كوكجال باراق كەلەشەككە كوز تاستايدى

تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى وتانىم, جەرىم, ەلىم دەگەن ءاربىر ازامات قۋانىشتان بوركىن كوككە اتىپ, تالاي ۋاقىت كوتەرىڭكى كوڭىل كۇيدە, قۋانىشتا بولدى. ءاربىر ازامات ءوزىنىڭ ۇناتقان ىسىمەن اينالاسۋعا مۇمكىندىك الدى, وعان جاعداي جاسالدى. ەل ەڭسەسى كوتەرىلدى. وتكەن-كەتكەنىمىزدى, تاريحىمىزدى تۇگەندەي باستادىق. تالايدان ۇمىت بولعان حان-بيلەرىمىزدى, باتىرلارىمىزدى, اقىن-جازۋشىلارىمىزدى ەسكە تۇسىردىك. وتكەن جىلى بۇكىل ەل بولىپ قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىن تويلادىق. مەرەكە بارلىق اۋىلداردا, اۋدانداردا, وبلىس ورتالىقتارىندا, باس قالالارىمىز – استانا مەن الماتىدا دا ءوتتى. وسىنداي شارالاردىڭ ءبىرى كۇرشىم اۋدانىندا باستاۋ العان بولاتىن. اۋداندا ابىلاي حان باتىرلارىنىڭ ءبىرى, جەتى كوكجارلىدان شىققان كوكجال باراق باتىرعا ارنالعان ەسكەرتكىش بوي كوتەرىپ, اشىلۋ ءراسىمى جوسپارلانىپ وتىر. كوكجال باراقتىڭ ءومىربايانى تۋرالى ءمالى­مەتتەر تاپشى. ول 1701-1702 جىلدارى شار مەن جارما ارالىعىنداعى قىزىلسۋ وزەنىنىڭ بويىندا تۋىپ, 1772 جىلى شايقاس كەزىندە جاۋ قولىنان قازا تابادى. XVIII عاسىردىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا التاي تاۋلارىن, ەرتىس وزەنىن مەكەندەگەن قازاقتار جوڭعارلاردىڭ جاساعان جورىقتارىنان كوپ زارداپ شەكتى. جاۋدىڭ وتىندە وتىرعاندىقتان قالماقتار شابۋىلداپ, مالىن ايداپ اكەتىپ, ادامدارىن مال باعۋعا, قۇلدىقتا ۇستاۋعا تىرىستى. وسىنداي شابۋىلداردىڭ بىرىندە قالماقتار باراقتىڭ اكەسى شۇرەكتىڭ اۋىلىن شاۋىپ, ادامدارىن بايلاپ-ماتاپ, مالىن ايداپ كەتەدى. شۇرەك تە, باراقتىڭ شەشەسى دە قازا تابادى. ناعاشىسى نازاردىڭ اۋىلىنا قوناققا كەتكەن باراق 9-10 جاستا بولسا كەرەك. ەرتە جەتىم قالعان بالا باراق نازاردىڭ قولىندا قوي باعىپ جۇرەدى. جاسىنان كەكتەنگەن ۇل تەز ەسەيە باستايدى. كۇن ساناپ كوركەيىپ, جىل ساناپ ەسەيىپ, كەسەك دەنەلى, ءتۇسى سۋىق, كوپ سويلەمەيتىن, جۇمىسىنا تياناقتى جىگىت بولىپ وسەدى. ناعاشىسى 13 جاسىندا جىلقى باعۋدى سەنىپ تاپسىرادى. ەرگە تاقىمى مىقتى باراق شۋ اساۋلاردى تاستاعان ارقانىمەن تاپجىلتپاي ۇستاپ تۇرادى ەكەن. ون بەسىندە قويبيكە ەسىمدى قازاق قىزىنا ۇيلەندىرەدى. قويبيكەدەن بوستان, دوس, كادىر دەگەن ءۇش ۇل دۇنيەگە كەلەدى. كەيىننەن بەس قالماق قىزىنا (توپجال, بابا, بارىن, نازىم, دومالاق) ۇيلەنەدى. بەلگىلى عالىم سابەتقازى اقاتايدىڭ ايتۋىنشا, باتىردىڭ ءوز كىندىگىنەن تاراعان ۇل-قىزدارىنىڭ شاڭىراق سانى 86-دان اسادى. جوڭعارلارعا قارسى سوعىستا كورسەتكەن ەرلىكتەرى ءۇشىن ابىلاي حان كۇرشىم وزەنىنىڭ وڭ جاعالاۋىنداعى جەرلەردى سىيعا بەرگەن ەكەن. بۇل كۇندەرى باتىردىڭ ۇرپاقتارى نەگىزىنەن وسى ايماقتا ورىن تەپكەن. ەلى, اكە-شەشە, تۋعان-تۋىسقاندار ءۇشىن جونعارلاردان كەك الۋعا ۇمتىلعان باتىر 16 جاسىندا اتقا قونادى. اقتىق دەمى قالعانشا كۇش-قايراتىن, قۋاتىن ەلىن سىرت جاۋلاردان قورعاۋعا ارنادى. تاريحتا ايتىلاتىن اتاقتى شورعا سوعىسىندا كورسەتكەن باتىرلاردىڭ ەرلىكتەرىن جىرلاعان بۇقار جىراۋ كوكجال باراق باتىردىڭ ەرلىگىن بىلاي سيپاتتايدى: ەرلىككە تولى وقيعالاردىڭ ىشىندە ەرەكشە ورىن الاتىن شاعان شايقاسىندا اياگوزگە كەلگەن دورجى باستاعان قالىڭ اسكەردى باراق پەن جانىبەك باستاعان حالىق جاساقتارى جەرمەن-جەكسەن ەتىپ جەڭەدى. قازىرگى شىعىس جەرىندە, وسكەمەن, سەمەي, التايدى ورلەپ, تارباعاتاي جەرىندە, قاندىسۋ وزەنىندە قىرعىن سوعىس سالادى. بۇل جەردە دە كوكجال باراق باتىردىڭ ەسىمىنە بايلانىستى جاۋدى جەڭگەن جەڭىسى تاريحتا قالدى. كۇرشىم وڭىرىندە جاساعان ەرلىكتەرى تۋرالى بادەل تۇرسىنباەۆتىڭ «باراق باتىر, ابىلاي» اتتى داستانى ەلىمىزدىڭ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ورتالىق عىلىمي كىتاپ­حاناسىندا ساقتاۋلى. اراب ارىپتەرىمەن جا­زىلعان داستان 2700 جولدان تۇرادى. بۇل داستان شىعىس وڭىرىندەگى كوكجارلى نايمان, قاراكەرەي, سارىكەرەي, سارجومارت رۋلارىنىڭ كونەكوزدەرىنەن, ياعني, بۇرىنعى كۇرشىم, زايسان, تارباعاتاي, سامار, ۇلكەن نارىن, مارقاكول اۋداندارىنىڭ جەرگىلىكتى حالقىنان جينالىپ الىندى. قىتايدىڭ لۇڭگىر اۋدانىندا جازعان داستاندى اۆتور اكادەميا كىتاپحاناسىنىڭ سيرەك كىتاپتار جانە قولجازبالار قورىنا تاپسىرعان. شىعارمادا قالماقتىڭ باتىرلارى كۇرسىن, دولانقارا, سۋم, تولاعاي قازاق باتىرلارىمەن جەكپە-جەككە شىعىپ, باراق باتىر, ەر جانىبەك, تاناش, شون قولدارىنان قالاي قازا تاباتىندارى سيپاتتالادى. اسىرەسە, قابانباي باتىر مەن قالماقتىڭ قولباسشىسى كوڭتاجى شايقاسى تاماشا بەرىلگەن. قالماقتار قىرعىن تابادى, قالماقتى قازاق جەڭگەن جەر جازاسىن جاۋدىڭ بەرگەن جەر, قان توگىلگەن سول وزەن, قاندىسۋ بولىپ قالادى, دەلىن­گەن داستاننىڭ ءتىلى جاتىق, ۇيقاستارى كەلىسىمدى, مازمۇنى تۇسىنىكتى, وقۋعا جەڭىل. قازاق باتىرلارىنىڭ جوڭعار شاپ­قىنشى­لارىمەن شايقاسقان جەرلەرى بالقاش, كوك­شەتاۋ, الاتاۋ, جەتىسۋ, سارىارقا, ىلە ءوڭىرى, ەرەنقابىرعانى بويلاپ التايعا, تارباعاتايدان ەرتىسكە قۇلاپ, ۇلان-اسىر القاپتى الىپ جاتىر. ون التى جاسىندا جاۋعا قارسى قارۋىن اسىنىپ شىققان كوكجال باراق جەتپىسكە كەلگەنشە اتتان تۇسپەي, تۋعان جەرىن, ەلىن قورعاپ, ەرلىك تۋىن جەلبىرەتتى. «كەلىپتى كوكجارلىدان كوكجال باراق» اتتى ەڭبەگىندە تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى سابەتقازى اقاتاي بىلاي دەپ جازدى: «...باراقتىڭ ازان شاقىرىپ قويعان ءوز اتى دا, قان مايداندا قۇرمەت تۇرىندە العان «كوكجال» دەگەن لاقاپ اتى. قاليحان التىنباەۆ پەن بادەل تۇرسىنباەۆتىڭ ەل ىشىنەن جيناعان اڭىز-اڭگىمەلەرىنە قاراعاندا, قۇبا قالماقتىڭ كۇرسىن (وسى باتىردىڭ اتىمەن كۇرشىم اۋدانى اتالادى. نە دەگەن مىرزاشىلىق!), دولون-حارا, ارقا-ولا, تارباعاتاي جانە شويان اتتى باحادۇرلەرىمەن سايىسقا شىعادى. باراقتىڭ توپجال, بابا, ولمەس, قويباق جانە بارىن دەگەن ايەلدەرى وسى قالماق باتىرلارىنىڭ قىزدارى. ءسوز سوڭىندا قازاقستان تاريحىنىڭ كەيبىر كەزەڭىندە «باراق» اتاۋىنىڭ ءجيى كەزدەسۋىنىڭ سەبەبىنە توقتاعانىمىز ارتىق بولماس. «باراق» م.قاشعاري لۇعاتىندا ەكى ماعىنادا قولدانىلادى: 1.سابالاق ءجۇندى يت; 2.بۇركىت قارتايعاندا ەكى جۇمىرتقا سالادى. بىرىنەن قۇماي قۇس, ەكىنشىسىنەن تازى شىعادى. وسى تازىنى «باراق» دەپ اتايدى ەكەن. وتكەن كەزدىڭ ادامدارى باراق ەسىمىنە قىزىعۋىنىڭ سەبەبى نەدە دەگەن سۇراق تا تۋى مۇمكىن. «باراق» اتاۋىنىڭ تاعى ءبىر ۇشى اراب تىلىمەن دە ورايلاس: «باراق» – جەڭىس, مەرەكە, بەرەكە ماعىناسىنداعى ءسوز. بۇل ەسىمنىڭ ساحارادا مۇسىلماندىق سالت داۋىرلەۋ كەزەڭىندە بەل الۋى ونىڭ ساق, ءۇيسىن, عۇن, XI –XII عاسىرلارداعى قىپشاق, XIII عاسىرداعى مونعول داۋىرىندە كەزدەسپەيتىندىگىنىڭ دە كەپىلى بولا الادى. قازاق حالقىنىڭ سايدا سانى, قۇمدا ءىزى قالماي, «اقتابان شۇبىرىندىعا» ۇشىراپ, بوسىپ جۇرگەن كەزەڭدە ەلىنە قورعان بولعان اردا اعاسىنا ريزا ۇلت ەندى تاۋەلسىزدىك الىپ, ءتورت بۇرىشى تۇگەندەلگەن تۇستا يەلىك تانىتىپ, ەسىنە ءتۇسىرىپ, ارۋاعىن قۇرمەت تۇتقانى – ەسەيگەندىكتىڭ بەلگىسى...». باراق باتىر تۋرالى زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن اينالىسىپ جۇرگەن جەرلەستەرىمىزدىڭ ءبىرى, شىعىس ولكەسىنىڭ تۋماسى, ءوزىنىڭ قۇندى شىعارمالارىمەن جۇرتشىلىققا تانىس, ولكەتانۋشى, ادەبيەتشى, ايتىسكەر اقىن, «كوكجال باراق باتىر» شىعارماسىنىڭ اۆتورى – شەكەربانۋ جاقىپوۆا. كوپتەگەن پروزا, پوەزيالىق ەڭبەكتەر ىشىندە ونىڭ «كوكجال باراق باتىر» شىعارماسى قۇندى دەرەكتەرىمەن ەرەكشەلەنەدى. XX عاسىردىڭ سوڭعى جىلدارى شەكەربانۋدىڭ باستاۋىمەن كۇرشىم اۋدانىندا قازاق ءتىلىن دامىتۋ, ولكە تاريحىن زەرتتەۋ جۇرگىزىلدى. الماتى قالاسىنا قونىس اۋدارعاننان كەيىن دە باتىر تۋرالى ىزدەنىستەرىن جالعاستىردى. ەلىم دەگەن ازاماتتاردىڭ كومەگىمەن باتىردىڭ جەرلەنگەن جەرىن ىزدەۋدى قولعا الدى. ۇشجىلدىق ىزدەستىرۋ شارالارىنىڭ ناتيجەسىندە باتىردىڭ جەرلەنگەن جەرى انىقتالدى. بۇل – قازىرگى جامبىل وبلىسى, جامبىل اۋدانىنداعى اقسۋ مەن شۋ وزەندەرىنىڭ قيىلىسى. باراق باتىر ۇرپاقتارىنىڭ ءبىرى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى, كۇرشىم اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى, كۇرشىم اۋدانىنداعى تەرەكتىبۇلاق اۋىلىنىڭ تۋماسى سوۆەتحان قاليعوجين دە باتىر جونىندە زەرتتەۋ جۇمىسىمەن اينالىسىپ ءجۇر. ول باراقپەن ۇزەڭگىلەس بولعان باسقا دا قازاق باتىرلارىنا ىزدەۋ سالىپ, بىرقاتار شىعارمالار جازدى. سوڭعى شىققان ەڭبەكتەرىنىڭ ءبىرى «نار نايمان ساڭلاقتارى» دەپ اتالادى. بۇل جيناققا كەيىنگى ۇرپاقتارى باباسىنىڭ بەيىتىن تاۋىپ, باسىنا مازار مەن ەسكەرتكىش ورناتقان كوكجارلى قاراتاي باتىر تۋرالى, ءمايىتى قاسيەتتى تۇركىستاندا جەرلەنگەن, بۇگىندە ۇرپاعى ەسىمىن اۋىلعا بەرىپ وتىرعان ماماي باتىر جايىندا, «ابلايكيت» بەكىنىسىنەن قالماقتاردى قۋىپ شىعۋدا وراسان ەرلىك كورسەتكەن, تارعىن, تايىنتى, ومەش جوتالارىن, جالپى قازىرگى ۇلان مەن سامار اۋداندارىنىڭ اۋماعىن جاۋدان تازارتقان سارىجومارت تاناش باتىر, سانسىز جورىقتاردا بۋرا قوسىنىن باستاپ جۇرگەن اقپانتاي باتىر, ءۇش بي مەن ابىلايدان ماداق العان قاراۋجاسىق ساتىپالدى باتىر, قازاق حالقىنىڭ تاريحىندا «اقتابان شۇبىرىندى, القاكول سۇلاما» دەگەن اتپەن ەنگەن زار زاماندا عۇمىر كەشىپ, ءوزى بي بولعان تەرىستاڭبالى جارىلعاپ باتىر, كوكجال باراقتىڭ ون مىڭدىعىنىڭ قۇرامىندا اقنايمان جاساعىن باسقارعان جامان (بەردىعوجا) باتىر, سارىجومارت رۋىنان شىققان قۇرالايدى كوزگە اتقان كۇركەباي مەرگەن تۋرالى داستاندارى ەنگەن. كىتاپتاعى «وتەيدىڭ ابىز اقساقالى» تۋرالى داستاننىڭ دا ءجونى بولەك. ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى, وتستاۆكاداعى گۆارديا پولكوۆنيگى حابدىاشار امىرەنوۆتىڭ «ابىلاي حان قۇرمەتتەگەن», تاريحشى, ولكەتانۋشى زاينوللا ابدىكارىم ۇلىنىڭ «شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تاريحي وچەركتەرى» ەڭبەكتەرىندە دە ماعلۇماتتار بار. اقىن, ۇلان اۋدانىنىڭ تۋماسى سەرىك عاب­دۋللين «باتىر بابا رۋحىنا» اتتى جىرىندا: قازاقتىڭ كوكجال باراعى سىلكىنتكەن تاۋ مەن دالانى. جورىقتىڭ جولى – تۇركىستان, التاي مەن ارقا الابى. جۇرەك جۇتقان ەرلىگى, جارتى الەمگە تارادى. اقىرعى دەمى بىتكەنشە, تۇسپەدى قولدان جاراعى, دەپ جىرلادى. ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى مۇحامەت­قالىم شاياحمەت ۇلى كوزى تىرىسىندە باس بولىپ, وبلىس ورتالىعى وسكەمەن قالاسىندا «كوكجارلى باراق» قوعامدىق قورىن اشتى. قوردىڭ قۇرىلتايشىلارى مەن دەمەۋشىلەرى قاتارىندا جاناربەك بىلىمباەۆ, قۋانىش قارسىباەۆ, مۇرات تامباەۆ, ساناقبەك كىتاپباەۆ, ادىلبەك ماتكارىموۆ, ابدىلدابەك ساقالباەۆ, قۋانىش قارسىباەۆ سىندى كاسىپكەرلەر مەن قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرى ەركىن انۋاربەكوۆ جانە نۇرلان اسكەتاەۆ, سوۆەتحان يگىباەۆ, تولەگەن كناسيلوۆ سياقتى زەينەتكەرلەر دە بار. تۇرعىنداردىڭ قولداۋىمەن وسكەمەن قالاسىندا باراق بابامىزعا كوشە اتى بەرىلدى. وسى جۇمىسقا بەلسەنە اتسالىسقان باتىر ۇرپاقتارىنىڭ ءبىرى, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ 92 جاستاعى ارداگەرى, زاپاستاعى پولكوۆنيك قۇرمات قاريا راحيموۆ ەكەنىن ايتا كەتكەنىمىز ابزال. كوشەنىڭ اتىن باراق باتىرعا بەرۋ ءۇشىن قۇرمات اقساقال ستۋدەنتتەرمەن بىرگە پاتەرلەردى جاياۋ ارالاپ, ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىن جۇرگىزدى. بۇل 90-نان اسقان قاريا ءۇشىن ەرلىككە تەڭ ەمەس پە! قوردىڭ ەسەپشوتىنا زەينەتاقىسىنان 100 مىڭ تەڭگە اۋداردى. ال باتىردىڭ جەتى اتادان بەرگى ۇرپاقتارىنىڭ ءبىرى, كوكىدەن تاراعان قايىرباي اقساقالدىڭ كەنجە ۇلىنىڭ بويى بيىك, يىقتارى كەڭ, ءتۇسى سۋىق باتىر اتاسىنا تارتقان الپامساداي ازامات كەنجەبايعا سۋىرىپسالما اقىندىق دارىدى. بىلتىر 60 جىلدىق مەرەيتويى وتكەن اقىننىڭ 200-دەن استام ولەڭ-جىرلارى ۇرپاقتارىنىڭ قولدارىندا ساقتاۋلى. وسكەمەن قالاسىندا 2000 جىلدان باستاپ العاشىندا №1 كاسىپتىك ليتسەيدە, كەيىننەن شىعىس قازاقستان گۋمانيتارلىق كوللەدجىندە باتىر بابامىزعا ارنالعان جاس­وسپىرىمدەر اراسىندا ۆولەيبولدان وبلىستىق تۋرنير وتكىزۋ داستۇرگە اينالدى. سونداي-اق, شىعىس قازاقستان گۋمانيتارلىق كوللەدجىنىڭ ۆولەيبول كومانداسى باراق باتىر اتىمەن اتالادى. باراق باتىردىڭ العاشقى تويى 1992 جىلى كۇرشىم جەرىندە وتكىزىلگەن ەدى. تەرەكتىبۇلاق اۋى­لىندا باتىر ءبيۋستى اشىلىپ, كيىز ۇيلەر تىگىلىپ, عىلىمي-ءتاجى­ريبەلىك كونفەرەنتسيا, بايگە, اي­تىس جانە تاعى باسقا شارالار ءوت­­كىزىلگەن بولاتىن. ءدۇبىرلى تويعا حالىق قاھار­مانى قاسىم قايسەنوۆ, جازۋشىلار قابدەش ءجۇمادىلوۆ, ورالحان بوكەي, تالاپتان احمەتجانوۆ, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى سابەتقازى اقاتاي, سۋرەتشى, باراق باتىردىڭ كادىر ۇرپاعىنان تاراعان ايداربەك عازيزوۆ باستاعان قوناقتار كەلگەن-ءدى. بۇگىنگى قۋانىشىمىز – باراق باتىردىڭ تاريحتا الاتىن ورنى جونىندەگى اعا بۋىننىڭ اماناتى بىرتىندەپ ورىندالىپ كەلەدى. زامان وزگەردى. وسى ۋاقىت ىشىندە باراق باتىردى ۇلىقتاۋدا كوپتەگەن شارالار ىسكە اسىرىلدى. وسكەمەن قالاسىندا, كۇرشىم اۋدانىنىڭ ورتالىعىندا, بۇرىنعى سامار اۋدانىنىڭ ق ۇلىنجون اۋىلىندا باتىردىڭ اتىنا كوشە بەرىلدى. كۇرشىمدەگى دارستۆەننوە اۋىلى باراق باتىر اۋىلىنا اينالدى. باتىر جونىندە قانشاما كىتاپتار مەن ماقالالار جازىلدى. عالىمدارىمىز ۇمىت بولعان تاريحي دەرەكتەردى تابۋ ءۇشىن قىتاي, رەسەي كىتاپحانالارىنان تىرناقتاپ ماتەريالدار جينادى. ونىڭ ىشىندە تاريح عىلىمىنىڭ دوكتورى, اكادەميك, باتىر ۇرپاقتارىنىڭ ءبىرى, تەرەكتىبۇلاق اۋىلىنىڭ تۋماسى سوۆەتحان قابدۋالي ۇلى كورشى ەلدەردەن باتىر تۋرالى مول ماتەريالدار الىپ كەلگەنىن ايتا كەتەيىك. جۋىردا «ماڭگىلىك ەل» يدەياسى جانە تاۋەل­سىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعىنا وراي كۇر­شىم جەرىندە باتىر ەسكەرتكىشى اشىلماق. وسىلايشا, شىعىس قازاقستان جەرىندە تۋىپ, ەر جەتىپ, ات جالىن تارتىپ مىنگەننەن جاۋ قولىنان قازا بولعانعا دەيىن بار كۇش-قۋاتىن, ءومىرىن قازاق جەرىن سىرتقى جاۋلاردان قورعاۋعا سارپ ەتكەن كوكجارلى كوكجال باراق باتىردىڭ رۋحى اسقاقتاي بەرمەك. دەسە دە, الدىمىزدا وسكەمەن قالاسىنداعى باراق باتىر اتىنداعى كوشەگە باتىردىڭ ەسكەرتكىشىن ورناتۋ, باتىر جونىندە دەرەكتەر جيناۋدى جالعاستىرۋ, «حانىم بەيىتى» اتالعان قورىمنىڭ سىرىن اشۋ, باتىردىڭ جەرلەنگەن جەرىنە بەلگى ورناتۋ, مۇراجايىن اشۋ سىندى كوپتەگەن جۇمىستار كەزەگىن كۇتىپ تۇر. نۇرلان اسكەتاەۆ, «كوكجارلى باراق باتىر» قوعامدىق قورىنىڭ توراعاسى شىعىس قازاقستان وبلىسى