ءتيىمدى ادىستەر تابۋ – ۇلكەن مىندەت

ءماجىلىستىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى گۇلنار ىقسانوۆادان اپاتتى وقيعالاردان زارداپ شەگىپ, مۇگەدەك بولىپ قالعان جانداردىڭ ءزارۋ ماسەلەلەرىنە دەپۋتاتتار تاراپىنان قانداي كومەكتەر جاسالىپ جاتقانى تۋرالى سۇراعان ەدىك.        – اپاتتى جاعدايلاردان العان سوق­ق­ىلاردان كەمباعال بولىپ قال­عان جانداردىڭ پروبلە­ماسى قازىر بۇكىل الەمنىڭ الەۋمەتتىك ماسەلە­سىنە اينالىپ وتىر. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە وسىنداي وقيعا­لاردىڭ سالدارىنان كوز جۇمعان ادام­داردىڭ سانى قان اينالىمى, ميوكارد ينفارك­تى جانە قاتەرلى ىسىك دەرتتەرىنەن كەيىن­گى ءتور­تىن­­شى ورىندى الىپ وتىر. ەكو­نوميكالىق ىن­­تى­­ماق­­تاس­تىق جانە دامۋ ۇيىمىنا مۇشە ەل­دە­ر­دىڭ 100 مىڭ ادامعا شاققانداعى ورتا­شا كور­سەت­كى­­شىن­ەن بىزدەگى ءولىم-ءجىتىم سانى ەكى ەسە ارتىق. مۇگەدەكتەردىڭ جالپى سانى­نىڭ 12,7%-ى اپاتتى جاع­دايلارداعى ءتۇرلى سوققىلار الۋدىڭ كەسىرىنەن بولادى. ناقتى ايتار بولساق, جىل سايىن بىزدە 600 مىڭ ادام وسىنداي قايعىلى جاعدايلارعا ۇشىراپ قالىپ جاتادى ەكەن. سونىڭ – 22%-ى بالالار, 78%-ى – جاسوسپىرىمدەر مەن ەرەسەكتەر. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 9 ماۋ­سىمىن­دا حا­لىق­­تىڭ ءولىم-ءجىتى­مىن كوپ تۋدىراتىن دەرت­تەرگە قارسى مەملەكەتتىڭ جۇيەلى شارا­لارى­نا ارنالعان «نۇر وتان» پار­تيا­سىنىڭ ءماجى­لىستەگى فراكتسياسىنىڭ وتى­رىس­ىندا جىل سايىن ەلى­مىزدە باقىتسىز جاعدايدان 16 مىڭ ادامنىڭ ومىرمەن ەرتە قوش­تاسا­تىندىعى ايتىلدى. – بۇل وتە كوپ قوي... – ارينە. حالقى ونسىز دا از وتانىمىز­دا جىل سايىن وسىن­شا ادامنىڭ كوز جۇماتىنى الاڭ­داتپاي قويمايدى. بۇل پروبلەمانىڭ ەكىنشى جاعى دا بار. قازا بولعانداردىڭ دەنى تۇرعىنداردىڭ ەكونوميكالىق تۇرعى­دان بەلسەندى بولىگى ەكەن. ماسەلەنىڭ ەكونو­ميكالىق جاعىنا كوڭىل اۋداراتىن بولساق, قازا بول­عاندار مەن زارداپ شەگىپ, مۇگەدەك بولى­پ قالعانداردىڭ سەبەبىنەن بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالىق كولەمى 44,8 ملرد. تەڭگەگە ازايىپ قالعان. ال ەگەر كوز جۇمعاندار مەن مۇگەدەكتىك العاندار سانىن 10 پايىزعا عانا ازايتساق, بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگى 2,1 ملرد. تەڭگەگە ارتاتىن كورىنەدى. – سوندا قانداي شارالار قول­عا الى­نۋى كەرەك دەپ ويلايسىز؟ – بۇل تۇرعىدا دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسان­­دارىنىڭ عىلىمي-ەمدەۋ باعىت­تارىن دامىتۋ بارىنشا وزەكتى بولىپ وتىر. ولار تراۆ­ماتيزممەن باي­لانىستى دەرتتەردى زەرتتەۋ جانە سانيتارلىق باقىلاۋمەن اينا­لى­­سادى. 2001 جىلى استانادا 1972 جى­لى سالىنعان ەكىنشى قالا­لىق اۋرۋ­حا­نانىڭ نەگىزىندە تراۆ­ماتو­لوگيا مەن ورتو­پەديا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى (توعزي) اشىلعان. 2009-2011 جىلدارى توعزي مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا قازاقستان تۇرعىندارىنا تەگىن كونسۋلتاتيۆتىك-دياگ­نوستيكالىق جوعارى بىلىكتى مەديتسينالىق كومەك كورسەتتى. الايدا, قازىر سالىنعانىنا 43 جىل بولعان بۇل عيماراتتىڭ مۇمكىندىگى بۇگىنگى ستاندارتتارعا سايكەس فۋنكتسيونالدى قىزمەت كور­سەتۋ ورىندارىنا جەتپەي وتىر. سون­دىقتان دا توعزي-ءدىڭ جاڭا عي­ما­راتىن سالۋ ماسەلەسى اسا ءزارۋ پروبلەمالاردىڭ بىرىنە اينالدى. – سىزدەردىڭ تاراپتارى­ڭىز­دان بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن قانداي قادامدار جاسالۋدا؟ – مەن وسى ماسەلەلەردىڭ ءبارىن ايتىپ, پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادىم. وندا بۇل قۇرى­لى­ستىڭ حالىق زارۋلىگىن وتەۋ­مەن قاتار, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­سى­نا جوعارى يننوۆاتسيالىق تەحنو­لوگيالاردى ەنگىزۋدىڭ ءبىر جولى ەكەندىگى ايتىل­دى. ەگەر تراۆماتولوگيا مەن ور­تو­پەديانىڭ جاڭا زەرتتەۋ ينستيتۋتى سالىنسا, وندا قازاقستاننىڭ وسى سالا بويىن­شا حالىقارالىق ستان­دارت­تارعا جاقىن­داي تۇسۋىنە دە ءبىر ناقتى قادام بولار ەدى. ءتۇرلى اپات­تى سوققى­لاردان زارداپ شەككەن ادام­­دارى­مىزدى ەمدەۋدىڭ جولدارى تابى­لىپ, ولاردى قوعامىمىزعا دەنى ساۋ ەتىپ قايتارىپ جاتساق, توعزي-ءدى سالۋعا كەتكەن قاراجاتتىڭ ارتى­عى­مەن قايتارىلعاندىعى ەمەس پە؟ ىقتيمال ەكونوميكالىق ءتيىم­دى­لىگى دە وراسان بولار ەدى, ويتكەنى, دەنى ساۋ ادامدارى­مىز­دىڭ سانى كوبەيىپ, ولار ەڭبەككە ارالاسىپ, بيۋدجەتتىڭ ءتۇسىم بولىگىن ارتتىرا تۇسەدى عوي. اڭگىمەلەسكەن جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان»