قاڭتاردىڭ سارى ايازى ساقىلداپ, جەر-انا اق مامىققا ورانىپ, تىلسىم جاتىر. ىسساپارعا ەرتەلەتىپ شىققاندىقتان تابيعاتتىڭ وسى «مىنەزىن» سەزىنە تۇستىك. ماقسات – كەربۇلاق اۋدانى شارۋا قوجالىقتارىنىڭ قىستاۋلارىن ارالاپ, جىل سايىنعى داستۇرمەن ءتورت ت ۇلىك ءوسىرىپ, قاجىر-قايرات تانىتقانداردىڭ شارۋاسىن كوزبەن كورۋ. ەجەلدەن استىقتى, مالدى اۋدان حالقى شارۋالارىن شالقىتىپ, ەگىنشىلىك پەن ءتورت ت ۇلىك وسىرۋدە ىرگەلى ىستەردى اتقارىپ كەلەدى. مۇندا اسىل تۇقىمدى مال وسىرۋمەن قاتار, ءوندىرىستى دامىتۋ ماسەلەسى دە وڭ شەشىمىن تاپقان. قويناۋى التىن, مىس, تاعى باسقا قازبا بايلىقتارىنا تولى ايماقتا الداعى كەزدە قولعا الىناتىن ءتيىمدى جوبالاردى ايتپاساق تاعى بولمايدى.
اۋدان ورتالىعى سارىوزەك كەنتىنىڭ وڭتۇستىگىندە سوڭعى ەكى جىلدا سالىنعان ونداعان جاڭا تۇرعىن ۇيلەر ءارى-بەرى وتكەن جۇرگىنشىنىڭ نازارىن اۋداراتىنى انىق.
العاشقى كەزدەسكەن «سامەن» شارۋا قوجالىعىنىڭ وتارىنا ايالداعان وبلىس اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ ورىستە قوي قايىرعان ەرنەست بايجانوۆ پەن قۇسايىن قوجاحانوۆتى سوزگە تارتتى.
– ال, جىگىتىم, مال-جان امان با؟ جايىلىم قالاي, – دەگەن سەرىك ابىكەن ۇلى كۇنگەيدەگى ءالى ءبۇرى تۇسپەگەن جۋسان مەن يزەندى جايىلىمعا كوز تاستاپ, شارۋا جايىن جەتە بىلەتىندىگىن تاعى ءبىر بايقاتتى.
ەرنەست پەن قۇسايىننان قاناعاتتانارلىق جاۋاپ العاننان سوڭ قاسىنداعى اۋدان اكىمى نۇرباي جانتىلەۋوۆكە مالشى تۇرمىسىنا بايلانىستى كەيبىر ماسەلەلەردى تاپسىرۋدى دا ۇمىتپادى. جازىقتاعى قورعانىس سالاسىنىڭ كەڭەستىك جۇيە كەزىنەن قالعان عيماراتتارىن جەكەشەلەندىرىپ, شارۋاشىلىققا ىڭعايلى ورىنعا اينالدىرۋ جونىندەگى «سامەن» قوجالىعىنىڭ باستاماسىن دا باسشى قۇپتادى. دەمەك, بيازى ءجۇندى قوي وسىرۋدەگى العا قويعان مىندەتتەر اۋقىمدى.
كەربۇلاق اۋدانىندا ءتورت ت ۇلىك ءوسىرىپ, تۇرمىستارىن تۇزەپ, ۇلكەن قالالاردان ەڭسەلى ءۇي الىپ, ۇرپاعىنىڭ كەلەشەگىنە ناقتى قادام جاساعانداردىڭ قاتارىندا سارىباستاۋداعى بولات سارىباەۆتىڭ وتباسى دا بار. قوس بەلدىڭ ورتاسىنان شاتىرى كۇنمەن شاعىلىسقان ەڭسەسى بيىك ءۇي مەن اۋدەم جەردى الىپ جاتقان مال قوراسى سالىنىپتى. بىردەن ۇقىپتىلىق پەن جوعارى تالعام نازارعا تۇسەدى. بوكەڭ بۇدان بەس جىل بۇرىن باۋىرلارى مەن اعايىندارىنىڭ باسىن قوسىپ, ءتورت ءتۇلىك ءوسىرىپ, اتاكاسىپتى العا اپارۋعا بەل بايلاپتى. ارقايسىسىنىڭ مىندەتتەرى بەلگىلەنىپ, مالدىڭ اسىلىن, ءسۇتتىسىن, ەتتىسىن وسىرۋگە دەن قويىپ, تازا قاندى ءبايگە اتتارىن باپتاۋدى دا ۇمىتپاپتى.
بىرلىكتىڭ, ىنتىماقتىڭ ارقاسىندا بار شارۋا رەت-رەتىمەن جۇيەلەنگەن. «بولات» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى بولات سارىباەۆتىڭ ءوزى شارۋاعا قاجەتتىنى شاپقىلاپ ءجۇرىپ ءتۇگەندەسە, بەرىك قىستاۋداعى مالعا باسشىلىق جاسايدى.
– ادام ءوز ءومىرىنىڭ قوجاسى. جاقسى تۇرمىس تا, تولاعاي تابىس تا وزىمىزگە بايلانىستى. قازىرگى كەزدە قالاداعىداي جاعدايدى جاساۋعا بارلىق مۇمكىندىك بار. مىنە, مىنا ءۇيدى سالىپ, وعان تۇرمىسقا قاجەتتى ىستىق, سۋىق سۋدى كىرگىزدىك. قۋات كوزى جارقىراپ جانىپ تۇر. جۇمىلا ەڭبەك ەتىپ, ەگىستىك القاپتى ءتيىمدى پايدالانىپ, جاز بويى مالعا قاجەتتى ازىقتى ءوزىمىز دايىندايمىز. تەحنيكا جەتكىلىكتى. سونىمەن بىرگە, مال ونىمدەرىن وڭدەپ, تۇتىنۋشىعا ۇسىنۋدى دا قولعا الماقپىز. بۇل دا ءبىر تابىس كوزى. شالعاي دەگەنمەن تەلەديدار, بايلانىس جۇيەسىن پايدالانامىز. ەلىمىزدەگى جاڭالىقتاردى عالامتور ارقىلى ءبىلىپ, وركەنيەت كوشىنەن كەنجە قالماۋ جاعىن ويلاستىرۋدامىز. مەملەكەت باسشىسىنىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ جونىندەگى باستامانى تولىق قۋاتتايمىز, دەدى بەرىك سارىباەۆ اڭگىمە اراسىندا.
ءبىراز جۇرگەننەن سوڭ «الۋ-اي» شارۋا قوجالىعىنىڭ قىستاۋىنا دا كەلدىك. قويشىباي ءبازىلوۆ باسقارعان قوجالىقتا 400 باس اسىل تۇقىمدى قوي, جىلقى مەن ءىرى قارا قاتار وسىرۋدە. مۇندا دا ەگىستىك القاپتان جەم-ءشوپ جينالىپ, قورا جانىنا جەتكىزىلىپتى. وتكەن جىلى ءار ءجۇز ساۋلىقتان ويداعىداي ءتول الىپ, ءجۇن قىرقىپتى. وبلىس اكىمى قويشىبايدان مال شارۋاشىلىعىنا قاتىستى وي-پىكىرىن سۇراۋمەن قاتار باسقا دا ءتۇيىندى ماسەلەلەرگە بايلانىستى ۇسىنىسىن ايتىپ, قورا-جايدى ارالادى. مالشىلار وبلىس اكىمىنىڭ ارنايى كەلگەنىنە العىستارىن ايتىپ, وسىنىڭ ءوزى كوپ دەمەۋ, قولداۋ ەكەنىن جەتكىزدى.
«ىرىس» شارۋا قوجالىعى وزگەلەرمەن سالىستىرعاندا ىرىلەندىرىلگەن, سان-سالالى, اتىنا زاتى ساي. قوجالىق باسشىسى ورىنتاي ەسجانوۆ 3352 گەكتاردى ءتيىمدى پايدالانىپ, كۇزدىك سەۋىپ, شابىندىق پەن جايىلىمدىقتىڭ دا بابىن تاۋىپتى. ناتيجەسىندە قىس پەن كوكتەمگە جەتەتىن جەمدى تارتقىزىپ, قامباعا قۇيعان. قىسىلاتىن جايى جوق. مايا-مايا, جاپ-جاسىل ەكپەشوپ انادايدان كوزگە شالىنادى. تراكتور, اۆتوكولىك, كومباين قاتارى دا ەداۋىر. باردىڭ باعاسىن بىلگەن شارۋاگەر جاندار مەملەكەت تاراپىنان اۋىل شارۋاشىلىعىنا جاسالعان قولداۋعا ريزاشىلىعىن جەتكىزىپ, اڭگىمە اراسىندا ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە قاتىستى ويلارىندا ايتىپ قالادى.
ماتاي تاۋىنىڭ باۋرايىنداعى قىستاۋعا جاقىنداعاندا الدىمىزدان شاعىن ەلدى مەكەن كورىندى. بۇل «مىرزابەك» شارۋا قوجالىعىنىڭ تۇراعى. اينالاسى اتشاپتىرىم قىستاۋ قورشالىپ, مالشىلار مەن جۇمىسشىلار تۇراتىن كوتتەدج الماتىداعى ۇيلەردەن كەم ەمەس. قۇرىلىسقا سوڭعى ۇلگىدەگى ماتەريالدار پايدالانىلىپ, ىستىق, سۋىق سۋ مەن باسقا دا قاجەتتىلىكتەر تولىق قامتىلىپتى. وبلىس اكىمى باستاعان توپ بىردەن مال قورالارىن ارالادى. قاڭتار ايى بولسا دا قويدىڭ قوڭى جاقسى ەكەنى جىلتىلداعان جۇنىنەن بايقالادى. قازاقتىڭ «ەدىلباي» تۇقىمدى قويىن وسىرگەن قوجالىق باسشىسى ارىستانبەك تانيەۆ قويدىڭ دا, جىلقىنىڭ دا, سيىردىڭ دا اسىل تۇقىمدى ءتۇرىن ءوسىرىپ جاتقاندىعىن ورتاعا سالدى. ءتورت ت ۇلىك مالدارىگەرلىك جانە زووتەحنيكالىق تالاپتارعا ساي كۇتىلگەندىكتەن جىل سايىن ونىمدىلىگى ارتا تۇسكەن. سونىمەن بىرگە 1200 گەكتار ەگىستىك پەن 1140 گەكتار جايىلىمدىق مال باسىن ءوز ءتولى ەسەبىنەن وسىرۋگە جەتكىلىكتى.
– شارۋاشىلىقتىڭ نەگىزىن 2006 جىلى قالادىق. مال وسىرگەن سوڭ ونىڭ اسىل تۇقىمدى, مول ءونىم بەرەتىن ءتۇرىن وسىرۋگە بەل بايلادىق. ناتيجەسى جامان ەمەس. مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلگەن قولداۋلار تابىسىمىزدى ەسەلەۋگە مۇمكىندىك بەردى. قورا-جاي, تۇرعىن ۇيلەر سالدىق. جارىق, بايلانىس ورناتىلدى. جۇمىسشىلاردىڭ جاعدايىن ەسكەرىپ, دارىگەرلىك قوسىن, مونشا قۇرىلىسىن سالدىق. ادام بولعان سوڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا دا جاعداي كەرەك. سپورتپەن اينالىساتىن ارنايى ورىن بار. ءالى دە جۇمىس اۋقىمىن كەڭەيتىپ, مال ءونىمىن وڭدەۋدەن وتكىزۋدى دە ويلاستىرىپ وتىرمىز. بۇل جونىندەگى قۇندى جوبالارىمىز جاقىن جىلدارى جۇزەگە اساتىن بولادى, – دەيدى ارىستانبەك نىق سويلەپ.
قاراپ تۇرىپ, قالا مەن اۋىلدىڭ اراسىنداعى ۇقساستىققا ءتانتى بولاسىڭ. ارينە, ءبارى وسىلارداي ەمەس تە شىعار. الايدا ءوز قاجەتىن ءوزى اشقان شارۋا ادامدارىنىڭ قاتارى كوبەيگەن. دەسەك تە, وبلىس باسشىسىنىڭ ارنايى اتباسىن بۇرىپ, جاعدايدى ءبىلۋى ولارعا ۇلكەن سىي بولعانى انىق اڭعارىلدى. كوڭىل وسىندايدا ءبىر مارقايىپ قالاتىنى راس ەكەن-اۋ. تىنىمسىز تىرلىك كەشكەن مالدى اۋىل الىستاعان سايىن ەگەمەندىك اكەلگەن جاقسىلىقتى يگەرگەن, كورگەن اتاكاسىپ يەلەرىنىڭ ءومىرى ويعا ورالا بەردى.
كۇمىسجان بايجان.
الماتى وبلىسى.