*سىرت كوز – سىنشى

دجانەت حەكمان, ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ قازاقستانداعى ديرەكتورى: – فورۋم اياسىندا ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ پرەزيدەنتى 8 ءتۇرلى كەلىسىمشارتقا قول قويدى. ولار اگروبيزنەس, گاز قۇبىرلارى, ەنەر­­گيا تيىمدىلىكتى ارتتىرۋ سالالارىنداعى جو­با­­لار. ءبىز قازاقستاننىڭ قۇرىلىس ماتەريال­دارى مەن ينفراقۇرىلىم, لوگيستيكا سالاسىن دامىتۋ­داعى مۇمكىندىگىن بايقاپ وتىرمىز. سون­داي-اق, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى مەن مال شارۋا­شىلىعى, تاماق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ ين­دۋسترياسىن وركەندەتۋدە دە الەۋەتى جوعا­ر­ى. بۇل رەتتە, ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى جەرگىلىكتى جانە حالىقارالىق ينۆەستورلار­مەن بايلانىس ورناتىپ, جوبالاردى قولداۋعا دايىن. جيحان سۇلتانوعلۋ, بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ كومەكشىسى, ەۋروپا جانە تمد ەلدەرى بويىنشا وڭىرلىك بيۋرونىڭ ديرەكتورى: – ءبىز قازاقستاننىڭ رەزەرۆتىك قوردى قۇرۋ جانە ەلدە «جاسىل ەكونوميكانى» جىلدامداتۋدا قولدانىلۋى مۇمكىن كورەگەن شەشىمىن قولدايمىز. قازاقستاننىڭ ماقساتى تۇراقتى ەكونوميكا قۇرۋ بولىپ تابىلاتىن قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر سەرياسىنا باستاماشىلىق ەتۋى قۇپتارلىق جاعداي. بۇل وزگەرىستەر ەل دامۋىنىڭ ۇلتتىق جوسپارىنا تۇراقتى دامۋدىڭ جاھاندىق ماق­ساتتارىن ەنگىزۋگە كومەك­تەسەدى. پرەزيدەنتتىڭ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوس­پارى جانە ەىدۇ ستان­دارتتارى دەڭگەيىنە دەيىن ەكونوميكانى جاقسارتۋعا ۇمتىلىسى, ەكونو­مي­كانى ءارتاراپتاندىرۋدىڭ ۇدەرىسىن تەرەڭدەتۋ ءۇشىن مۇمكىندىك جاسايدى دەپ ويلايمىن. دجەففري ساكس, كولۋمبيا ۋنيۆەرسيتەتى جەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى:   – قازاقستاندا كەدەي­شىلىك دەڭگەيى 5 پايىزدان ءتو­مەن. بۇل ۇلكەن جەتىستىك. ءتىپتى, الەمدەگى ەڭ قۋاتتى ەكونوميكا بولىپ تابىلاتىن اقش-تىڭ ءوزى تەك سوڭعى ۋاقىتتا عانا وسى كورسەتكىشكە جەتىپ وتىر. قازاقستاننىڭ كۇن­كورىس كوەففيتسيەنتىن الىپ قارايتىن بولساق, ول سكان­ديناۆيا ەلدەرىنىڭ كورسەتكىشىنە جەتەعابىل. ارينە, بۇل دارەجەگە جەتۋ ءبىر ماسەلە, ونى ساقتاپ تۇرۋ ەكىنشى ماسەلە. بۇل رەتتە دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىن وزىق ستاندارتتار نەگىزىندە رەفورمالاۋ قاجەت دەپ سانايمىن. سۋن حۋنبين, «ۆاليۋتالار سوعىسى» بەستسەللەرىنىڭ اۆتورى: – مۇنداي فورۋمدارعا ەڭ تالانتتى, بەدەلدى, قولىندا بيلىگى بار تۇلعالار كوپتەپ كەلۋى ءتيىس. ويتكەنى, وسىنداي الاڭداردا ەكونوميكاعا پايداسى تيەتىن كوپتەگەن ۇتىمدى شەشىمدەر ايتىلادى. وسى ورايدا, استانا ەكونوميكالىق فورۋمى اسا تابىستى وتۋدە دەپ ەسەپتەيمىن. ماسۋد احمەد, حۆق تاياۋ شىعىس جانە ورتالىق ازيا ەلدەرى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى: – شيكىزات ساۋداسىنان باس تارتىپ, الەمدىك ەكونو­­مي­كانى ءارتاراپ­تان­دىراتىن كەز كەلدى. مىسالى, مۇنايعا تىكەلەي تاۋەلدى بولعان اراب ەلى قازىر جاڭا باعدارلاما ازىرلەپ, شيكىزاتسىز ەكونوميكاعا كوشۋدە. 2030 جىلعا دەيىنگە ارنالعان باعدارلامالارىندا جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ارقىلى شىعىندى سالالاردان باس تارتىپ, ناقتى قاجەتتى جوبالارعا دەن بەرەتىن جۇيە ەنگىزىلۋدە. كۇن, جەل, سۋ ەنەرگياسىن پايدالانۋ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ سەكىلدى باعىتتار قولعا الىنۋدا. الەكسەي ۆەدەۆ, رەسەي فەدەراتسياسى ەكونوميكالىق دامۋ ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى: – قازىرگى تاڭدا الەمدە ەنەرگورەسۋرستارعا دەگەن باعا قۇبىلمالى بولىپ وتىر. سوندىقتان, ولاردى باقىلاۋعا الۋ ءۇشىن ازيا ەلدەرى اراسىندا ءارىپ­تەس­تىكتىڭ جاڭا جۇيەسىن قولعا الۋ قاجەت. وسى ورايدا, مەملەكەت اراسىن­داعى الىس-بەرىستى توقتاتپاي, ساۋدانى ودان ءارى دامى­تۋ ماقساتىندا ءبىر-بىرىمەن قاتىناس قۇرۋدىڭ جاڭا مەحانيزمىن ويلاپ تابۋ قاجەت. سوندا باعا نارى­عىن ويناتىپ وتىرعان ەلدەردى توقتاتا الامىز. تسزەن پەيان, قحر مەملەكەتتىك كەڭەسىنىڭ 2003-2008 جىلدارداعى ۆيتسە-پرەمەرى: – «جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىنىڭ» بويىنداعى ەلدەر اراسىنداعى ساۋدا اينالىمىندا ۇلتتىق ۆاليۋتالاردىڭ ءورىسىن كەڭەيتكەن ابزال. ول سۋوپ جۇيەسى بويىنشا دا جۇزەگە اسقانى دۇرىس. بۇل رەتتە ازيا ينفراقۇرىلىمدىق جانە ينۆەستيتسيالىق بانكى, ازيا دامۋ بانكى بۇل ايماقتاعى ەلدەرگە كەڭىنەن ينۆەستيتسيا سالعانى ماڭىزدى. ساۋدا-ساتتىقتا ۇلتتىق ۆاليۋتامەن ەسەپ ايى­ر­ىسۋ ءاربىر ەلدىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسىنىڭ بەكۋىنە جول اشادى. مۇنداي تاجىربيە, ماسەلەن, قازىر قازاقستان مەن قىتاي اراسىندا بار.  ماسسيميليانو كاستەللي,  ەركىن نارىقتار جونىندەگى جاھاندىق ستراتەگيالىق تالداۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى: – الداعى 5 جىلدا الەمدە مەملەكەتتىك قورلار اكتيۆتەرىنىڭ تابىسى 5.5 پايىزعا ارتادى. دەگەنمەن, قارا التىن باعاسى الداعى بىرنەشە جىلدا 50-60 دوللار شاماسىندا بولادى. ياعني, شيكىزاتقا تاۋەلدى ەلدەردىڭ تابىسى سوڭعى 10 جىلداعى كورسەتكىشتەردەن كەم بولاتىنى اقيقات. سوندىقتان, ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ كەرەك. قازىر ساۋديالىقتار بىردەن 2030 دامۋ ستراتەگيا­سىن قابىلدادى. قاتەلەسپەسەم, قازاقستاندا دا بىرنەشە باعدارلاما بار. بۇل ەل ەكونوميكاسىن ارتاراپتاندىرۋعا مول مۇمكىندىك دەپ ويلايمىن.