شارۋاسىن شالقىتقان شوپان

نەگىزى, مالشى ماماندىعىن كەشەگى كەڭەس وداعى كەزىندە قات­تى دارىپتەپ جازدى عوي. ول كەزدە «اعا شوپان» دەگەن ەكى­نىڭ ءبىرى قولى جەتە بەرمەيتىن جۇ­مىس سا­نالاتىن. ال, قازىر بىزدە مال­شى­لارعا دەگەن كوزقاراس دۇرىس ەمەس. «پالەنشە قويشى ەكەن» دەسە, كوز الدىمىزعا كۇنىن كورە الماي, قاتقان نان جەپ جۇرگەن بەيشارا بىرەۋدى ەلەستەتەمىز. بىراق بۇگىندە وسى مال باعۋدىڭ ارقاسىندا بىرەۋلەر تۇرمىسىن تۇزەپ, «دجيپ» ءمىنىپ, قالادان پاتەر الىپ, كۇن سايىن ەت جەپ, قىمىز ءىشىپ جۇرگەنى جاسىرىن ەمەس. ءبىز اڭگىمە ەتكەلى وتىرعان قۇلاندىق سايرامباي دونەنباەۆ وسى شوپاندىقتىڭ ارقاسىندا شارۋاسىن دوڭگەلەتىپ, ول قۇر­عان شارۋاشىلىق وسى ەلدىڭ باعى, قۇت-بەرەكەسىنە اينالىپ وتىرعانى انىق. اعايىندى دونەنباەۆتار 1996 جىلى ءوز الدىنا شارۋا قو­جالىعىن قۇرعان بولاتىن. «شاۋشەن» شارۋا قوجالىعى. ءتور­اعاسى – سايرامباي. ەنشى ال­عاندا بارلىعى 300-گە جەتەر-جەت­پەس مال بولىپتى. – بۇل وتە قيىن جىلدار ەدى عوي, – دەيدى سايرامباي اعا بىزبەن اڭگىمەسىندە. – مەملەكەت تاراپىنان اۋىل شارۋاشىلىعىنا جاردەم بەرىلمەك تۇگىلى, كوپ-كو­رىم دۇنيەنىڭ ۇستاعاننىڭ قولىندا, تىستەگەننىڭ اۋزىندا كەتىپ, تالان-تاراجعا ءتۇسىپ جاتقان شاعى بولاتىن. شارۋاشىلىقتىڭ شارۋاسىن دوڭگەلەتىپ, اياعىنان تۇرىپ كەتۋى وتە قيىنعا سوقتى. ءتىپتى, قاناتىن ەندى جايا باستاعان شارۋاشىلىقتى قايتادان جابامىز با دەگەن دە ويلار تالاي مارتە كەلگەن. بىراق, بارلىق قيىندىققا توزە بىلدىك. تەك 2000 جىلدان باستاپ جاعداي تۇزەلە باستادى. جاڭا عاسىر جاڭا مۇمكىندىكتەر بەرىپ, قاراعاندىدان 1000 باس قازاقى قوي اكەلدىك. مالدى اسىلداندىرماي جوعارى ناتيجەگە قول جەتكىزە المايتىنىمىزدى ءتۇسىنىپ, پاۆلودار, اقمولا, ورالدان مال جەتكىزدىك. ەت باعىتىنداعى شارۋاشىلىقتى دامىتۋ ءۇشىن رەسەيدەن ءىرى, ەتتى جىلقىلار الىپ كەلدىك. مىنە, تالاي قيىندىقتى باس­تان وتكەرىپ, ءتىپتى, تارقاپ كەتۋ­دىڭ ءسال-اق الدىندا قالعان «ءشاۋ­شەننىڭ» شارۋاسىن اعايىندى جىگىتتەردىڭ ەڭبەكقور, تالاپشىل, قاناعاتشىل, ءوز ىستەرىن سۇيە بىلگەن ىسكەرلىك قاسيەتتەرى ورگە ءسۇي­رەگەنى انىق. بۇگىندە بۇل شا­رۋا­شىلىقتا 21 وتار قوي بار. ەندى 2017 جىلعا دەيىن قوي سانىن 40 مىڭعا جەتكىزۋدى ماقسات تۇتىپ وتىر. تابىن-تابىن جىلقى ­جايىلىپ ءجۇر. 78 ادام تۇراقتى جۇمىس ىستەيدى. – 2005 جىلى كاسىپكەرلىگىمىزدى كەڭەيتۋ ماقساتىندا استاناعا جول تارتىپ, ەلوردا ماڭىنان جەر الىپ, ۇلكەن قاساپحانا سالدىق. قازىر جىلىنا 1000 باس جىلقى, 5000 باس قوي بورداقىلايمىز. باسقا-باسقا, مالشىنىڭ جاع­دايىن, تۇرمىسىن ءوزىم جاقسى تۇسىنەمىن. مالشىنىڭ بالاسى بولعاندىقتان ينتەرناتتا وقىدىق. شارۋاشىلىققا قاراستى مالشىلاردىڭ بالاسى بىرەۋگە كىرىپتار بولماسىن دەگەن نيەتپەن اۋىلدان ينتەرنات ءۇيىن سالدىق. بۇل قۇرىلىسقا باس-اياعى 150 ملن. تەڭگە جۇمسالدى. 40 ورىندىق عيماراتتىڭ بارلىق جاعدايى جاسالعان. جيھاز-جاب­دىق, كورپە-توسەك, تاباق-قاسى­عىنا دەيىن الىپ بەردىك, – دەيدى سايرامباي دونەنباەۆ. «جىلقىنى مىنسەڭ – ات, ىشسەڭ – قىمىز, جەسەڭ – ەت» دەپ جاتادى. شارۋاشىلىق جىلقى مالىنان قانداي پايدا كورىپ وتىر؟ الدە تەك ءۇيىر-ءۇيىر جىلقى باعىپ, سونى بازارعا ەت قىلىپ ساتىپ پۇلداعانىن عانا ماقتانىش تۇتا ما؟ جوق, سايرامباي قىمىز ماسەلەسىن دە قولعا الىپتى. ءدال قازىر 250 باس جىلقى بايلاپ وتىر ەكەن. ەندى, مىنە, جاقىندا «ءشاۋ­شەن» شارۋا قوجالىعى جارلىسۋ اۋىلىنان قىمىزبەن ەمدەۋ ورتا­لىعىن اشتى. تاۋ بوكتەرىنەن اشىلعان جالپى قۇنى 250 ميلليون تەڭگەنى قۇرايتىن قىمىزبەن ەمدەۋ ورتالىعىندا زاماناۋي قوناقۇي, ساۋنا, باسسەين, تاعى باسقا دا نىسانداردىڭ قۇرى­لىسى تولىق اياقتالعان. ساي­رامباي دونەنباەۆ مۇنداعى باعا قاراپايىم تۇرعىندارعا قولجەتىمدى بولادى دەيدى. ەرەكشە اتاپ وتەرلىگى, مۇندا ۇلى وتان سوعىسى ارداگەرلەرىنىڭ قىمىزبەن ەمدەلۋىنە تەگىن ارنايى ەكى بولمە قاراستىرىلعان. قىمىزبەن ەمدەۋ ورتالى­عى­نىڭ قازىرگى باستى ماسەلەسى جارلىسۋ اۋىلىنان تاۋ ەتەگىنە دەيىنگى 6 شاقىرىمعا جۋىق جولدىڭ جايى بولىپ تۇر. «جول سالىنسا ويعا العان جوبامىزدىڭ ىسكە اسۋى دا جەدەلدەي تۇسەر ەدى», دەيدى شارۋاشىلىق باسشىسى. ەندەشە, تىنىمسىز ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا داڭققا بولەنگەن سايرامباي دونەنباەۆتىڭ بۇگىنگى تىرلىگى ءاربىر قازاق بالاسىنا ۇلگى-ونەگە بولاتىنى ءسوزسىز. ورالحان ءداۋىت, «ەگەمەن قازاقستان» جامبىل وبلىسى, ت.رىسقۇلوۆ اۋدانى