تاسىمالداۋ تاسقىنى تولاستامايدى

جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ دامي تۇسۋىنەن ەنەرگيا مەن مينەرالدىق رەسۋرستاردىڭ ءىرى تۇتىنۋشى ەلدەرىنىڭ ەكونوميكاسى رەتسەسسياعا ۇشىراۋى, نەگىزگى ەنەرگيا تاسىمالداعىشتارعا باعانىڭ تومەندەۋى جانە سايكەسىنشە ەكسپورتتاۋشى ەلدەر ءۇشىن قارجى تۇسىمدەرى كولەمىنىڭ ازايۋى قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسى مەن وندىرىسىنە كەرى اسەرىن تيگىزۋدە. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2015 جىلعى قاراشا ايىنداعى «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» اتتى حالىققا ارناعان جولداۋىندا «قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىنا بۇگىندە بىرقاتار سىرتقى فاكتورلار كەرى اسەر ەتۋدە, الەمدىك نارىقتاردا باعا قۇلدىراۋدا جانە تۇتاستاي العاندا, ەكونوميكالىق ءوسىم باياۋلاۋدا. جاھاندىق داعدارىس بىزگە بايلانىستى ەمەس. جاھاندىق داعدارىستاردان ەشكىم دە ساقتاندىرىلماعان» دەپ اتاپ كورسەتتى. الايدا, جاھاندىق داعدارىستىڭ كۇردەلىلىگىنە قاراماستان, بارلىق كومپانيالار ودان ءارى وسۋگە ۇمتىلۋى قاجەت جانە سىرتقى دۇنيەنىڭ شاقىرۋىنا سايكەس رەفورمالار جۇرگىزۋى قاجەت. «قازترانسويل» اق-تا بۇل ورايدا ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا وتكەن جىلعى قاراشا ايىنداعى جولداۋىندا بەلگىلەنگەن داعدارىسقا قارسى ستراتەگيانىڭ نەگىزگى جورامالدارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قانداي جۇمىس اتقارىلۋدا ەكەندىگىن وسى كومپانيانىڭ باس ديرەكتورى (باسقارما توراعاسى) نۇرتاس شمانوۆ بىلايشا اڭگىمەلەيدى. – نۇرتاس نۇرىبەك ۇلى, 2015 جىل قازاقستاننىڭ بارلىق ءوندى­رىستىك سالالارى, ونىڭ ءىشىن­دە مۇناي-گاز سەكتورى ءۇشىن ءىس جۇزىندە وڭاي بولعان جوق. جە­كەلەي العاندا, ەنەرگەتيكا مي­نيسترلىگىنىڭ مالىمەتتەرى بو­يىنشا, 2015 جىلى مۇناي ءجا­نە كوندەنسات ءوندىرۋ كولەمى 79,46 ملن. توننا قۇرادى, بۇل 2014 جىلعى ءوندىرۋ دەڭگەيىنە قاتىس­تىلىعى جونىندە 98,3% قۇرايدى. سايكەسىنشە مۇ­ناي تاسىمالداۋ كولەمى دە ءتو­مەندەۋدە. كوم­پانيانىڭ تاياۋدا جاريالانعان قارجىلىق ەسەپ­تىلىگىنە سايكەس, كوم­پانيانىڭ شوعىرلاندىرىلعان تازا پايداسى تومەندەدى. كومپانيا قىز­­مەتىنىڭ وتكەن جىلعى نە­گىزگى كورسەتكىشتەرى تۋرالى تو­لىعىراق ايتىپ وتسەڭىز. – «قازترانسويل» اق ماگيسترالدى مۇناي قۇبىرى بويىنشا ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق وپەراتورى رەتىندە بۇرىنعىداي نارىقتا كوشباسشى بولىپ وتىر, ەلىمىزدە وندىرىلەتىن بارلىق مۇناي كولەمىنىڭ 50%-دان استامىن تاسىمالدايدى. 2015 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا «قازترانسويل» اق كومپانيالار توبىنىڭ مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرىن تاسىمالداۋ مەن قو­تارۋدىڭ شوعىرلاندىرىلعان كولەمى 61 ملن. توننا قۇرادى, بۇل جوسپارلى كورسەتكىشتەن 1,8 ملن. توننا ارتىق, بىراق 2014 جىلعى ۇقساس كورسەتكىشتەن 3 ميلليون تونناعا ازىراق. وسىلايشا مۇ­نايدىڭ شوعىرلاندىرىلعان جۇك اينالىمى 45,5 ملرد. توننا شاقىرىم قۇرادى, بۇل جوسپارلى كورسەتكىشتەن 1,7 ملرد. توننا شاقىرىم جوعارى جانە 2014 جىلعى ۇقساس كورسەتكىشتەن 1,2 ملرد. توننا شاقىرىم ار­تىق. اتىراۋ جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىنىڭ تۇتى­نۋشىلارىنا سۋ جەتكىزۋ كولەمى – 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا 183 مىڭ تەكشە مەترگە ارتتى. تۇتاستاي العاندا, ءبىز وندىرىستىك كورسەتكىشتەردىڭ نەگىزگى جوس­پارلارىن ورىنداپ شىقتىق. ال اتقارعان قىزمەتتىڭ قارجى­لىق ناتيجەلەرىنە كەلەتىن بولساق, 2015 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا «قازترانسويل» اق-تىڭ شوعىرلاندىرىلعان تازا پايداسى 44,7 ملرد. تەڭگە قۇرادى, بۇل 2014 جىلعى ناتيجەدەن 3,7% تومەن. سونىمەن كومپانيانىڭ جەكەلەگەن تازا پايداسى – 79,6 ملرد. تەڭگەگە ەداۋىر ءوسىپ, وتكەن جىلعى ناتيجەدەن 38%-عا جوعارى بولدى. «قازترانسويل» كومپانيالار توبى ءۇشىن تابىستىڭ نەگىزگى فاكتورلارى مۇناي تاسىمالداۋ جانە قىزمەتتەرگە تاريفتەردىڭ كولەمى بولىپ تابىلادى. بۇل جاعدايدا تاسىمالداناتىن مۇناي كولەمىنىڭ تومەندەۋى تاسىمال اينا­لىمىنىڭ كەمۋىنە سەبەپ بولا المايدى, كەرىسىنشە بىلتىرعى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءوسىم بايقالۋدا. مىنانى ايتۋ ماڭىزدى, مۇنايعا الەم­دىك باعالار ءبىزدىڭ تاريفتەردىڭ دەڭ­گەيىنە اسەر ەتپەيدى, ويتكەنى, ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگان بە­كىتكەن تاريفتىك ادىستەمەگە ءساي­كەس, «قازترانسويل» اق-تىڭ پايدالانۋ شىعىندارى تاريفكە اسەر ەتەتىن نەگىزگى فاكتور بو­لىپ تا­بىلادى. ولار نەگىزگى قۇ­رالداردىڭ قۇنى, ينۆەستيتسيالار, قىزمەتتەر كولەمى. وسىلايشا, مۇنايعا الەمدىك باعالار ەسەپ ايىرىسۋ فاكتورى رەتىندە تاريفكە قاتىسپايدى. «قازترانسويل» اق كومپانيالار توبىنىڭ شو­عىرلاندىرىلعان پايداسىنىڭ تومەندەۋىنە كەلەتىن بول­ساق, اتال­عان جاعدايدا «قازاقستان – قىتاي قۇبىرى» جشس-داعى قار­­جى­لىق ناتيجەلەردىڭ ناشارلاۋى كەرى ءرولىن تيگىزدى, بۇل نەگىزىنەن 2014-2015 جىلدارداعى ۇلتتىق ۆاليۋ­تانىڭ قۇنسىز­دانۋىنا بايلانىستى بولدى. – 2015 جىلى الىنعان پاي­دانىڭ نەگىزىندە حالىقتىق ينۆەستورلار قان­داي ديۆيدەندتەر كۇتەدى؟ – 2015 جىلعى ءبىر جاي اكتسيا ءۇشىن ەسەپتەگەندە ديۆيدەند سوماسى مەن مولشەرى تۋرالى شەشىم اكتسيونەرلەردىڭ جىلدىق جالپى جينالىسىندا قابىلداناتىن بولادى. جينالىس بيىلعى جىلعى مامىر ايىندا وتەدى. 2014 جىلعى جاقسى قارجىلىق كورسەتكىشتەردىڭ ارقاسىندا ءبىز 2015 جىلى اكتسيونەرلەرگە 46,4 ميلليارد تەڭگە مولشەرىندە جوعارى ديۆيدەندتەر نەمەسە ءبىر اكتسياعا 120,7 تەڭگە تولەۋگە قول جەتكىزدىك. 2012-2014 جىلداردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءبىز بارلىعى 117 ميلليارد تەڭگەدەن استام جالپى سوماعا ديۆيدەندتەر تولەدىك. – ەلباسى ءوزىنىڭ جولداۋىن­دا بيۋد­جەت ساياساتىن وڭتاي­لاندىرۋعا, مەم­لەكەتتىك تابىس­تار مەن شىعىستار جۇيەسىن قايتا قاراۋعا ەرەكشە نازار اۋدارعان. بۇل تاپسىرما تەك مەم­­لەكەتتىك ورگاندارعا عانا ەمەس, سونداي-اق, بيۋدجەتتىڭ تابىس بولىگىن قۇراي­تىن بارلىق ءىرى كومپانيالارعا دا قاتىستى. «قازترانسويل» اق سون­داي-اق ەلىمىز­دىڭ ءىرى سالىق تولەۋشى كوم­پانياسى بولىپ تابىلادى. جە­كە شى­عىستاردى وڭتايلاندىرۋ ءۇشىن كومپانيا قانداي شارالار قابىل­داۋدا؟ – مىنانى اتاپ وتكەن ءجون, «قازترانسويل» اق شىعىنداردى ءتيىم­دى باسقارۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىستى بىرنەشە جىلدان بەرى جۇرگىزىپ كەلەدى. جەكەلەي العاندا, 2012 جىلى «قازترانسويل» اق-تا شىعىنداردى باس­قارۋدىڭ باعدارلاماسى جاسالىپ, بەكىتىلدى. ونىڭ باستى مىندەتى وندىرىستىك, جالپى, اكىمشىلىك جانە تاريفتىك ەمەس شىعىستاردى وڭتايلاندىرۋعا باعىت­تالعان ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ ەسەبىنەن شىعىنداردى وڭ­تايلاندىرۋ جانە ودان ءارى ءتيىمدى باسقارۋ بولىپ تابىلادى. باعدارلاما بەس جىلدىق كەزەڭگە ارنالىپ جاسالعان جانە جىل سايىن ءبىر جىلعا كوكجيەكتىڭ كەڭەيۋىمەن جوسپارلاۋ وزەكتەندىرىلەدى. 2013-2015 جىلدارى بارلىعى, شى­عىنداردى باسقارۋ بويىنشا ءىس-شارالار ارقاسىندا, 7,6 ملرد. تەڭگە مولشەرىندە ەكونوميكالىق تيىمدىلىككە قول جەتكىزىلدى. 2016-2020 جىلدارعا شىعىن­داردى باسقارۋ باعدارلاماسى وڭتايلاندىرۋدى جانە وندىرىسكە رەسۋرستاردىڭ ۇلەستىك تۇتىنۋىن تومەندەتۋ ەسەبىنەن 23 ملرد. تەڭگەدەن استام سوماعا وندىرىستىك شىعىستاردى قىسقارتۋعا جانە ىسكە قوسىلماعان اكتيۆتەردى قىس­قارتۋعا, سونداي-اق, تاريفتىك سمە­تالارعا كىرمەيتىن شىعىستاردى قىسقارتۋدى كوزدەيدى. وسى ارادا مىنانى اتاپ ايتۋ كەرەك, «قازترانسويل» اق 2016-2020 جىلدارعا بيزنەس-جوسپار قالىپتاستىرۋ كەزىندە 11 ملرد. تەڭگە سوماعا جوسپارلاناتىن شىعىنداردى قوسىمشا قىس­قارتتى. ەنەرگيا ۇنەمدەۋ جانە جىلۋ مەن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ نور­ماتيۆتىك-تەحنيكالىق شىعىن­دارىن تومەندەتۋ بويىنشا كوم­پانيادا جۇرگىزىلەتىن جۇ­مىس­تار ناقتى جاعدايدا ىستەۋدە جانە بىرنەشە جىلدان بەرى ۇنەم­دەۋدىڭ جوعارى ناتيجەلەرىن بەرۋدە. سورعى ستانسالارىندا جۇمىستىڭ وڭتايلى رەجىمدەرى وندىرىستىك فيليال­دارعا ەنگىزىلۋى ناتيجەسىندە ءبىز ەلەكتر ەنەرگياسىن جانە گازدى تۇتىنۋدى ەداۋىر قىس­قارتتىق. مۇناي ايداۋعا ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ۇلەستىك شىعىسى 2009 جىلدان باستاپ 13,6%-عا – 2009 جىلدان 2015 جىلعا دەيىن 5,44 مىڭ كۆت ساعات/ملن. توننا شاقىرىمنان 4,7 مىڭ كۆت/ملن. توننا شاقىرىمعا تومەندەدى. گاز تۇتىنۋدىڭ ديناميكاسى ەداۋىر ۇنەمدەۋدى كورسەتىپ وتىر – 2009 جىلى 165,3 ملن. تەكشە مەتردەن 2015 جىلى 127,4 ملن. تەكشە مەتردى قۇرادى. 2009 جىلدان باس­تاپ 2015 جىل ارالىعىندا ەنەرگيا-رەسۋرس ۇنەمدەۋ سالاسىندا كومپانيادا جۇرگىزىلگەن جۇمىستار ناتيجەسىندە ەنەرگيا رەسۋرستارىنىڭ نەگىزگى تۇرلەرىن تۇتىنۋ 21%-دان استامعا قىسقارتىلدى, جانە وسى كەزەڭ ىشىندە مۇناي تاسىمالداۋ جۇك اينالىمى 6,13%-عا ارتتى, سۋ جەتكىزۋ كولەمى 32,08%-عا ۇلعايدى. اقشالاي العاندا ۇنەمدەۋ شامامەن 7,2 ملرد. تەڭگە قۇرادى. قوسىمشا مىنانى اتاپ ايتقىم كەلىپ وتىر, 2015 جىلى «قازترانسويل» اق كومپانيالار توبى مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە باعىتتاعان بارلىق سالىق جانە وزگە اۋدارىمدار 41,6 ملرد. تەڭگەدەن استام قۇرادى, ونىڭ ىشىندە قتو بويىنشا جەكەلەي العاندا – 29,3 ملرد. تەڭگە بولدى, بىرلەسكەن-باقىلاناتىن ۇيىمدار بويىنشا – 12,3 ملرد. تەڭگە اۋدارىلدى, بۇل ەلباسىنىڭ وتكەن جىلعى قاراشا ايىنداعى جولداۋىندا ايتىلعان تاپسىرمالارىن جۇزەگە اسىرۋعا ىقپال ەتەدى. ءبىز شىعىستاردى وڭتايلاندىرۋ كەزىندە ماگيسترالدى مۇناي قۇ­بىرلارىن دامىتۋعا جانە سە­نىمدى جاعدايدا كۇتىپ ۇستاۋ­عا با­عىتتالعان ءوزىمىزدىڭ ءوندى­رىستىك باعدارلامامىزدى قىس­قارتپايتىن بولدىق. ءبىز ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپ­سىزدىگىن قام­تاماسىز ەتەمىز جانە ىشكى نارىققا جانە ەكسپورتقا مۇنايدى ۋاقتىلى ءارى ىركىلىسسىز تاسىمالداۋ بولىگىندەگى مەملەكەتتىڭ حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋدامىز. وسىعان بايلانىستى, اتالعان وندىرىستىك شى­عىنداردى ۇنەمدەۋ ءبىز ءۇشىن ەرەكشە قىمباتقا تۇسەدى جانە مەملەكەت يميدجىنە ايتارلىقتاي زالالىن تيگىزۋى مۇمكىن. 2015 جىلى ءبىز جالپى ۇزىندىعى 175,6 شاقىرىم مۇناي قۇبىرلارىنىڭ ۋچاسكەلەرىن ايىرباستاۋ بويىنشا بارلىق جوسپارلانعان جۇمىستاردى اتقاردىق. جەكەلەي العاندا, وتكەن جى­لى جۇزەگە اسىرىلعان ءىرى جوبالاردان, جالپى ۇزىندىعى 102,6 شاقىرىم «تۋيمازى – ومبى – ءنوۆوسىبىر-2» (تون-2) ماگيسترالدى مۇناي قۇبىرىنىڭ قازاقستاندىق ۋچاسكەسىندە قۇبىرلاردى ايىرباستاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەنىن اتاپ ايتقان ءجون. تون-2 مۇناي قۇبىرىن كۇردەلى جوندەۋدى جۇزەگە اسىرۋ 2014 جىلى باستالعان ەدى. ول وتاندىق مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنا باتىس قازاقستاننىڭ مۇنايىن جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ جانە ومبى – پريرتىشسك – اتاسۋ – الا­شاڭقاي باعدارى بويىنشا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعى ارقىلى ترانزيتپەن رەسەي مۇنايىن سەنىمدى تاسىمالداۋ ماقساتىندا جۇرگىزىلۋدە. 2016 جىلى تون-2 مۇناي قۇبىرىن جاڭعىرتۋ اياقتالادى. جوبا شەڭ­بەرىندە بارلىعى 185,6 شاقىرىم قۇبىر ايىرباستالادى. سونداي-اق, 2014 جىلدان باستاپ «قالام­قاس – قاراجانباس – اقتاۋ» ءجا­نە «وزەن – جەتىباي – اقتاۋ» مۇ­ناي قۇبىرلارىن جاڭعىرتۋ جونىندە جۇمىستار اتقارىلۋدا. قازىرگى كەزدە «وزەن – جەتىباي – اقتاۋ» مۇناي قۇ­بىرىن جاڭعىرتۋ اياقتالىپ, ول پايدالانۋعا بەرىلدى. تۇتاستاي العاندا اتالعان مۇناي قۇبىرلارىن جاڭعىرتۋ جوباسى 2014-2017 جىلدارعا ەسەپتەلگەن, ول اقتاۋدان اتىراۋ باعىتىنا قاراي بوزاشى مۇنايىن سەنىمدى تاسىمالداۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ىسكە اسىرىلۋدا. بۇدان باسقا, 2015 جىلى جالپى ۇزىندىعى 19 شاقىرىم بولاتىن «پاۆلودار – شىمكەنت» مۇناي قۇبى­رىنىڭ ۋچاسكەلەرى ايىرباستالدى. اتال­عان جۇمىستار قازاقستان – قىتاي قۇبىر جۇيەسىن كەڭەيتۋ شەڭبەرىندە جۇرگىزىلدى, بۇل «پاۆلودار – شىمكەنت» مۇناي قۇبىرىنىڭ جۇماعاليەۆ – اتاسۋ ۋچاسكەسىندە جىلىنا 17,8 ملن. تونناعا دەيىن وتكىزۋ قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. – مەملەكەت باسشىسىنىڭ كەزەكتى جولداۋىندا قويىلعان جاڭا تاپسىرمالاردى ەسكەرە وتىرىپ, كومپانيا اعىمداعى جىلى قانداي جوسپارلاردى اتقارماق؟ – ۇستىمىزدەگى جىلى «قازترانسويل» اق 663 شاقى­رىمدىق ماس-تى (مۇناي ايداۋ ستان­ساسىن) جاڭعىرتۋدان جانە اتالعان وبەكتىنى كەڭەيتۋدەن كەيىن پايدالانۋعا تاپسىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل جوبا قازاقستان – قىتاي مۇناي قۇبىرىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن كەڭەيتۋدى جۇزەگە اسىرۋ شەڭبەرىندە اتقارىلادى. بۇگىنگى تاڭدا 663 شاقىرىمدىق ماس وزەن – اتىراۋ ماگيسترالدى مۇناي قۇبىرىنان اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنا تۇسەتىن ماڭعىستاۋ مۇنايىن جەتكىزۋدە. مۇناي تاسىمالداۋ 663 شا­قىرىمدىق ماس – اتىراۋ مۇناي ءوڭ­دەۋ زاۋىتى مۇناي قۇبىرى بويىنشا جۇرگىزىلۋدە. جاڭعىرتۋ ناتيجەسىندە ىشكى نارىققا (پاۆ­لودار مۇناي-حيميا زاۋىتى جانە شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى) جانە قىتايعا ەكسپورتقا اتىراۋدان باتىس قازاقستاننىڭ مۇنايىن جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كەڭقياق – اتىراۋ (جۇمىستىڭ رەۆەرستىك رەجىمىندە), سونداي-اق 663 شاقىرىمدىق ماس –  ارقىلى مۇنايدى ايداۋدى ىسكە اسىرۋ مۇمكىن بولادى. ءبىز بيىلعى جىلدىڭ ءۇشىنشى توقسانىندا جوبانى جاڭعىرتۋدى اياقتاۋدى كوزدەپ وتىرمىز. 663 شاقىرىمدىق ماس-تىڭ قۇرى­لىسىمەن قاتار «كەڭقياق» باستى مۇناي ايداۋ ستانساسىن جاڭعىرتۋ جۇرگىزىلەدى. بۇل اتى­راۋدان باتىس قازاقستان مۇنايىن «كەڭقياق» باستى مۇناي ايداۋ ستان­ساسىنا قابىلداۋ كولەمىن ۇل­عايتۋ ءۇشىن قاجەت, ءبىرىنشى كەزەك شەڭبەرىندە – 6 ملن. تونناعا دەيىن, ەكىنشى شەڭبەردە – جىلىنا 12 ملن. تونناعا دەيىن, بۇل كەڭقياق – قۇمكول مۇناي قۇبىرى بويىنشا كەيىننەن تاسىمالداۋ ءۇشىن قاجەت. – جولداۋدا ايتىلعان جاڭا الەۋ­مەتتىك ساياسات اياسىندا جۇ­مىسشى كاسىپ­تەرىن يگەرۋگە جاس­تاردى تارتۋعا, سونداي-اق جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىن قۇرۋ يدەياسىن دامىتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلعان, وندا ءاربىر ادام ءوزىنىڭ ەڭبەگىمەن مەملەكەتكە پايدا تيگىزۋى قاجەت دەلىنگەن. وندىرىسكە جاس­تاردى تارتۋ جانە ادام رەسۋرستارىن دامىتۋ سالاسىندا «قازترانسويل» اق-تا قانداي جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە؟ – «قازترانسويل» اق اتقا­راتىن باسىم ىستەرىنىڭ تىزىمىندەگى العاشقى ورىنداردىڭ ءبىرىن قىزمەتكەرلەردى وقىتۋ, بىلىكتىلىك دەڭگەيىن ارتتىرۋ الىپ وتىر. كاسىپورىندا ەلىمىزدەگى ءجا­نە شەتەلدەردەگى جوعارى وقۋ ورىندارىندا, بەيىندىك كوللەدجدەردە جانە كومپانيانىڭ وقۋ-كۋرس كومبيناتىندا ماقساتتى دايارلىقتان جانە قايتا دايارلاۋدان وتكەن جۇزدەگەن جوعارى بىلىكتى ماماندار ەڭبەك ەتەدى. بۇدان باسقا ادام رەسۋرستارىن دامىتۋ جانە ىنتالاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ «قازترانسويل» اق دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان دا قىزمەتكەرلەردى وقىتۋعا بارلىق شى­عىنداردى ادام رەسۋرستارىن دا­مىتۋعا ارنالعان ۇزاق مەرزىمدى ينۆەس­تيتسيالار رەتىندە قاراستىرامىز. 2015 جىلى «قازترانسويل» اق-تىڭ كوپ­تەگەن جۇمىسكەرلەرى وزدەرىنىڭ جۇمىس تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن قاجەتتى ءبىر­نەشە مارتە وقىپ-ۇيرەنۋدەن ءوتتى. وقى­تۋدىڭ جالپى سانى 557 ءىس-شارانى قۇرادى, بۇل 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا 36%-عا ارتىق. وقىپ-ۇيرەنۋدەن وتكەن جۇمىسكەرلەردىڭ جالپى سانىنان 65%-ى وندىرىستىك قىزمەتكەرلەر. قايتا دايارلاۋ جانە بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارىنىڭ ەداۋىر بولىگى كومپانيانىڭ باتىس فيليالىنداعى وقۋ-كۋرس كوم­بيناتىنىڭ نەگىزىندە جۇرگىزىلەدى. وسى ارادا اتالعان وقۋ-كۋرس كومبيناتىن مۇناي-گاز سەكتورىندا ماماندار دايارلاۋدى جانە قايتا دايارلاۋدى جۇزەگە اسىراتىن ەڭ تاڭداۋلى بەيىندىك مەكەمەلەردىڭ ءبىرى دەپ تولىق ايتۋعا بولادى. ءبىز ءوز قىزمەتىمىزدە جۇ­مىس ءتيىم­دىلىگىن ارتتىرۋعا باعىت­تالعان شارا­لاردى, اسىرەسە, قىزمەتكەرلەرگە قام­قورلىق كورسەتۋدى ءاردايىم نازاردا ۇستايمىز. وسىنداي جۇمىستىڭ نەگىزىندە قىزمەتكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋىنا جاعداي جاساپ, ۇجىمدا تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتەمىز. بۇل جانە باسقا قاعيداتتار «قازترانسويل» اق-تىڭ ءوز ۇجىمى الدىنداعى الەۋ­مەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى, وزەكتى باسىم­دىعى جانە ادام رەسۋرستارىن باسقارۋ سالاسىنا باعىتتالعان قىزمەتى ەكەندىگى كومپانيانىڭ جاڭارتىلعان كادرلىق ساياساتىندا بەلگىلەنگەن. ول 2015-2019 جىلدارعا ارنالىپ قابىلدانعان. جەكەلەي العاندا, بۇگىنگى كۇنى كومپانيا­دا كادرلىق رەزەرۆ قالىپتاستىرىلعان, جاستار ساياساتى جاسالعان. ءبىز ءوندى­رىستەن قول ۇزبەي جۇمىس ورىندارىندا وقىتاتىن تالىمگەرلىك جۇيەسىن كەڭى­نەن ناسيحاتتاپ, دامىتامىز. ونى ءوز كەزە­گىندە ۇجىمدا بيىك بەدەلگە يە مامان­دىعىنىڭ مايتالمانى اتانعان مول تاجىريبەلى جۇمىسكەرلەر جۇرگىزەدى. بۇل ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدا وتە ماڭىزدى بولىپ سانالادى, ويتكەنى, تەوريالىق جاعىنان ءبىلىمدى بولۋىنا قارا­ماستان, كوپتەگەن جۇمىسكەرلەر ءىس جۇزىندە بىلىكتىلىكتىڭ قىرى مەن سىرىنا ابدەن قانىعادى. بۇدان باسقا, جۇمىس ورىندارىندا, وندىرىستەن قول ۇزبەي جىل سايىن جۇمىسشىلاردى وقىتۋ جۇرگىزىلىپ كەلەدى. بۇل ءبىزدىڭ جۇمىسشىلاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيلەرىن قالىپتى ۇستاۋعا جانە سايكەسىنشە دەڭگەيىن تەرەڭدەتۋگە وتە قاجەت. مىنانى ماقتانىشپەن ايتقىم كەلەدى, ءبىزدىڭ وندىرىستىك وبەك­تىلەردە نەگىزىنەن جوعارى بىلىكتى ماماندار ەڭبەك ەتەدى. ولار وزىق تەحنولوگيالارمەن جانە زاماناۋي جابدىقپەن جۇمىس ىستەۋگە ماشىقتانعان. كوم­پانيادا جوعارى كاسىبي مامانداردى قاشاندا قۇرمەتتەۋ داستۇرگە اينال­عان. سونىمەن بىرگە, ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا جۇرگەن بولاشاق مامانداردى وزىمىزگە تارتۋعا بەلسەندى تۇردە اينالىسۋدامىز. مىنە, ون جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى كومپانيا «جاس مامان» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. وعان قاتىسۋشىلار جەكە جانە ىسكەرلىك ناتيجەسى بويىنشا كەشەندى تالداۋ نەگىزىندە ىرىكتەلىپ بەيىندىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى اتانادى. جاس ماماندار «قازترانسويل» اق-تىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىنىڭ وندىرىستىك وبەكتىلەرىندە ءون­دى­رىستىك تاجىريبەدەن ءوتۋ­گە ۇيعا­رىلعان. بەيىندىك مامان­دىق­تاردىڭ ستۋدەنتتەرىنە ءون­دى­­رىستىك تاجىريبەدەن ءوتۋ كەزىندە تاڭ­داعان بەيىنى بويىنشا جۇمىس ورنى ۇسىنىلىپ, ەكىنشى رازريادتى جۇمىسشى مولشەرلەمەسى بويىنشا جالاقى تاعايىندالادى, سونداي-اق, تاۋلىكتىك شىعىندارى تولەنەدى. تۇرعىلىقتى جەرىنەن تاجىريبە ءوتۋ ورنىنا دەيىن جولاقىسى دا كومپانيا ەسەبىنەن وتەلەدى. ءاربىر ستۋدەنتكە كومپانيانىڭ تاجىريبەلى جۇمىسكەرلەرىنەن جەكە ءتالىم­گەر بەكىتىلەدى. ءبىزدىڭ ەسىگىمىز ءاردايىم بەيىندىك ستۋدەنتتەرگە عانا ەمەس, سونداي-اق, باسقا ماماندىق يەلە­رىنە دە اشىق. جىل سايىن كومپانيا تاجىريبەدەن ءوتۋ ءۇشىن بولاشاق مامان­دىق يەلەرىن وقىتۋعا بەيىندىك كول­لەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنا جىبەرىپ وتىرادى. تەك 2015 جىل­دىڭ وزىندە عانا ءبىزدىڭ وندىرىستىك وبەكتىلەردە 300-دەن استام ستۋدەنت تاجىريبەدەن ءوتتى. اتالعان وبەك­تىلەر قازاقستاننىڭ 11 وبلىسىندا ورنالاسقان. مىنە, وسىدان-اق ءبىزدىڭ دايارلىق ورتالىقتارىمىزدىڭ اۋقىمى قانشالىقتى كەڭدىگىن بىلۋگە بولادى. – جولداۋدا ايتىلعان داع­دارىسقا قارسى باستى ستراتەگيا – ارەكەت ەتۋدىڭ مىناداي ءۇش باعىتىن – ءوسىم, رە­فور­مالار جانە دامىتۋدى ايقىن­­دايدى. ەكونوميكالىق ءوسىمدى قام­تاماسىز ەتۋ جانە داعدارىستىڭ وسىنداي قيىن-قىستاۋ ۋاقىتىندا ودان ءارى دامۋعا «قازترانسويل» اق-تىڭ قوساتىن ۇلەسى قانداي؟ – قورىتىندىسىندا مىنانى اتاپ ايتقىم كەلىپ وتىر, «قازترانسويل» اق قازىرگى كەزدە بارلىق قاجەتتى ينفراقۇرىلىمعا يە, كومىرسۋتەگىنىڭ الەمدىك نارىعىنا قازاقستان مۇنايىن سەنىمدى جانە ىركىلىسسىز جەتكىزۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن تاجىريبەسى دە, الەۋە­تى دە جەتكىلىكتى. كومپانيا ءوزى­­نىڭ بۇكىل قىزمەتى كەزەڭىندە مۇ­نايدى تاسىمال­داۋ نارىعىندا ۇستانىمىن ايتارلىقتاي كۇشەي­تىپ, قولدانىستاعى ماگيسترالدى مۇ­ناي قۇبىرلارىن جاڭعىرتۋدى ءجا­نە جەتىلدىرۋدى ءجۇر­گىزدى, مۇ­ناي قۇبىر­لارىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتتىلىگىن كەڭەيتۋ بويىنشا جوبالاردى, سونداي-اق مۇناي تاسىمالداۋ جۇيەلەرىن ينتەگراتسيالاۋدى جانە مۇناي تاسىمالداۋ باعىتتارىن ءارتاراپتاندىرۋدى جۇزەگە اسىردى. سونىمەن بىرگە, ءبىزدىڭ ەڭ ماڭىزدى مىندەتىمىز ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ شەڭبەرىندە قازاق­ستاننىڭ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنا مۇناي تاسىمالداۋ ءۇشىن ىشكى مۇناي قۇبىرلارى جەلىسىن دامى­تۋ بولىپ تابىلادى. بۇل باعىتتا «قازترانسويل» اق اعىمداعى اكتيۆتەردى ۇستاۋعا ينۆەستيتسيا­لاردى جۇزەگە اسىرادى, مۇناي قۇبىرلارىنىڭ جەلىلىك بولىگىنىڭ سەنىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتىپ, سورعى ستانسالارىنىڭ تيىمدىلىگىن جوعارىلاتادى. قازىر «قازترانسويل» اق قاشاعاندا جانە قازاقستاننىڭ باسقا كەن ورىندارىندا مۇناي ءوندىرۋ باستالعان كەزدە ءونىم كولەمىن ءتيىستى ارتتىرۋعا جانە جەتكىزۋ كورسەتكىشىن ۇلعايتۋعا, سونداي-اق تاسىمالداۋدى ىركىلىسسىز جۇرگىزۋگە ماگيسترالدى مۇناي قۇبىرلارى جۇيەسىن سەنىمدى جاعدايدا كۇتىپ-ۇستاۋعا جۇمىستاردى ودان ءارى جۇرگىزە بەرمەك. وندىرىستىك باعدار­لامانى اتقارۋمەن قاتار ءبىز كومپانيانىڭ شىعىندارىن وڭتايلاندىرۋ جانە ترانسفورماتسيالاۋ بويىنشا جۇمىستاردى دا جالعاستىرا بەرەمىز. «قازترانسويل» اق شىعىنداردى باس­قارۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءتيىمدى باقىلاۋ مەن مونيتورينگتى دە قولداي بەرمەك. وسى اتالعان شارالار ناتيجەسىندە, «قازترانسويل» اق الداعى كەزدە دە قازاقستاندىق جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ مۇناي-كولىك قۋاتتىلىعىنا بار­لىق قابىلەتتىلىگىن دەر كەزىندە قام­تا­ما­سىز ەتۋگە ءاردايىم دايىن تۇرادى. – بارەكەلدى! ىستەرىڭىزگە ءسات­تى­لىك تىلەيمىز. اڭگىمەڭىزگە راحمەت.  اڭگىمەلەسكەن مارات اققۇل, «ەگەمەن قازاقستان».