ساحا ساحناگەرى

ەلوردالىق م. گوركي اتىنداعى ورىس دراما تەاترىندا ساحنالاعان «جاندانۋ» قويىلىمى كورەرمەنگە تىلسىم قۇبىلىستىڭ سىرىن بايانداۋىمەن قۇندى. جالپى, الەمدە ءوزارا تاجىريبە الماسۋ ءداستۇرى ەجەلدەن بار ءۇردىس دەسەك, سوڭعى ۋاقىتتا مۇنداي ورتاق جوبالار زاماناۋي سيپاتقا يە بولۋدا. ولاردىڭ ىشىندە ىرگەلەس رەس­پۋبليكالار ۇلەسىنە تيەتىندەرى دە جەتىپ ارتىلادى. بۇل رەتتە كورشىلەس رەسەي, وزبەكستان, قىرعىزستان ەلدەرى رەجيسسەرلەرىنىڭ قازاقستان تەاترلارىنداعى قويىلىمدارى ساراپشىلار تاراپىنان وتە جوعارى باعاعا يە بولۋدا. جاقىندا م.گوركي تەاترىندا كورەرمەن كوزايىمىنا اينالعان سپەكتاكلدىڭ رەجيسسەرى, تەاتر سالاسىنداعى «زولوتايا ماسكا» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, بەلگىلى تەاتر جانە كينو رەجيسسەرى سەرگەي پوتاپوۆتىڭ ەسىمىن (رف, ساحا رەسپۋبليكاسى) جۇرتشىلىق ونىڭ ا.چەحوۆتىڭ «شيە باعى» پساسى جەلىسىندە ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق مۋزىكالىق-دراما تەاترىندا ساحنالانعان «شيە» قويىلىمى ارقىلى جاقسى تانيدى. سونىمەن قاتار, قويىلىم ءماتىنىنىڭ اۆتورى سوفيا بارانوۆا-سەرگۋچەۆانىڭ ونەر سالاسىنداعى داڭقى دا بۇگىن شىعىپ وتىرعان جوق. ول تۋرالى تەاتردىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى قىسقاشا مىناداي مالىمەت بەرگەن: ساحا رەسپۋبليكاسىنىڭ (ياكۋتيا) ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, رەسەي مەملەكەتتىك اكادەميالىق كىشى تەاترىنىڭ جانىنداعى م.س.ششەپكين اتىنداعى تەاتر ۋچيليششەسىنىڭ تۇلەگى. 1974-1978 جىلدار ارالىعىندا پ.ا.ويۋنسكي اتىنداعى ياكۋت مەملەكەتتىك دراما تەاترىندا دراما ءارتىسى رەتىندە ەڭبەك جولىن باستاعان, 1978-1984 جىلدارى يااسسر ءىىم قىزمەت ىستەگەن, اراعا ءبىراز ۋاقىت سالىپ شىعارماشىلىق ورتاعا قايتا ورالعان ونىڭ 1984 جىلدان بەرگى ءومىر جولى پ.ا.ويۋنسكي اتىنداعى ساحا اكادەميالىق تەاترىمەن تىكەلەي بايلانىستى. بۇگىندە ساحنا ساڭلاعى «سىنوۆني كولوكول», «پروبۋجدەنيە», «الگىس», «كەنچەەري-1966» دراماتۋرگيالىق شىعارمالارى ارقىلى ارىپتەستەرى اراسىندا ۇلكەن قۇرمەتكە يە. پرەمەرانىڭ ەرەكشەلىگى نەدە دەسەك, ترەش-دراما ءۇش ادام جايىندا قاتار باياندايدى. ءار كەيىپكەردىڭ ءومىرى مەن تاعدىرى بولەك كورىنگەنمەن, وقيعا بارىسىندا ولاردىڭ جولى ءوزارا قابىسىپ, قاتالدىقپەن قاتار ەرىكسىز ەزۋ تارتقىزاتىن تۇستار كەزدەسىپ وتىرادى. ەڭ باستىسى, رەجيسسەرلىك شەشىم كورەرمەنگە وي سالدىرادى. ميستيكاعا تولى وقيعا سوعىس ارداگەرىنىڭ عۇمىرىنان سىر شەرتەدى. قاريا وزىنە قول جۇمساپ, بۇل فانيدەن تەزىرەك و دۇنيەگە اتتانۋعا اسىعادى, الايدا, ونى الدەنە تۇساۋلاپ تۇرعانداي... جۇمباعى مول سانسىز قۇبىلىستىڭ سىرىن ۇعۋعا جاراتىلعان پەندەلەر بۇل دۇنيەدەن تىس باسقا دا بولەك الەم بارىن, ءار قيلى تاعدىر­لار عۇمىر كەشىپ جاتقانىن سەزە مە؟ ءبىرى قاريانى و دۇنيەدە كۇتسە, ەكىن­­شىسى كەرىسىنشە, ونىڭ عۇمىرىن ۇزار­تۋ­عا بارىنشا كۇش سالىپ باعادى. نە ءۇشىن ادامدار ءومىر ءۇشىن جانتالاسادى, جانۇشىرادى؟ مىنا جالعان دۇنيەنىڭ ءمانىن تۇسىنەتىن جان بار ما ءوزى؟ جەر باسىپ جۇرگەن جۇمىر باستى پەندەنىڭ ءبارى ءبىر ءسات تە بولسا جارىق دۇنيەنىڭ نارقى مەن پارقى جايىندا وسىلاي ويلانسا, ىشكى تۇيسىگىنە تەرەڭىرەك بويلاسا الاپات اپاتتار مەن قان قاقساتار قاسىرەت شەگۋلەر وزەكتى وسىنشاما كۇيدىرە ورتەر مە ەدى؟! قارشىعا كۇلەن