جامبىل جەرىندەگى جاڭالىقتار

حالىقتىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك مول

وڭىرلىك كوممۋنيكاتسيالار قىز­مەتىندە جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى كارىم كوكىرەكباەۆ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. جالپى, بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى ىسكە اسىرۋ الەمدەگى ەكونوميكالىق تۇراقسىزدىق جاعدايعا قاراماستان ەلىمىزدىڭ ودان ءارى قارقىندى دامۋىنا سەرپىن بەرەرى ءسوزسىز. سونداي-اق, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاق­سارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سون­دىقتان, وڭىردە ۇلت جوسپارىن تولىق ورىنداۋ ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىكتەر جۇمىلدىرىلۋدا. جامبىل وبلىسىندا مەملە­كەتتىك قىزمەتتى جاڭعىرتۋ, ەكونوميكا, اۋىل شارۋاشىلىعى, شاعىن جانە ورتا بيزنەس پەن مە­ديتسينالىق كلاستەردى دامىتۋ جۇمىسى ناقتىلاندى. قازىر­گى كەزدە وڭىردەگى مەملەكەتتىك قىز­­­­مەتشىلەر سانى 5195 ادام, ونىڭ ىشىندە 2747 جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگانداردا جۇمىس اتقا­رادى. وبلىستا 52 مەملەكەتتىك قىزمەتشى سىناق مەرزىمىنەن ءوتىپ جاتىر. وزگە ايماقتان كەلگەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ءوز مىندەتىن اتقارۋى ءۇشىن قىزمەتتىك تۇرعىن ءۇي بەرىلەدى. وبلىستا 273 قىزمەتتىك تۇرعىن ءۇي بار. ۇلت جوسپارى ەل دامۋىنىڭ بارلىق سالاسىن قامتىپ وتىر جانە بۇل رەفورمالاردىڭ ارقاي­سىسى قازاقستاندىقتاردىڭ تىكە­لەي اتسالىسۋىن تالاپ ەتەدى, دەيدى كارىم كوكىرەكباەۆ. بار­شامىزدىڭ ءبىر عانا ماق­سا­تى­مىز بار – ول حالىقتىڭ يگى­لىگى. كورسەتىلگەن قادامداردى ءجۇ­زەگە اسىرۋ بويىنشا جەر قاتىناستارى, قۇرىلىس, ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى, اگروونەركاسىپتىك كەشەن سالالارىندا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلدى. ماسە­لەن, وبلىستا ەلەكتر جەلىسى سا­لاسىنداعى تاسىمالداۋعا جانە ەلەكتر ەنەرگياسىن تارا­تۋمەن ايماقتىق «جامبىل ەلەكتر جە­لى­­لەرى» كومپانياسى, ال, ەنەر­گيامەن جابدىقتاۋمەن «جام­بىلجارىقساۋدا-2030» جشس اينالىسادى. تاريف بارلىق تۇ­تىنۋشىلار ءۇشىن بىرىڭعاي بولىپ تابىلادى. بەكىتىلگەن ين­ۆەستيتسيالىق باعدارلاماسى بو­يىنشا كومپانيا 2010 جىلدان باستاپ 4,3 ملرد. تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتتى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جالپى سالىنعان ين­ۆەستيتسيالاردىڭ كولەمى 227 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن كولەمى 3,2 ملرد. اقش دوللارىن قۇرايتىن 17 ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا كە­لىسىمدەر جاسالدى. وبلىستا «United Green» بريتاندىق كومپانياسى باستاعان شەتەلدىك ين­ۆەستورلار قاتىستىرىلىپ «BurnoeSolar-1» اتتى 50 مەگاۆاتت قۋات وندىرەتىن كۇن ەلەكتر ستان­ساسى سالىندى. بۇل نىسان ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى كۇن ەلەكتر ستانساسى بولىپ تابىلادى. سونداي-اق, جامبىل وبلىسىندا «تاراز حيميالىق پاركى» ار­نايى ەكونوميكالىق ايماعىن قۇرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. وندا كاۋستيكالىق سودا مەن حلور, ءۇش حلورلى فوسفور, گليفوسات, پەستيتسيدتەر, مەتانول وندىرەتىن جوبانى ىسكە اسىرۋ باستالدى. ينۆەستيتسيانىڭ جالپى قۇنى – 256 722 ملن. تەڭگە. جالپى العاندا, شەتەلدىك ين­ۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن 13 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلۋ ساتىسىندا. ودان بولەك 26 ينۆەس­تورمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە. ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋ ماقساتىندا 14 ين­ۆەستيتسيالىق جوبانى قىتايلىق كومپانيالاردىڭ قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىندىگى قاراس­تىرىلۋدا. مەركى اۋدانىندا جاڭا­زە­لان­ديالىق «فونتەررا» جانە دانيالىق «Aرلا» باعدار­لا­ما­لارى بويىنشا ءسۇت كلاستەرىن دامىتۋ ماقساتىندا 40 شارۋاشى­لىق بىرىككەن «مەركى ونىمدەرى» اۋىل­­­­شارۋا­شىلىق وندىرىستىك كووپەراتيۆى قۇرىلدى. الداعى ۋاقىتتا ونىڭ توڭىرەگىندە 70-تەن 200 باسقا دەيىن اسىل تۇقىمدى ساۋىن سيىرى بار فەرمالار قۇرىلاتىن بولادى. وبلىسقا جالپى سوماسى 6,5 ملرد. تەڭگە ءوندىرىستى دامىتۋ, قۇس جانە ءىرى قارا مال ەتىن قايتا وڭدەۋ بويىنشا 5 ءىرى ينۆەستورلار تارتىلعان. زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن قامتاما­سىز ەتۋ باعىتى بويىنشا ءوڭىر­لەردە جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى قۇ­رىل­عانى بەلگىلى. بۇگىندە جام­بىل وبلىسىنداعى جەرگىلىكتى پوليتسيانىڭ ماتەريالدىق-تەح­نيكالىق بازاسىن نىعايتۋعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 600 ملن. تەڭگە قارجى ءبولىندى. بۇل ءوز كەزەگىندە وبلىستاعى جەدەل احۋالدى تۇراقتاندىرۋعا ىقپال ەتۋدە. اتاپ ايتقاندا, وتكەن ءۇش اي ىشىندە وبلىستا جالپى قىلمىستىڭ 0,7 پايىزعا تومەندەۋى بايقالادى, ونىڭ ىشىندە اۋىر قىلمىستار 3,1 پايىزعا تومەندەگەن. ۇلت جوسپارىنىڭ اسا اۋقىمدى باعىتى – يندۋستريالاندىرۋ جانە ەكونوميكالىق ءوسىمدى قام­تا­ماسىز ەتۋ بويىنشا ناقتى جۇ­مىستار جۇرگىزىلۋدە. جەر كو­دەكسىنە ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن كاداسترلىق قۇنىنان 50 پايىزدىق جەڭىلدىكپەن 10 جىل مەرزىم ىشىندە ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىعان بايلانىستى اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى ساتۋعا شىعارۋ ماقساتىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تاراپىنان 22,2 ملن. تەڭگە قاراستىرىلدى. جالپى, وبلىس بويىنشا جەر پايدا­لانۋشىلارعا جالعا بەرىل­گەن اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىنىڭ كولەمى 4,3 ملن. گەكتاردى قۇرايدى. قازىرگى تاڭدا 43 جالعا الۋشى 1,4 مىڭ گەكتار جەردى جەكەمەنشىككە ساتىپ الۋعا نيەت ءبىلدىرىپ وتىر. سونداي-اق 2,4 مىڭ گەكتار اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارىن قۇرايتىن 80 جەر ۋچاسكەسىنىڭ قۇجات­تارى دايىندالىپ, 1 شىلدە­دەن باستاپ اۋكتسيون ارقىلى ساتى­لىمعا شىعارىلادى. بۇگىنگى كۇنى 547 مىڭ گا اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرى مەملەكەت مەنشىگىنە قاي­تارىلدى. ونىڭ 538 مىڭ گەكتارى قايتا اينالىمعا ەنگىزىلدى. ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا 55,8 مىڭ گەكتار جەر بەرىلدى. ايماقتا م ۇلىكتى زاڭداستىرۋ بويىنشا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جالعاستىرىلۋدا. زاڭداستىرۋ راسىمدەرىن وڭايلاتۋ ناتيجەسىندە وبلىستا م ۇلىكتى جاريا ەتۋگە ىنتا بىلدىرگەندەر سانى ارتىپ, سۋبەكتىلەردىڭ ورتاشا ايلىق سانى 221-گە كوبەيىپ وتىر. ەگەر 2015 جىلدىڭ 1 قاراشاسىنا دەيىن 3620 نىسان جاريا ەتىلگەن بولسا جانە اكتسيا باستالعالى جاريا ەتىلگەن م ۇلىكتىڭ ورتاشا ايلىق سانى 258 بىرلىكتى قۇراعان بولسا, قاراشا ايىنان باستاپ بۇگىنگى ۋاقىتقا دەيىن 2394 نىسان جاريا ەتىلىپ, ورتاشا ايلىق كورسەتكىش 479 بىرلىكتى قۇرادى. بۇگىنگى كۇنى م ۇلىكتى زاڭداستىرۋعا جالپى قۇنى 32,1 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن 6508 ءوتىنىش بەرىلگەن. ونىڭ ىشىندە قۇنى 30,0 ملرد. تەڭگە بولاتىن 6014 نىسان جاريا ەتىلدى. قالعاندارى كوميسسيالارمەن قارالۋ ۇستىندە. سۋرەتتەردى تۇسىرگەن اقادىل رىسماحان.

ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ بولاشاعى زور

سۇراق: – جامبىل وبلىسىندا ءتۋريزمدى دامىتۋ ماسەلەسىندە ناقتى قانداي جۇمىستار اتقا­رىلۋ­دا؟ كارىم كوكىرەكباەۆ, جام­بىل وبلىسىنىڭ اكىمى: – قازىرگى تاڭدا ءبىزدىڭ وڭىردە ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ زور الە­ۋەتى بار. وبلىس اۋماعىندا ورنا­لاسقان بىرەگەي تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەردىڭ 5-ءۋى 2014 جىلى يۋنەسكو-نىڭ دۇنيەجۇزىلىك مادەني مۇرا تىزبەسىنە ەنگىزىلگەن. ەندىگى كەزەكتە, «كونە تاراز» تاريحي-مادەني ورتالىعى وڭىرلىك جانە حالىقارالىق دەڭگەيلەردە تۋريزم يندۋسترياسىن دامىتۋ اياسىندا استانا قالاسىندا وتەتىن ەكسپو-2017 دۇنيەجۇزىلىك كورمەسىنە كەلۋشى قوناقتار مەن تۋريستەرگە كورنەكتى برەند رەتىندە تانىستىرۋ جوسپارىمىزدا بار. ءوز كەزەگىندە بۇل كوپتەگەن جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا وڭ سەپتىگىن تيگىزەتىن بولادى. بۇگىندە ەلباسىنىڭ قاتىسۋىمەن اشىلعان «قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى» مونۋمەنتى, «كونە تاراز» تاريحي-مادەني ورتالىعى, اشىق اسپان استىنداعى مۇراجاي, «مىڭبۇلاق» اللەياسى, «تاراز اۋەندەرى» كەشەنى, «باقىلاۋ مۇ­ناراسى», «قورشاۋ دۋالدارى» وبلىس ورتالىعىنىڭ كوركىن ەسەلەي تۇسۋدە. الداعى ۋاقىتتا تا­ريحي-مادەني ورتالىقتىڭ اۋ­ماعى جاڭادان سالىنىپ جاتقان مەگا-ورتالىقتى قوسا وتىرىپ, قاراحان بابانىڭ كەسەنەسىنە دەيىن جالعاستىرىلماق. ال «دوستىق» ءۇيى­نىڭ قۇرىلىسى بيىل اياقتالاتىن بولادى. سۇراق: – جىل سايىن جازدىڭ كەزىندە جەرگىلىكتى شارۋالاردى اعىن سۋ ماسەلەسى جاعادان الادى. بيىل قانداي قام جاسالۋدا؟ – ءيا, بۇل راس. جامبىل وبلى­سىنداعى ەگىستىك جەرلەردىڭ 80 پايىزى قىرعىز ەلىنەن كەلەتىن وزەندەرگە تاۋەلدى. وتكەن اپتادا عانا قورداي اۋدانىندا قىر­عىزستاننىڭ ءۇش وبلىسى گۋبەرناتورلارىمەن كەزدەسىپ, وسى ماسەلە بويىنشا بىرقاتار كەلىسىمدەرگە قول قويدىق. بىزدەگى مالىمەت بويىنشا كورشى ەلدەگى ورتاتوعاي, كيروۆ سۋ قويمالارى بۇگىندە قا­­جەتتى سۋدى تولىق جيناپ, كە­مەرىنە تولىپ تۇر. وبلىستاعى سۋ قويمالارىنىڭ دا جاعدايى وسىنداي. ونىڭ ۇستىنە بيىلعى كوكتەمدە ىلعال مول ءتۇس­تى. جاۋىن-شاشىن ءجيى جاۋدا. سوندىقتان بيىل بۇل سالادا پروب­لەما بولمايدى دەپ ويلايمىن. جالپى, سۋ ۇنەمدەۋ وبلىس ديقاندارى ءۇشىن وتە ماڭىزدى.  وتكەن جىلى تامشىلاتىپ سۋارۋ القاپتارى 8 مىڭ گەكتاردان اس­تى. بيىل ونى 11 مىڭ گەكتارعا جەت­كىزبەكپىز. ىلعال ساقتاۋ ال­قاپ­تارى دا 1 مىڭ گەكتارعا ارتتى. وسىمدىك  سالاسىندا وزىق تەحنولوگيالاردى كەڭىنەن ەنگىزۋ – كورشى مەملەكەتتىڭ سۋ رەسۋرستارىنان تاۋەل­دى­گىمىزدى ازايتۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى. سۇراق: – وبلىستا تولىق جۇمىس كەتە الماي جاتقان جوبا­لار بار. سونىڭ ءبىرى رەتىندە تا­لاس اۋدانىنداعى «تالاس ينۆەست كومپاني» مەن مەركى­دەگى «الكوپيششەپروم» كاسىپورىن­دارىن ايتۋعا بولادى... – جالپى العاندا, بۇگىندە جامبىل وبلىسىندا قولعا الىنعان جوبالاردىڭ 27-ءسى تولىق ىسكە قوسىلىپ, ءوز-ءوزىن اقتاپ وتىر. راس, جۇمىسىن دوڭگەلەتىپ الىپ كەتە الماي جاتقان جوبالار دا بار. سونىڭ ءبىرى – «تالاس ينۆەست كومپاني» جشس جۇمىسىن توقتاتقان جوق. ايتسە دە بۇل زاۋىت بيىل 15 مىڭ توننا ناتري ءتسيانيدىن شىعارامىز دەپ جوسپارلاعان بولاتىن. بىراق بۇل مۇمكىن بولماي تۇر. ويتكەنى, قىتايدان كەلگەن ينۆەستورلار زا­ۋىت قۇرىلىمىنىڭ كەيبىر تۇستارىن ءالى دە جەتىلدىرە تۇسۋدە. بيىلعا 5 مىڭ توننا ناتري ءتسيانيدىن شى­عارۋدى كوزدەپ وتىر. كەلەسى جىلدان باستاپ تولىق كولەمدە ءونىم شىعارادى دەپ ويلايمىن. ال, «الكوپيششەپروم» تەك جازعى ماۋسىم كەزىندە جۇمىس ىستەيتىندىكتەن الداعى كەزدە جۇمى­سىن جانداندىرادى. 

ءار اۋداندا ەت دايىنداۋ مەكەمەلەرى اشىلادى

جامبىل وبلىسىندا ەت وڭدەۋدى دامىتۋ ماسەلەسى مىق­تاپ قولعا الىنۋدا. جا­سىراتىنى جوق, بۇرىن وسى كاسىپپەن اينالىساتىن جامبىلدىق شارۋالار بورداقىلاپ وتىرعان جىلقىسى مەن قارا مالىن, قويىن الماتى قالاسىنا, قاراعاندى, وڭتۇستىك قا­زاقستان وبلىستارىنا ءتىرى­دەي تاسىمالدايتىن. ەندى مىنە, ەتتى جەرگىلىكتى جەردە وڭدەۋ ماسەلەسىنە كوڭىل ءبو­لىنىپ, مەركى اۋدانىندا «اگروستان» سەرىكتەستىگى ما­لايزيالىق كاسىپكەرمەن بىرلەسە (جاڭازەلانديالىق جوبا نەگىزىندە) 5 مىڭ ۇساق مال جانە 200 باس جىلقى بورداقىلاۋ كەشەنىن پايدا­لانۋعا بەردى. ودان بولەك, تاعى 3 مىڭ باسقا ارنالعان ءىرى قارا مالدى بورداقىلاۋ كەشەنى قۇرىلۋدا. جالپى العاندا, ال­داعى ەكى جىلدا بۇعان 350 ملن. دوللار كو­لەمىندە ينۆەستيتسيا تارتۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق, مويىنقۇم اۋدانىندا «اگرو فيرما تۇرىك­پەن» كومپانياسى 3 مىڭ باس ءىرى قارا مالدى بوردا­قىلاۋ كە­شەنىن جانە 5 مىڭ باس ءىرى-قارا مالعا رەپرودۋكتور جوباسىن ىسكە اسىرۋدا. وسى ماقساتتا رەسەيدەن 900 باس قالماق تۇقىمىنىڭ ءىرى قارا مالى جانە 1200 باس جىلقى ساتىپ الىندى. ال, ت. رىسقۇلوۆ اۋدانىندا «شاۋ­شەن» شارۋا قوجالىعى قوي باسىن 40 مىڭعا جەتكىزۋ جانە جىلىنا 110 توننا قى­مىز ءوندىرىپ, بيە ءسۇتى ارقىلى ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعىن اشۋ جوباسىن ىسكە اسىرۋدى جوسپارلاسا, قوردايدا «كازميتقورداي» شارۋاشىلىعى قولدانىستاعى ءىرى قارا مالدى بورداقىلاۋ الاڭىنىڭ سىيىمدىلىعىن 7 مىڭ باس مالعا دەيىن كە­ڭەيتۋدە. وسىدان كەيىن وبلىستا بيىل تاۋلىگىنە 40 توننا ەت وڭدەيتىن «وڭتۇستىك حالال تاعامدارى» كەشەنى ىسكە قوسىلماق. سول سياقتى, «مەركى ەت» سەرىكتەستىگى قۇنى 620 ملن. تەڭگە ەت ونىمدەرىن كونسەرۆىلەۋ, شۇجىق ءونىم­دەرىنىڭ جانە سيىر ەتى ءونىم­دەرى­نىڭ ءوندىرىسىن, «اۋليە­­اتا فەنيكس» كومپانياسى قۇس فابريكاسىن قايتا قۇرۋ جانە جاڭارتۋ جوباسىن قولعا الدى. بۇل 2020 جىلعا دەيىن ەت ەكسپورتى كولەمىن جىلىنا 1,5-2 مىڭ تونناعا دەيىن جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ول ءۇشىن ءار اۋداندا ەت دايىن­داۋ مەكەمەلەرى اشىلاتىن بولادى. وسىنداي اۋقىمدى جۇ­مىس­­تاردىڭ ءناتي­جەسىندە مال مەن قۇستىڭ بارلىق ءتۇر­لەرىنىڭ سا­نى وسۋىمەن قاتار, وندىرىلگەن ەت 3,7 پايىزعا, ءسۇت 1,6 پايىزعا, جۇمىرتقا كولەمى 7,3 پايىزعا ارتتى. بەتتى دايىنداعان «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ جامبىل وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى ورالحان ءداۋىت.