«ەراليەۆ قىزمەتىنەن كەتپەي, ەسەپشوتقا اقشا تۇسپەيدى»

كورپوراتسيانىڭ بۇل شەشىمى قانشالىقتى زاڭدى؟ العاش وسى جايتتى ەستى­گەندە كوز الدىما جاس بالا­لاردىڭ ءبىر-بىرىمەن رەن­جىسىپ: «مەن ساعان ەندى ويىن­­شىعىمدى بەرمەيمىن» دەپ بۇرتيىپ كەتىپ قالاتىن ءساتى ەلەستەگەندەي بولعان. سويتسەك, بۇل ءبىز ويلاعانداي بالالاردىڭ ويىنى ەمەس ەكەن. ءاپ-اجەپتاۋىر ۇلكەن كى­سىلەر ءبىر-بىرىنە قاتتى وك­پەلەپتى. «اگرارلىق نەسيە» اق جامبىل وبلىسى بو­يىنشا فيليالىنىڭ ديرەك­تورى نۇرعالي سەيىت­بە­كوۆ بيىلعى جىلدىڭ 6 ءساۋىر­ىندە «جۋالى» نەسيە سەرىكتەستىگى» جشس-ءى­نە ار­­نايى حات جازىپ, «وسى سەرىك­­­تەستىكتىڭ ءتور­اعاسى با­كي­ران ەراليەۆ قىز­مەت­ى­نەن كەتپەيىنشە, ەشقانداي قار­جىلاندىرۋ بولمايدى» دەپ بار وكپە-رەنىشىن ءۇيىپ-توگىپتى. ويپىرماي, «جەر استىنان جىك شىقتى, ەكى قۇلاعى تىك شىقتى» دەگەن, بۇل نە قىلعان تىك قۇلاقتى بۇي­رىق بولدى؟ ءبىر ادامعا بولا بۇكىل اۋداننىڭ قارجىسىن توق­تاتىپ تاستاۋ مۇمكىن بە؟ ونىڭ ءۇس­­تىنە بۇل قۇدا شاقىرۋعا ەمەس, اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋعا بەرىلىپ جاتقان قارجى ەمەس پە؟ جال­­پى «پالەنشە بىزگە قاراسىن كورسەتپەسىن, ايتپەسە ءبىر تيىن دا اقشا بەرمەيمىن» دەپ ايتۋدىڭ ءوزى قانشالىقتى زاڭعا سىيىمدى؟ ءبىز بۇل جونىندە الدىمەن «جۋالى» نەسيە سەرىكتەستىگى» جشس-ءتىڭ باسقارما توراعاسى باكيران ەراليەۆپەن ءسوي­لەستىك. – «جۋالى» نەسيە سەرىكتەستىگى 2003 جىلى 38 قۇرىلتايشى, 11 169 مىڭ تەڭگە جارعىلىق قورمەن قۇ­رىلعان بولاتىن, – دەيدى باكيران قويشىباي ۇلى. – وسى ۋاقىت ىشىندە 77 شارۋا قوجالىعى 268 262 مىڭ تەڭگە نەسيەمەن قامتاماسىز ەتىل­دى. الىنعان نەسيەنىڭ 177 665 مىڭ تەڭگەسى قايتارىلدى. قازىر سسۋدالىق قورجىنىمىز 90 596 مىڭ تەڭگەنى قۇراپ وتىر. ايتەۋىر ءوز مىندەتتەرىمىزدى ابىرويمەن ات­قارىپ كەلەمىز. سولاي بولا تۇرا «اگرارلىق نەسيە» اق جامبىل وب­لىسى بويىنشا فيليالىنىڭ ديرەكتورى نۇرعالي سەيىتبەكوۆ «دەپوزيت سالىمىنا 5 276 مىڭ تەڭگە سالىنباعان» دەپ نەسيە جەلىسىن قايتا-قايتا جاۋىپ, ونىڭ مولشەرىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرمەي كەلەدى. وسىنىڭ سالدارىنان قازىر 3 شارۋا قوجالىعى كورپوراتسيا ماقۇلداعان 16 600 مىڭ تەڭگەنى الا الماي ءجۇر. ءبىز مۇنى سەيىتبەكوۆ مىرزانىڭ قيتۇرقى ارەكەتى دەپ بىلەمىز. ول «باسقارمانى اۋىستىرماساڭدار, نەسيە بەرمەيمىن» دەپ, قۇرىلتايشىلار اراسىنا ىرىتكى سالۋدا. سەيىتبەكوۆتىڭ ءوزى الىپ كەلگەن جاڭا باسشىنى قۇرىلتايشىلار قولداماي, مەن ءوز قىزمەتىمدە قالدىم. ەندى الگىندەي بۇيرىق بەرىپ, الداعى ۋاقىتتا تا­عى جينالىس وتكىزبەك. ءبىز مۇنى سەرىكتەستىكتىڭ ىشكى ىسىنە زاڭسىز ارالاسۋ دەپ تۇسىنەمىز. اقشا جۇرگەن جەر قاشاندا ايقاي-شۋ بولاتىنى بەلگىلى. ايتسە دە بۇل جەكە بىرەۋدىڭ قالتاسىنداعى اقشا ەمەس نەمەسە ءبىر ادامنىڭ ايتقانىمەن تاعايىندالا سالاتىن قىزمەت ەمەس. قۇرىلتايشىلار قولداعان باسشىنى قارجى بەرۋ­شىلەر نەگە جاقتىرماي وتىر؟ ءبىز وسى ماسەلە بويىنشا نۇرعالي سەيىتبەكوۆتىڭ وزىمەن تەلەفون ار­قىلى سويلەستىك. سول كىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ماسەلەنىڭ انىق-قانىعىن «اگرارلىق نەسيە» اق جامبىل وبلىسى بويىنشا في­ليالىنىڭ كەڭەسشى مامانى اح­مەديار ايت­باەۆ ءتۇسىندىرىپ ايتىپ بەردى. كەيىنىرەك كورپوراتسيا ەلەكتروندىق پوشتامىزعا حات تا جازىپ جىبەرىپتى. – جامبىل وبلىسىندا 11 نەسيە سەرىكتەستىگى جۇمىس ىستەيدى, – دەي­دى ا.ايتباەۆ بۇل جونىندە. – ءار­قايسىسىنىڭ ءوز جوسپارى بار. بۇل سەرىكتەستىكتەردى قارجىلاندىراتىن – ءبىزدىڭ كورپوراتسيا. سوندىقتان كورپوراتسيا ولارعا سەنىم ءبىلدىرىپ, ءوز شارتتارى مەن تالاپتارىن قويادى. وسى ورايدا «جۋالى» نەسيە سەرىكتەستىگىنىڭ جۇمىسىنا ەشقانداي كوڭىل تولمايدى. اۋداندا باس-اياعى 5,5 مىڭ شارۋا قوجالىعى بار بولسا, وسى جىلدار ىشىندە ب. ەراليەۆ بار-جوعى 35-اق شارۋا قوجالىعىن قاتارعا تارتتى. سوڭعى 10 جىلدا جۋالىلىق شارۋالار نەبارى 200 ملن. تەڭگەدەن استام عانا نەسيە الدى. باسقا اۋدانداردا بۇل سومانى ءبىر-اق جىلدا يگەرىپ تاستايدى. ودان بولەك وتكەن جىلى بۇل سەرىكتەستىكتىڭ جۇمىسىن تەكسەرگەن اۋديتورلار 460 ەسكەرتۋ بەردى. وسىعان بايلانىستى «اگرارلىق نەسيە» اق كورپوراتسيا­سى قۇرىلتايشىلار ەراليەۆتى اۋىستىرمايىنشا قارجىلاندىرۋدى توقتاتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. بۇل شەشىم ەلىمىزدىڭ زاڭدارىنا, اق-تىڭ ىشكى ەرەجەلەرىنە ەش­قانداي قايشى كەلمەيدى. بۇل جەردە ن.سەيىتبەكوۆ زاڭعا ساي ارەكەت جاساپ وتىر. ويتكەنى, بارلىعىنا قويىلار تالاپ ءبىر. راس, كورپوراتسيا باسشىلىعى نەسيە سەرىكتەستىگى جەتەكشىلەرىنىڭ جۇمىستان كەتۋىن تاباندى تۇردە تالاپ ەتە المايدى. بىراق, ءوز كەزەگىندە مۇنداي جۇ­­­مىسى ناشار سەرىكتەستىكتەرگە قارجى بولۋگە دە تاۋەكەل ەتە المايدى. كورپوراتسيا «جۋالى» نەسيە سەرىكتەستىگى قۇرىلتايشىلارىمەن جالپى جينالىس وتكىزىپ, باسشىنى اۋىستىرۋ جونىندە ۇسىنىس ەن­گىزگەن. بىراق قۇرىلتايشىلار بۇل ۇسىنىستى قابىلدامادى. مىنە, وسىلايشا ەكى جاق تا ءوز ۇستانىمدارىن دۇرىس دەپ وتىر. ايتسە دە بۇل باعىتتا جۋالىدا قي­ىن جاعداي قالىپتاسىپ وتىرعانىن جا­سىرۋعا بولماس. ەكى ورتادا شارۋالار شاقاسىنا قول جەتكىزە الماي, تىرلىگىن دوڭگەلەتۋگە سەپ بولاتىن دەمەۋشىنى جوعالتايىن دەپ تۇرعان سياقتى. ارينە, «قىرىق كىسى ءبىر جاق, قىڭىر كىسى ءبىر جاق» دەپ, بۇل ماسەلەدە ب. ەراليەۆتى كىنالايىن دەسەڭ, قۇرىلتايشىلاردىڭ قول­داۋىن قايدا قويامىز؟ ولاردىڭ دا ءبىر بىلگەنى بار عوي. قالاي ايتساق تا كورپوراتسيا باسشىلىعى «ەراليەۆ قىزمەتىنەن كەتپەيىنشە قارجى بەرمەيمىز» دەپ, قاباعىن ءتۇيىپ وتىرا بەرمەي بۇل ماسەلەنى وڭ شەشۋگە ۇمتىلىپ, ءتىل تابۋعا تاعى دا تالپىنىس جاساۋى كەرەك سياقتى. ويتكەنى, جوعارعى جاقتاعىلاردىڭ «شايقاسىنان» شارۋا­لار زارداپ شەكپەۋى ءتيىس. ورالحان ءداۋىت, «ەگەمەن قازاقستان» جامبىل وبلىسى