلى, بيىلعى جىلدىڭ توعىزىنشى ماۋسىمىنان ەلىمىزدە ءمامس جۇيەسىن جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار كەشەنى باستالىپ كەتكەنى بەلگىلى. وسى باعىتتا وبلىستاعى مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ العاشقى بەتالىستارى جونىندە نە ايتار ەدىڭىز؟ – اۋەلى مىندەتتى الەۋمەتتىك مەدي­تسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى دەگەنىمىز نە ءوزى؟ ونىڭ تۇرعىندارعا جانە تۇتاستاي دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە تيگىزەتىن پايداسى قانداي؟ نەگىزگى قاعيدالارى نەندەي كريتەريلەرگە ارقا سۇيەيدى؟ وبلىستا وسى باسى اشىق ساۋالداردىڭ ارا-جىگىن اجىراتۋ مەن ءتۇسىندىرۋ بو­يىن­شا كەڭ كولەمدى اكتسيا باستالىپ كەتتى. سونىڭ ىشىندە سانجار اسفەن­دياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەدي­­تسينالىق ۋنيۆەرسيتەتى­نىڭ كافەدرا مەڭ­گەرۋشىسى قۇرالباي قۇراقباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن وڭىردەگى مەديتسينالىق ۇيىمداردا وتكىزىلگەن كەزدەسۋلەر ءبىر­شاما ناتيجەلى بولدى دەي الامىز. بۇگىندە بۇل باعىتتا وڭىردە بىلىكتى ماماندار اراسىنان ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلىپ, اقپاراتتىق-تۇسىندىرمە جۇمىستارىن جۇرگىزە باستادى. توپ مۇشەلەرى الدىن الا بەكىتىلگەن جوس­پار-كەستەگە سايكەس جۇمىس ىستەۋدە. ولار وتكەن ماۋسىم ايىندا ورال قالا­سىنداعى №2 جانە №5 ەمحانالار ۇجىم­دارى جانە تەرەكتى مەن زەلەنوۆ اۋداندارى مەديتسينالىق مەكە­­مەلەرى اراسىندا كەڭ كولەمدەگى اقپا­راتتىق-تۇسىندىرمە جۇمىستارىن اتقارعان بولسا, ەندىگى كەزەكتە بۇل ءىستىڭ اۋقىمى وبلىستاعى وزگە مەديتسينالىق ۇيىمدارعا قاراي باعىت الىپ وتىر. مۇنداعى ءىس-شارالار الداعى تامىز ايىنىڭ اياعىنا دەيىن سوزىلماق. ال قىركۇيەك پەن قاراشا ارالى­عىندا ازاماتتار مەن جۇمىس بەرۋ­شىلەر اراسىندا ناعىز جاندى, وي-پىكىر الماسۋ الاڭدارى پايدا بولادى دەپ كۇتىلۋدە. ونىڭ باستاۋىن­دا «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپ­كەرلەر پالاتاسىنىڭ وكىلدەرى تۇر. ءدال وسى كەزدەن باستاپ مەملەكەت پەن جۇمىس بەرۋشى جانە ءاربىر ادامنىڭ ىنتى­ماقتى جاۋاپكەرشىلىگى بولىنبەيتىندەي ءبىرتۇتاس اعزاعا اينالادى دەۋگە دە بولادى. وسى نەگىزدە شىن مانىندەگى مەديتسينالىق ساۋىقتىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ باستالماق. بۇل ءىس بۇعان دەيىنگى ۇزدىك حالىقارالىق تاجىريبەنى ەسەپكە الا وتىرىپ اتقارىلماق. – رەسپۋبليكا تۇرعىندارىنىڭ ءبارى بىردەي ەكونوميكالىق بەلسەن­دىلىگى جوعارى حالىق قاتارىنا كىر­مەيدى عوي. ءمامس جۇيەسى ولار ءۇشىن ءتيىمسىز, قاجەتتى بولا تۇرا قاجەتسىز بولىپ جۇرمەس پە ەكەن؟ – ءبىر ەسەپتەن بۇل ماسەلەگە الاڭ­داۋىمىز وتە ورىندى. ايتسە دە بۇلايشا قاۋىپتەنۋگە نەگىز جوق. ويتكەنى, مەملەكەت ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگى تومەن توپتار ءۇشىن جارنا تولەۋ ءتار­تىبىن ورنىقتىرماق. ءوز كەزەگىندە جۇمىس بەرۋشىلەر مۇنداي جارنانى جال­دامالى جۇمىسشىلار ءۇشىن تولەيدى. سونىمەن بىرگە, ورتان قولداي قىزمەتكەرلەر جانە سالىق ورگاندارىنا تىركەلۋ ارقىلى ءوزىن-ءوزى قامتي الاتىن ازاماتتار اتالمىش جارنانى وزدەرى تولەيتىن بولادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى (تمككك) بار ەكەنىن بىلەتىن شىعارسىز. مەملەكەت وسى كولەمگە سايكەس ءارى قاراي دا ازاماتتارعا قارجىلاي قولداۋ كور­سەتۋدى جالعاستىرا بەرمەك. سونداي-اق, مۇنىڭ قاتارىنا الەۋمەتتىك استارى مەن ءمانى بار اۋرۋلاردى قامتۋ, شۇعىل جاعدايلار, جەدەل مەديتسينالىق كومەك, سانيتارلىق اۆياتسيا جانە ەكپە ەگۋ كىرەدى. – قالاي دەگەندە دە, ەل-جۇرت­تىڭ ءبارى بىردەي مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە ەنۋى مۇمكىن ەمەس قوي. ايتالىق, كوپشىلىكتىڭ ءىشىن­دە ساقتاندىرىلماعان ازاماتتار بولاتىنىن جوققا شىعارۋعا بول­مايدى. ءومىر بولعان سوڭ ولاردىڭ دا باستارى اۋىرىپ, بالتىرى سىزدايتىنى انىق. سوندا نە ىستەمەك؟ – مەملەكەتىمىزدە ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋدىڭ جالپىعا بىردەي قۇقىعى ورنىققان. قۇقىقتىڭ اتى قۇقىق. زاڭنىڭ اتى زاڭ. ونى ورىنداماۋ, قامتاماسىز ەتپەۋ ەش مۇمكىن ەمەس. وسى تۇرعىدا, ءوزىڭىز ايتقان­داي, ساقتاندىرىلماعان ازاماتتارعا 2020 جىلعا دەيىن تمككك اياسىندا امبۋلاتورلىق-ەمحانالىق كومەك كورسەتىلەتىن بولادى. وسى شەڭبەردە ولار قاجەتتى ءدارى-دارمەكتەرمەن دە قامتىلماق. – ال ءمامس اياسىندا ساقتان­دىرىل­عان ازاماتتار قانداي ارتىق­شىلىقتارعا يە بولا الادى؟ – ولارعا جوعارى تەحنولوگيالىق-مەديتسينالىق قىزمەتتەر كورسەتىلەدى. ستاتسيوناردى الماستىرا الاتىن تەتىكتەر قولدانىلادى. ۇزاق مەرزىم­دى مەيىرگەرلىك كۇتىمدەر جاسالادى. مۇنىڭ سىرتىندا ولار ءۇشىن دارىلەرمەن قام­تىلعان امبۋلاتورلىق-ەمحانا­لىق كومەك قاشاندا ءازىر. بۇعان قوسا, ەگەر ازاماتتار ەرىكتى ساقتاندىرۋعا قاتى­سا­تىن بولسا, ءمامس جۇيەسىندە قاراس­تى­رىل­ماعان مەديتسينالىق كومەك­تەرگە دە قول جەتكىزە الادى. بۇل ماسەلە جەكە ساقتاندىرۋ كومپانيالارىمەن كەلىسىم­شارت نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى. – ءسىز جوعارىدا ساقتاندىرۋ ءۇشىن جارنا تولەۋ قاجەتتىلىگى جونىندە ايتىپ ءوتتىڭىز. بۇل قاي ۋاقىتتان باستاپ تولەنبەك؟ ونىڭ مولشەرى قانداي؟ – الدىمىزداعى 2017 جىلدىڭ 1 قاڭ­­تارىنان مەملەكەت, جۇمىس بەرۋ­­شىلەر جانە ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتار الەۋمەتتىك-مەدي­تسي­نالىق ساقتاندىرۋ قورىنا (امسق) جارنا تولەۋدى باستاي الادى. ەرەكشە ساناتتاعى ازاماتتار ءۇشىن مەملەكەت تولەيتىن جارنانىڭ مولشەرلەمەسى ورتاشا ايلىق ەڭبەكاقىنىڭ جەتى پايىزىن قۇرايدى. ونىڭ كولەمى كەيىنگى جىلداردا بىرتىندەپ وسەتىن بولادى. ال جۇمىس بەرۋشىلەر جارناسىنىڭ جالپى كولەمى كىرىستىڭ بەس پايىزىنا تەڭ. تابىس تاباتىن تۇرعىندار مەن ءوزىن-ءوزى قارجىمەن قامتي الاتىن ازاماتتار ءۇشىن ولاردىڭ كىرىسىنىڭ جەتى پايىزى جارنا مولشەرلەمەسى بولماق. – مۇنداي جاعدايدا جالدامالى جۇمىسشىلاردىڭ جاعدايى قالاي بولماق؟ – ولار جارنانى 2019 جىلدان ءبىر پايىز, 2020 جىلدان باستاپ ەكى پايىز­دىق مولشەردە تولەمەك. – امسق جارناسىن رەسپۋبليكا تۇرعىندارى مەن ازاماتتاردىڭ ءبارى بىردەي تولەمەيتىن شىعار؟ الدە, تولەي مە؟ ماسەلەنىڭ وسى جاعىن اشىڭقىراپ بەرسەڭىز ەكەن؟ – جارنا تولەۋدەن ازاماتتاردىڭ ون بەس ساناتى بوساتىلادى. ونىڭ ون ەكىسى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىدان وسال توپتارى. سونىمەن بىرگە, وسى قاتاردا اسكەري قىزمەتشىلەر مەن ارنايى مەملەكەتتىك جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى بار. – اڭگىمەڭىزدىڭ استارىنا قارا­عاندا, ءمامس اياسىندا كورسەتىلە­تىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كولە­مى امسق-عا تولەنەتىن جارنا ءمول­شەرىنە تاۋەلدى بولىپ قالاتىن سەكىل­دى. بۇعان نە دەيسىز؟ – بۇعان ەشقانداي نەگىز جوق. ەڭ باس­تىسى, جارنا ءوز ۋاقىتىندا ءارى ۇدايى تولەنىپ تۇرسا بولعانى. ەلىمىزدە قولدانىستاعى تاجىريبەگە ساي امسق-عا تۇسەتىن جارنالاردى باقىلاۋ ءىسىن ءارى ونىڭ قولدى بولىپ كەتپەۋىن قارجى مينيسترلىگىنە قاراستى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى ءوز باقىلاۋىندا ۇستايتىن بولادى. – اڭگىمەمىزدى ءمامس مەملەكەت پەن ونىڭ ازاماتتارىنا جانە ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە قانداي پايدا اكەلەدى دەگەن ساۋالمەن تۇيىندەسەك, قالاي قارايسىز؟ – البەتتە. جاڭا جۇيە ۇلت دەن­ساۋلىعىن ساقتاۋ مەن اۋرۋدىڭ ال­دىن الۋدىڭ قامىن ويلايدى. وسى ەكەۋىنىڭ ءورىسىن كەڭەيتۋدى قاراستىرا­­دى. ساراپ­شىلاردىڭ بولجامىنا سۇيەنسەك, مىندەتتى الەۋمەتتىك-مەديتسينا­­لىق ساق­تاندىرۋ ەنگىزىلگەننەن كەيىن ەلىمىز­دەگى باستاپقى مەديتسينا­لىق-ساني­تار­لىق كومەك كورسەتۋدىڭ ساپاسى مەن دەڭگەيى ودان ءارى ارتا تۇسپەك. سونداي-اق, ءدارى­گەر­لەر مەن ورتا بۋىن مەديتسينا قىز­مەت­كەرلەرىنىڭ جالاقى­سىن ارتتىرۋ مۇمكىندىگى پايدا بولماق. ءارى رەسپۋبليكامىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى اۋرۋحانالار مەن ەمحانالار قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاما­سىز ەتىلمەك. بۇلار ەمدىك قاسيەتى جوعارى قىمبات ءدارى-دارمەكتەرمەن قامتىلماق. ەڭ باستىسى, ءمامس رەس­پۋب­ليكا ازا­مات­تارىنىڭ جوعارى ساناتتى مەدي­تسينا­لىق-سكرينينگتىك تەكسەرۋلەردەن وتۋىنە قاجەتتى العى­شارتتار تۋعىزادى. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, اۋرۋ­دىڭ الدىن الۋ دەگەنىمىزدىڭ ءوزى دە وسى ەمەس پە. سونداي-اق, ءمامس جاع­دايىن­دا ازا­مات­­تار قاجەت بولسا ءوز قار­جىسىن جۇم­سا­ماي ەم الا الادى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان» ورال