قيمىلى شيراق كوفلەر

پەتروپاۆلوۆكا اۋىلىنداعى ەدۋارد فرانتسەۆيچ پەن ولگا ني­كو­لاەۆنا كوفلەرلەردى اۋىلداس­تارى ىنتىماعى جاراسقان ەڭبەك­قور وتباسى رەتىندە قۇرمەتتەيدى. ەڭبەكپەن ەتەنە وسكەن ەرلى-زاي­ىپ- تىلار قازىرگى تاڭدا ءوز ءناپا­قا­لا­رىن وزدەرى قۇرعان «الما» شا­رۋا قوجالىعىنان تاۋىپ وتىر. ەدۋ­ارد كوفلەر باسقاراتىن شارۋا قو­جالىعى كارتوپ, كوكونىس ءوسىرۋ­مەن اينالىسادى, سونداي-اق, الما باعى مەن بالىق وسىرەتىن توعانى بار. ول سوناۋ كۇردەلى كەزەڭدە قالا­داعى جايلى جۇمىسىن تاس­تاپ, كەڭشاردان 2 گەكتار جەردى جالعا الىپ, كارتوپ ءوسىردى. وعان دەيىن اۋىلشارۋاشىلىق ماشي­نا­لارىنىڭ مەحانيگى, جۇرگىزۋشى دە, كران جۇرگىزۋشىسى دە بولدى. الاي­دا, ول جۇمىس ىستەيتىن مەحكو­لون­نا تاراپ تىندى. ول شاعىن اڭ فەرماسىن اشىپ, تۇلكى ءوسىردى, تەرىسىن وڭدەپ, باس كيىم تىگىپ تە ساتتى. باسەكەلەستەر كوبەيىپ كەت­تى مە, الدە, حالىقتىڭ ساتىپ الۋ قا­بى­لە­تى تومەندەپ كەتتى مە, ايتەۋىر, بۇل كاسىپتىڭ دە عۇمىرى ۇزاق بولمادى. 1998 جىلدارى جەر تەلىمىن جالعا الىپ, كارتوپ, كوكونىس القا­بىن كەڭەيتۋدى شەشتى. ەدۋارد فرانتسەۆيچكە جەر تەلىمى بۇرىنعى قاراۋسىز قالعان الما باعىنىڭ ورنىنان ءتيدى. مىنە, شارۋا قوجا­لىعىنىڭ «الما» اتالۋى دا سون­دىقتان. حالىقتىڭ كوپشىلىگى ءوز ۇيلەرىن, اۋىلدارىن تاستاپ, قالا­عا ۇدەرە كوشكەندە ەدۋارد فرانتسەۆيچتىڭ وتباسىمەن جىلى ورنىن سۋىتىپ, اجارى تايعان اۋىل­عا اتباسىن بۇرۋى بىرەۋلەرگە كادىمگىدەي ەرسى كورىنگەنى دە شىن­دىق. بىراق, ىنتىماعى جاراسقان وتباسى شارۋانىڭ جۇيەسىن تابا ءبىلدى, اۋىلدىڭ مازاسىز تىرلىگىنە تەز كوندىكتى. كوندىكتى دەيمىز, بۇل ولاردىڭ تۋعان اۋىلى. اۋلاسىندا مال, قۇس ۇستادى, جەرمەن جۇمىس ىستەدى. سودان دا بولار كوفلەرلەر تاڭ ازانمەن تۇرىپ, ەڭبەكتەنۋدىڭ قايتارىمىن كورە باستادى. – بيىل 70 گەكتارعا كارتوپ, كوك­ونىس ەگۋدى باستاپ كەتتىك. سونىڭ 47 گەكتارىنا كارتوپ وسىرەمىز, قال­عانىنا قىرىققابات, ءسابىز, قانت قىزىلشاسىن ەگەمىز. «كوكتەمنىڭ ءار كۇنى جىلعا ازىق» دەگەندەي, قازىر جۇمىستىڭ قىزعان كەزى, – دەيدى ەدۋارد فرانتسەۆيچ بىزبەن اڭگىمەسىندە. ول «اۋىل» شاعىن نەسيە مەم­لە­كەتتىك باعدارلاماسى كومەك­تەسىپ وتىرعانىن دا جاسىرمايدى. وتكەن جىلى كارتوپ تۇقىمىن ساتىپ العانى ءۇشىن 5,5 ميلليون تەڭگە سۋبسيديا الدى. ونى سوناۋ گوللانديادان جەتكىزدى. «دامۋ» قورىنىڭ دا قولداۋىن كورىپ وتىر. قول ەڭبەگىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن وسى زامانعى كارتوپ جينايتىن كومباين ساتىپ الدى, باسقا دا اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارى جەتكىلىكتى. 400 توننالىق كوكونىس قويماسىن جابدىقتاپ الدى. وعان فەرمەر سۇرىپتالعان تۇقىمدىق ماتەريالدى ساقتايدى. ال بارلىق جينالعان ءونىمدى قىسقا دەيىن وتكىزۋگە تىرىسادى. كوفلەردىڭ شارۋا قوجالىعىنىڭ ارقاسىندا كوپ­­تەگەن اۋىلداستارى جۇمىسپەن قام­تىلعان. جيىن-تەرىن كەزىندە مۇندا 40 ادام جۇمىس ىستەيدى. «اكە كورگەن وق جونار, شەشە كورگەن تون پىشەر», دەپ قازاق تەگىن ايتپاعان عوي. ەدۋارد فران­تسەۆيچتىڭ ۇلكەن ۇلى ارتۋر قاز وسىرۋمەن اينالىسادى. 200 قازعا دەيىن جەتكىزىپ ءجۇر. ازىرگە قۇس فەرماسىن اشۋعا جاقىن ماڭدا توعاننىڭ جوقتىعى كەدەرگى بولىپ تۇرعان سىڭايلى. سونداي-اق, كۇر­كەتاۋىق پەن تاۋىق تا وسىرەدى. سولار­دىڭ بارلىعىن اۋلادا ۇستاي­دى. كوفلەرلەر بالاپانداردى ءوز­دەرىنىڭ ينكۋباتورىندا شىعا­را­دى. قۇس ءوسىرۋ ولگا نيكولاەۆ­نا­نىڭ شارۋاسى. وعان كەلىنى ءاليا كو­مەكتەسەدى. كۇزدە قۇستارىن سەمىر­تىپ سويىپ ساتادى, تەك تۇ­قىم­­دىق­قا عانا الىپ قالادى. ولگا كوفلەر قۇستىڭ ءتۇبىتىن دە, قاۋىر­­سىنىن دا كادەگە اسىرۋدى ويلاس­تىرۋدا. جالپى, اكە ونەگەسىنەن ۇلگى العان ارتۋر دا «ەكواگرو» اتتى شارۋا قوجالىعىن تىركەتىپ قويعان. بىراق, ورتاق شارۋادا بىرلەسە قي­مىلدايدى. جىلىجاي سالۋ ءۇشىن كورشىنىڭ قاراۋسىز قالعان ءۇيىن ساتىپ الىپتى. قازىر ءۇشىنشى جىل قياردىڭ, قىزاناقتىڭ, باسقا دا كوك­ونىستىڭ وسكىندەرىن قىمبات باعا­عا ساتىپ المايدى, وزدەرى وسىرەدى. ارتۋر بولسا اكۆاپونيكا ءجۇ­يە­سىن قولدانىپ, بالىق ءوسىرۋ­گە تالاپتانۋدا. باستاپقىدا سازان وسىرمەك. قازىر قاجەتتى قون­دىر­عىلاردى ساتىپ الۋدا. كوفلەرلەر بولاشاقتا شاباقتاردى ۆورونەج بالىق پيتومنيگىنەن ساتىپ الۋدى كوزدەۋدە. وزدەرىنىڭ ينكۋباتسياىق تسەحىن اشۋ دا الداعى كۇندەردىڭ ەنشىسىندەگى شارۋا. اكەلى-بالالى فەرمەرلەر مۇنداي جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا شاعىن نەسيەلەۋ باعدار­لاماسى بويىنشا گرانت الۋ ءۇشىن بيزنەس-جوسپار دايىنداۋدا. – ءبىزدىڭ بۇل سالادا ءوز ديپلومدى ماماندارىمىز بار. ەكىنشى ۇلىم ەدۋارد ۋرال اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىندا يحتيولوگ مامان­دىعىنا, قىزىم ەريكا ق.جۇبانوۆ اتىنداعى وڭىرلىك مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە ەكولوگ ماماندى­عىنا وقىپ جاتىر, – دەيدى ەدۋارد فرانتسەۆيچ. ەدۋارد كوفلەر تىنىمسىز ەڭبەك­تىڭ ادامى. ونىڭ ءبىر ءسات بوس وتىرعانىن كورمەيسىڭ. سوندىقتان دا بولار, تابىسسىز ەمەس. ول «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن ماراپات­تال­دى, ءوزى تۋىپ-وسكەن قارعالى اۋدا­نىندا «جىل ادامى» اتاعىن ال­دى, العىس حاتتار مەن ماقتاۋ قا­عاز­دارى ءوز الدىنا. ساتىبالدى ءساۋىرباي, «ەگەمەن قازاقستان» اقتوبە وبلىسى, قارعالى اۋدانى