استانادا «دىندەر تەرروريزمگە قارسى» حالىقارالىق كونفەرەنتسياسى وتەدى

قازاقستان حالقى بيىل ەل تاۋەل­سىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىن اتاپ وتەدى. وسى ارالىقتا وتكەن ونجىلدىقتار بيىگىنەن كوز تاستار بولساق, ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز ءۇشىن بۇل ۋاقىت ەلىمىزدەگى جانە الەمدەگى ءتۇرلى باعىتتاعى وزگەرىستەردى وي ەلەگىنەن وتكىزۋمەن, قوعام مەن مەملەكەتتىڭ ودان ءارى دامۋىنىڭ ۇردىستەرىن بولجاۋمەن جانە ىزدەستىرۋمەن, بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ مۇددەسىنە جاۋاپ بەرەتىن وزگەرىستەردىڭ پارمەندى ستراتەگياسىن جاساقتاۋمەن بايلانىستى كۇردەلى جىلدار بولدى دەپ تولىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى. بۇل جىلدار, وسى تۇرعىدان العاندا, ەلىمىزدىڭ بارلىق ازامات­تارىنىڭ قۇقىقتارىنىڭ تەڭدى­گىن قامتاماسىز ەتۋ نەگىزىندە حالىق­تىڭ ەتنوسارالىق جانە كونفەس­سياارالىق اۋىزبىرشىلىگىن ساقتاۋ مەن نىعايتۋعا جانە مەملەكەت ساياساتىنىڭ ىرگەسىن قۇراپ وتىر­عان ۇنقاتىسۋ مەن كەلىسىمنىڭ باسىمدىعىن بەكىتۋگە باعىتتالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ باتىل ارەكەتتەرى مەن ساليقالى شەشىمدەرىنىڭ ۋاقىتى بولعانى ءسوزسىز. ەلباسىنىڭ كۇشى, ەرىك-جىگەرى مەن باتىلدىعىنىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ ەلىمىز جاس تاۋەلسىز مەملە­كەتتىڭ ستراتەگيالىق باعىتىن تاڭداۋدا جانە زاماناۋي الەم ەلدەرىنىڭ قاتارىنا ۇيلەسىمدى ەنۋدە تاريحي ارتىقشىلىقتارعا يە بولا الدى. وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ەلىمىزدىڭ اتا زاڭىن قابىلداۋدىڭ ماڭىزى تۋرالى ايتقان ءسوزى ەسكە تۇسەدى: «كونستيتۋتسيا بۇكىل الەمگە ءبىزدىڭ ەلىمىز ەڭ باستى ورىنعا جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى قوياتىنىن جانە الەمدىك قوعام­داس­تىققا بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋ مەن ىنتىماقتاستىقتى باسشى­لىققا الاتىن ىزگى نيەتىمەن ەنەتى­نىن كورسەتكەن كەزدە عانا قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى الەمدىك قوعام­داستىقتىڭ ابىرويلى جانە تەڭ قۇقىقتى مۇشەسى بولا الادى». مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى جانە باسقا دا ىرگەلى ويلارى ەتنوس­ارالىق جانە كونفەسسيا­ارالىق كەلىسىمنىڭ بىرەگەي قازاقستاندىق مودەلىن, قوعام مەن مەملەكەتتى جۇمىلدىراتىن نەگىزگى يدەيالار­دى تاڭداۋدى ىزدەستىرۋ مەن قالىپ­­تاستىرۋدىڭ جاڭا كەزەڭىن ايقىن­داپ بەردى. ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ سوڭعى 25 جىل ىشىندەگى سىرتقى جانە ىشكى ساياساتىنىڭ بۇلجىماس سيپاتى رەتىندە بەيبىتسۇيگىشتىگى مەن مامىلە ىزدەۋگە باسىمدىق بەرۋىن ايتۋعا بولادى. قازاقستان وسى­نىڭ ارقاسىندا الەمنىڭ ۇنقا­تىسۋ الاڭ­دارىندا ايماقتاعى جانە الەمدەگى تۇراقتىلىق پەن سەنىمدىلىكتى نىعاي­تۋعا باعىتتالعان يدەيالار مەن ۇسىنىستار وزەكتەندىرىلىپ وتى­راتىن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيى­مى, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمى, ەۋرازيالىق ­ەكو­نوميكالىق وداق, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارا­لارى جونىندەگى كەڭەس سەكىلدى ءىرى جانە بەدەلدى ايماقتىق ءبىر­لەس­تىكتەردىڭ بەلسەندى قاتى­سۋشىسى رەتىندە ­تانىلدى. ءبىز بۇگىنگى تاڭدا ادامداردىڭ دىنگە دەگەن قىزىعۋشىلىعى وسە ءتۇسىپ وتىرۋىنا بايلانىس­تى ءۇشىنشى مىڭجىلدىقتا حالىق­ارالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ كلاسسيكالىق پروبلەمالارى جاڭا سيپاتقا يە بولا باستاعانىن اڭعارۋدامىز. ءدىن ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەرگە دە وڭدى ىقپال ەتە الاتىن اسا باي ماتەريالدارعا يە وركەنيەتتىك بىرەگەيلىكتىڭ ماڭىزدى ەلە­مەنت­تەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار, بارلىق الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر جەر بەتىندەگى بارلىق حالىقتاردىڭ بەيبىت قاتار ءومىر سۇرۋىنە باعىتتالعان ورتاق قۇندىلىقتار مەن باعدارعا يە. الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى اراسىندا دايەكتى ءۇن­قاتىسۋ ۇيىمداستىرۋ مەن ورناتۋ ءۇشىن قاجەتتى العىشارتتار قۇرۋدىڭ ارقاسىندا ءدىني ۇيىمدار بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قام­تاماسىز ەتۋگە ءوز ۇلەستەرىن قوسا وتىرىپ, جاھاندىق كوممۋني­كا­تيۆتىك قاۋىمداستىققا قاتىسۋ­عا مۇمكىندىك الادى. وسى تۇرعى­دان العاندا, قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازار­باەۆتىڭ باستاماسىمەن 2003 جىلى العاش رەت شاقىرىلعان الەم­دىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەر­لەرىنىڭ سەزى ءوزىنىڭ الدىنا وسى ماق­ساتتارمەن قاتار, تەڭ قۇقىقتى­لىق, ءوزارا سىيلاستىق, ءبىر-ءبىرى­نىڭ مۇددەلەرىن مويىنداۋ, ىنتى­ماق­تاستىق پەن ءوزارا تۇسىنىستىك قاعيداتتارىن ساقتاۋدى قويا ءبىلدى. 2003 جىلعى 23-24 قىركۇيەكتە استانا قالاسىندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزىنىڭ ءوتۋى مەملەكەت باسشىسى باستامالارىنىڭ ناقتى ىسكە اسقانىن كورسەتىپ بەردى. قازىرگى كۇندەگى زاماناۋي الەمدىك جانە وتاندىق تاريحتا وسىناۋ ءدىنباسىلار فورۋمىنىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە ەكەنى ءسوزسىز, ويتكەنى, ءدال وسى الاڭدا دىنارالىق جانە مادەنيەتارالىق ۇنقاتىسۋدىڭ نەگىزگى ماقساتتارى مەن باستى باسىمدىقتارى ناقتى انىقتالدى. ولاردىڭ قاتارىندا ادامزاتتىڭ بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋىنىڭ بۇلجىماس قاعيداتتارى رەتىندە بەيبىتشىلىكتى, كەلىسىم مەن توزىمدىلىكتى ورنىقتىرۋ, ءارتۇرلى دىندەر, مادەنيەتتەر مەن ەتنوس­تار اراسىندا ءوزارا سىيلاستىققا قول جەتكىزۋ, ادامداردىڭ ءدىني سەزى­مىن قاقتىعىستار مەن اسكەري قي­مىلداردى قوزدىرۋعا پايدا­لا­­­نۋعا جول بەرمەۋ, دىندەر ۇنقا­تىسۋىن ىسكە اسىرۋ جانە بىرلەس­كەن ورتاق شەشىمدەر قابىل­داۋ ماقساتىندا تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن حالىقارالىق ءدىنارا­لىق ينستيتۋتتىڭ قىزمەت ەتۋىن قامتاماسىز ەتۋ سەكىلدى اسا ماڭىز­دى مىندەتتەر كورىنىس تاپتى. بۇدان كەيىنگى ۋاقىتتا استانا قالاسىندا الەمنىڭ كوپتەگەن ەل­دەرىنىڭ بەدەلدى ءدىنباسىلارى مەن تانىمال ساياسي قايراتكەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن زاماناۋي الەمنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنە ارنالعان الەم­دىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەر­لەرىنىڭ ءىى, ءىىى, IV جانە V سەز­دەرى بولىپ ءوتتى. ال 2015 جىلعى 10-11 ماۋسىمدا استانا قالاسىندا وتكەن V سەزدىڭ باستى ماقساتى الەمدەگى ميللياردتاعان ادامنىڭ ۇمىتتەرى مەن سەنىمدەرىن بويىنا جيناقتاعان, سەزدىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارىنان قو­ل­داۋ تاپقان جانە دىنارالىق فورۋم­نىڭ قورىتىندى قۇجاتىنا ەنگەن ەلباسىنىڭ «بەس ۇندەۋىنەن» كورىنىس تاپتى. اتالعان ۇندەۋدەگى نەگىزگى ءما­سەلەلەر اسكەري قاقتىعىستاردى توق­تاتۋدى جانە تىنىشتىق جاريا­لاۋدى, ساياسي ماسەلەلەردى شەشۋدە كۇش قولدانۋ ادىستەرىنەن باس تارتۋدى, ءىرى دەرجاۆالار اراسىنداعى سەنىمسىزدىكتى جويۋدى, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن دىنارالىق وشپەندىلىكتى قوزدىرۋعا پايدالانۋ تاجىريبەسىن توقتاتۋدى, ءدىني جانە ساياسي قايراتكەرلەردى زاماناۋي الەمدەگى وزەكتى ماسەلە رەتىندە قالىپ وتىرعان كەدەيلىك, اشتىق, جۇقپالى اۋرۋلار, جۇمىسسىزدىق, تابيعي جانە تەحنوگەندىك اپاتتارمەن كۇرەسۋگە جۇمىلدىرۋدى قامتىدى. وسى ماقالا شەڭبەرىندە الەم­دىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزدەرىنىڭ تاريحىنا قىسقاشا شولۋ جاساۋ استانا دىنارالىق فورۋمى ءدىن مەن ساياساتتىڭ, ءدىني ليدەرلەر مەن ساياسي قايراتكەرلەردىڭ ءوزارا ارەكەتتەسۋىنىڭ جاھاندىق ەرەجەلەرىن جاساقتاۋ ءۇشىن ءپار­مەندى ۇنقاتىسۋ الاڭى رەتىندە قالىپتاسقانىنا دالەل بولا الادى. قازاقستاننىڭ جانە ەلباسىنىڭ زاماناۋي الەمدىك قۇرىلىسقا ەنگىزگەن اسا قۇندى ۇلەسى رەتىندە كۇللى ادامزاتتىڭ قاۋىپسىز ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇنقاتىسۋ ارقىلى تىكەلەي اڭگىمەگە الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەردە بار اۋقىمدى مۇمكىندىكتەر مەن رەسۋرستاردىڭ قوسىلۋىن ايتۋعا بولادى, ويتكەنى, دىندەر مەن ءدىنباسىلاردىڭ الەۋەتى قازىرگى الەمدەگى ساياسي, ەكولوگيالىق جانە زاماناۋي رۋحاني ماسەلەلەردى شەشۋگە وڭ سەپتىگىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز. قازاقستاننىڭ دىنارالىق جانە مادەنيەتارالىق ۇنقاتىسۋ ستراتەگياسىن تاڭداۋى جانە ونى تاباندى ىسكە اسىرۋى وتاندىق جانە الەمدىك ساياسي تاريحتىڭ جاڭا بەتتەرىن اشۋعا مۇمكىندىك بەردى. مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نا­زار­باەۆ تاياۋدا وتكەن بىرىك­كەن ۇلت­­تار ۇيىمى باس اسسامب­لەيا­سىنىڭ 70-ءشى سەسسياسىندا قاق­تى­عىستاردىڭ سەبەپتەرىن جويۋ جانە بارلىق ۇلتتاردىڭ ينفرا­قۇرى­لىمعا, رەسۋرستار مەن نارىقتارعا تەڭدەي مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتۋ نەگىزىندە دامۋدىڭ جاڭا ترەند­تەرىن جاساقتاۋ, بۇۇ اتىنان ارەكەت ەتەتىن حالىقارالىق انتي­­تەررورلىق كواليتسيانى قۇرۋ ارقىلى حالىقارالىق قاۋىپ­سىز­دىك­تىڭ جاڭا ءارى پارمەندى جۇيە­سىن قۇرۋ, 2016 جىلى حالىق­ارا­لىق قۇقىق قاعيداتتارىن بەكىتۋ جانە الەم ەلدەرى اراسىنداعى ءوزارا سەنىمدى قايتا ورناتۋ ماق­ساتىن كوزدەيتىن جاھاندىق سترا­تەگيالىق باستامالار – 2045 جوس­پارىن ازىرلەۋگە قاتىستى سالماقتى ۇسىنىستار ەنگىزدى. وسى ورايدا بۇۇ باس اسسام­ب­لەياسى ءوزىنىڭ 2016 جىلعى 12 اقپاندا وتكەن پلەنارلىق وتىرىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ «دىندەر بەيبىتشىلىك ءۇشىن» فورۋمىن وتكىزۋ جانە ونىڭ مەسسەدجى – يادرولىق قارۋدان باس تارتۋدى ادامزاتتىڭ ءححى عاسىرداعى باستى ماقساتى رەتىندە جاريالاۋ باستاماسىن قولداعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. قازاقستاننىڭ ەڭبەگىنىڭ ارقا­سىندا ۇستىمىزدەگى جىلعى 6 مامىردا نيۋ-يوركتە بۇۇ باس اسسام­ب­لەياسى تورىندە تەرروريزمنىڭ الدىن الۋداعى جانە وسىناۋ دەرتتى قۇبىلىستىڭ پايدا بولۋىنىڭ باستاپقى سەبەپتەرىن جويۋداعى ءدىني ليدەرلەردىڭ ءرولى تۋرالى جان-جاقتى ءارى بايسالدى پىكىر الماسۋلار وتكەن «دىندەر بەيبىتشىلىك ءۇشىن» جوعارى دەڭگەيدەگى ۇنقا­تىسۋى ۇيىمداستىرىلدى. وسى رەتتە بۇۇ باس اسسامبلەياسى مەن قاۋىپ­سىزدىك كەڭەسىنىڭ رەسمي قۇجاتى رەتىندە جوعارى مارتەبە العان قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزي­دەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازار­باەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» ماني­فەسى ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلى ىشىندە ءجۇرىپ وتكەن جولى­نىڭ ەسەبىنە اينالدى دەسە دە بولعانداي... ويىمدى تۇجىرىمداپ ايتار بولسام, وسى شاعىن ماقالا بارىسىندا اتالىپ وتىرعان وقيعا­لار رەتى زاماناۋي الەمدەگى بار­لىق ادامزاتتىڭ بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋى مەن پروگرەسى ءۇشىن ءدىنارا­لىق جانە مادەنيەتارالىق ۇنقا­تىسۋ باستاماسىن كوتەرگەن, ونى ناق­تى ىسكە اسىرا بىلگەن جانە ىلگە­رىلەتىپ وتىرعان جاھاندىق اكتور رەتىندەگى ءوز ورنىن ابىرويمەن العان قازاقستاننىڭ گۋمانيستىك ۇستانىمىنىڭ تەرەڭدىگىنە ناقتى دالەل. ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى, مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى