كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى مۇستاقىم ءبىلال ۇلى ىقسانوۆ ءومىرىنىڭ ماڭىزدى كەزەڭدەرىنىڭ ءبىر بولىگى ءمىرزاشول جەرىمەن بايلانىستى. سونىمەن قاتار, ول كىسىنىڭ جان جارى سايدا جەڭگەمىز – كيەلى جەتىساي ءوڭىرىنىڭ قىزى. مۇستاقىم اعامىزدىڭ جالىنداعان جاستىق شاعى, البىرت كەزەڭى ءمىرزاشولدىڭ ىستىق القابىندا قۇرىشتاي شىڭدالدى.
مۇستاقىم ءبىلال ۇلى قازاق اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىن ءبىتىرگەن سوڭ الماتى قالاسى فرۋنزە اۋداندىق كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولدى. سودان كەيىن «جەتىساي قۇرىلىس» باسقارماسىنىڭ پرورابى, ءوندىرىستىك-تەحنيكالىق ءبولىمىنىڭ باستىعى, باس ينجەنەر, باسقارما باستىعى, 1958 جىلى بەتپاقدالا يرريگاتسيا قۇرىلىسى ترەسىنىڭ باستىعى قىزمەتىنە جىبەرىلدى. مۇندا ول ءوزىن سۋ-تەحنيكالىق ءجانە يرريگاتسيالىق قۇرىلىستار سالاسىنىڭ جوعارى مامانى رەتىندە كورسەتە ءبىلدى.
1961-1986 جىلدارى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى يليچ (قازىرگى ماقتاارال) اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, وڭتۇستىك قازاقستان ولكەلىك سۋ شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باستىعى, قىزىلوردا وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, جامبىل وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ حاتشىسى, 1975 جىلدان باستاپ 11 جىل بويى ورال وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى قىزمەتتەرىن اتقاردى.
نار تۇلعا ەل ەسىندە ەڭ الدىمەن تاباندى ەڭبەگىمەن, تابيعات تارتۋ ەتكەن تالانتىمەن, ەرەكشە مىنەز-قۇلقىمەن قالعان جان. ول اسقان ءومىر اسۋلارى ءوزى عۇمىر كەشكەن زاماننىڭ تاريحي بەلەستەرىنىڭ ايقىن كورىنىسى ىسپەتتى.
مۇستاقىم اعامىز كوزى ءتىرى بولعاندا وسى كۇنى 90 جاسقا كەلەر ەدى. «اتتەڭ...» دەگەن وكىنىش جاقسى ادامداردىڭ سوڭىنان ايتىلاتىن تىرشىلىكتىڭ زاڭى ەمەس پە؟ مۇستاقىم ءبىلال ۇلى دا سونداي تۇلعالاردىڭ ءبىرى.
مەن 1985 جىلى كوكتەم ايىندا مۇستاقىم ءبىلال ۇلىنىڭ پارتيا جانە شارۋاشىلىق جۇمىستارى بويىنشا ارىپتەسى, شاردارا, سارىاعاش, كيروۆ اۋداندىق پارتيا كوميتەتتەرىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولعان ءالجانوۆ دەربىس قالدىباي ۇلىمەن بىرگە ورالعا بارىپ, وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ بىرىنشى حاتشىسى ىقسانوۆتىڭ قابىلداۋىندا بولدىم. ول ءبىزدى جىلى شىرايمەن قارسى الدى. ارادا جارتى جىل وتكەندە مەنى فۋرمانوۆ اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە شاقىردى. ول جۇمىستى 3 جىلدان استام ۋاقىت اتقاردىم. جۇمىس بارىسىندا ابزال اعانىڭ قادىر-قاسيەتىن تانىپ ءبىلدىم ءارى ءتانتى بولدىم. ول قانداي دا ماسەلەنى شەشۋدە بولماسىن ءوزىن وتە سابىرلى ۇستايتىن. جاستىڭ دا, جاسامىستىڭ دا ءسوزىن بولمەي, سوڭىنا دەيىن تىڭداي بىلەتىن. ەشقاشان سۋبەكتيۆيزمگە جول بەرمەي, پەندەشىلىكتەن بويىن اۋلاق ۇستايتىن. جينالىستا ءبارىنىڭ وي-پىكىرىن مۇقيات تىڭداپ, تەك سوڭىندا ساراپتاپ بارىپ ءوزىنىڭ ەڭ سوڭعى شەشىمىن تالقىعا سالمايتىنداي ناقتى ەتىپ ءبىر-اق ايتاتىن. كەز كەلگەن ماسەلەنى وبەكتيۆتى شەشەتىن. ول قانداي تالاپشىل باسشى بولسا, اينالاسىنداعىلار دا سونداي ىسكەر ەدى. مۇستاقىم اعامىز ءوز ىسىنە جان-تانىمەن بەرىلىپ كەتەتىندىگى سونداي, تاۋلىكتەپ جۇمىس باسىندا جۇرەتىن.
كەڭەس وداعى كەزىندە كوممۋنيستىك پارتيا ورتالىق, وبلىستىق جانە اۋداندىق كوميتەتتەرى كادرلاردى ىرىكتەۋ, ورنالاستىرۋ جانە تاربيەلەۋگە ۇلكەن كوڭىل ءبولىپ, قاداعالاپ وتىراتىن. مۇستاقىم ءبىلال ۇلى بۇل باعىتتا بارىن سالىپ وزىنەن كەيىنگى جاستاردى ۇيرەتتى, پرينتسيپشىلدىگىمەن ىسكەرلىككە, ساۋاتتىلىققا, ادىلدىككە باۋلىدى, قىزمەت بابىمەن ءوسىردى. وسىعان بايلانىستى ءبىر مىسال كەلتىرە كەتەيىن. رەسەيدىڭ ساراتوۆ اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىن بىتىرگەن ورال وبلىسى جاڭاقالا اۋدانىنا قاراستى ءبىر سوۆحوزدىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن اتقارعان مارات ەرمانوۆتى فۋرمانوۆ اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ەتىپ بەكىتەدى.
سوندا بايقاعانىم, مۇستاقىم ءبىلال ۇلىنىڭ ومىرلىك مەكتەبىنەن ءوتىپ, شىڭدالعان مارات ەرمانوۆ فۋرمانوۆ اۋدانىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن, مادەنيەتىن, ءبىلىمىنىڭ دامۋىنا ءجىتى كوڭىل ءبولىپ, ول دا قولىنان كەلگەنىنشە كەيىنگى جاس بۋىن كادرلارىن تاربيەلەۋگە كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. اۋدان قارقىندى ءوركەندەپ, جاقسى ناتيجەلەرگە جەتتى. مىنە, سول كەزەڭدە م.ەرمانوۆ تۋرالى كوپشىلىك قاۋىم «اۋدانعا قان جۇگىرتتى» دەيتىن.
مەن مۇستاقىم ءبىلال ۇلىنىڭ كوزىن كورىپ, مىرزاشولدىكتەر يگىلىگى ءۇشىن اتقارعان ءىستىڭ كۋاسى بولعان بەركىنباەۆ تولەگەن قوجابەك ۇلىمەن سۇحباتتاستىم. ول تاشكەنت ەلەكتر-تەحنيكالىق ينستيتۋتىن بىتىرگەن. 1965-2001 جىلدار ارالىعىندا اۋداندا بايلانىس سالاسىندا قىزمەت اتقاردى. مۇستاقىم اعا تۋرالى ەستەلىگىندە تەرەڭىنەن ويعا باتا وتىرىپ, بىلاي دەدى: «مەن ونىڭ بويىنان تەك جاقسىلىقتىڭ جارشىسى بولا بىلەتىن ەرەكشە قاسيەتتى كوردىم. ونى العاشقى رەت كورگەنىم – 1965 جىلى اۋدان كولەمىندە جۇقپالى اۋرۋلارعا قارسى توتەنشە جاعداي باعىتىنداعى وقۋ-جاتتىعۋ ءىس-شاراسىن ۇيىمداستىرعان كەزى. اۋداندا ىسكەرلىكپەن قاتار سالاماتتىلىقتى, تازالىقتى تالاپ ەتەتىن جان ەدى. ول وتە سابىرلى, ءبىر-اق كەسىپ سويلەيتىن. سول سوزىمەن ناقتىلى ويعا نۇكتە قوياتىن. قاي جەردە بولسا دا ونىڭ ابىرويى ۇستەم ەدى. حالىققا ەتەنە جاقىندىعىن تانىتتى. مۇستاقىم تۋرالى قانشاما ماقتاپ جازسا دا, سوعان تۇرارلىق ازامات بولاتىن».
تاعى بىردە اۋداندا 42 جىل زاڭ سالاسىندا قىزمەت ەتكەن زەينەتكەر تەمەشوۆ مامەت ومار ۇلىنا جولىققانىمدا: «ىقسانوۆ مۇستاقىم ۇزىن بويلى, ادەمى جىگىت ەدى. شاماسى, سول كەزدەرى 45-تەردە بولار دەيمىن. بار جانىن سالىپ, ءمىرزاشولدىڭ وركەندەۋىنە ءوز ۇلەسىن قوستى. شارۋاشىلىققا بەيىمدى ادام. ول وتە مادەنيەتتى, ءۇلكەندى ۇلكەن دەپ, كىشىنى كىشى دەپ سىيلايتىن», – دەدى نار تۇلعا تۋرالى.
جانى جايساڭ جاننىڭ قىزى گۇلنار ىقسانوۆا بۇگىندە اكە جولىن قۋىپ, ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ءوز ۇلەسىن قوسىپ ءجۇر.
مەن كەزىندە مۇستاقىم ءبىلال ۇلىنىڭ وكشەلەس ءىنىسى بولدىم, قاراماعىندا جۇمىس ىستەدىم, عۇمىرلىق تاجىريبەمدى سول كىسىنىڭ ءىس-ارەكەتتەرىنەن الدىم. قازىرگى تاڭدا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, ماقتاارال اۋدانى, جەتىساي قالاسىندا باۋىرجان مومىش ۇلى اتىنداعى مەكتەپ-گيمنازيانىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن 28 جىلدان بەرى اتقارىپ كەلەمىن. ءبىلىم سالاسىندا اعامىزدان العان ونەگەنىڭ ارقاسىندا اجەپتاۋىر ناتيجەگە دە قول جەتكىزىپ جاتقان جايىمىز بار. بىلتىرعى جىلى تۇلەكتەرىمىزدىڭ 35-ءى «التىن بەلگى» يەگەرى اتاندى. مەن سول تۇلەكتەرىمىزدىڭ اعامىزدىڭ ىزىمەن جۇرەر ازامات اتاناتىنىنا سەنىمدىمىن. ويتكەنى, ءبىز ءمىرزاشولدىڭ قالىپتاسۋى مەن ءوسىپ-وركەندەۋىنە ءوز ۇلەستەرىن قوسقان تۇلعالاردى ناسيحاتتاۋدى كۇن تارتىبىنەن تۇسىرگەن ەمەسپىز.
ءومىرحان قوزىباق,
ب.مومىش ۇلى اتىنداعى مەكتەپ-گيمنازيانىڭ ديرەكتورى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى,
ماقتاارال اۋدانى.
سۋرەتتە: م.ىقسانوۆتىڭ ومىرلىك جارى سايدا جانە قىزى گۇلنار.