استاناداعى «بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم» سارايىندا قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن (قمدب) اقپاراتتىق-اعارتۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋعا ارنالعان «يسلام جانە زايىرلى قوعام» اتتى رەسپۋبليكالىق اقپاراتتىق كونفەرەنتسيا بولدى.
كونفەرەنتسيانىڭ اشىلۋىندا ءسوز العان باس ءمۇفتي ەرجان قاجى مالعاجى ۇلى وسى سىندارلى باسقوسۋدىڭ ماڭىزدى تۇيىنىنە توقتالدى. «قۇدايعا شۇكىر, ەلىمىز ەگەمەندىگىن الىپ, ەڭسەمىزدى تىكتەدىك. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ءدىنىمىز بەن ءتىلىمىزدى, سالت-ءداستۇرىمىزدى قايتا جاڭعىرتتىق. قادىرىن بىلگەنگە وسىنىڭ ءبارى ءۇلكەن عانيبەت. اللانىڭ بەرگەن نىعمەتى دەر ەدىم. قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى 1990 جىلدان بەرى دىنىمىزگە قىزمەت ەتىپ, ەلىمىزدىڭ بىرلىگى جولىندا جۇمىس ىستەپ كەلەدى. وسى ارالىقتا جوعارى دەڭگەيدە 5 قۇرىلتاي ءوتتى. ءوتكەن جىلى تۇڭعىش رەت رەسپۋبليكالىق يمامدار فورۋمىن وتكىزىپ, ەل مۇسىلماندارى مەن ءدىن قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن ماڭىزدى تاريحي ءتورت قۇجاتىمىزدى قابىلدادىق. ءدىني باسقارمانىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى جۇمىسىن دامىتۋعا ارنالعان تۇعىرناماسىن بەكىتتىك. ءدىني ءبىلىم جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە ارنالعان ارنايى تۇجىرىمداما قابىلدادىق. بۇل وقيعالاردى ەلىمىزدىڭ ءدىني سالاسىنداعى تاريحي شارالار دەپ ەسەپتەيمىن», – دەگەن باس ءمۇفتي العاشقى ءسوزدى مادەنيەت جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى مارات ازىلحانوۆقا ۇسىندى.
م.ءازىلحانوۆ ءوزىنىڭ سوزىندە بۇگىن ءدىني باسقارمانىڭ ءوز تاريحىندا العاش باستاما كوتەرىپ, كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرىپ وتىرعانىن ايتتى. زايىرلىلىق تاقىرىبىن تالداپ تۇسىندىرۋگە ءدىني باسقارما تاراپىنان نازار اۋدارىلۋى ەل مۇسىلماندارىن ۇيىستىرا بىلگەن وسىناۋ قاراشاڭىراقتىڭ ءدىني قىزمەت اياسىمەن شەكتەلمەي, ءوز وتانىنىڭ ۇجداندى ازاماتتارى رەتىندە قوعام ءومىرىندەگى ءمانى زور ماسەلەگە ۇلەس قوسىپ وتىرعانىنىڭ ايعاعى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. «زايىرلى مەملەكەت ءۇشىن ءدىندى ۇستاناتىنىنا نەمەسە ۇستانبايتىنىنا قاراماستان, ءاربىر ازاماتتىڭ ورنى ەرەكشە. ءويتكەنى, اتا زاڭىمىزدا ايشىقتالعانداي, مەملەكەتىمىزدىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى –ادام جانە ونىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى. ءدىندار ادامدار سونىڭ ىشىندە مۇسىلمان ادام دا زايىرلى مەملەكەتتىڭ تولىققاندى بەلسەندى, زيالى ازاماتى بولا الادى», – دەدى ول. سونىمەن قاتار, قوعام مۇشەلەرىنىڭ رۋحاني ساۋلىعىنىڭ مەملەكەت تۇراقتىلىعىنا يگى اسەر ەتەتىنىنە نازار اۋداردى.
قوعام قايراتكەرى, بەلگىلى عالىم ءادىل احمەتوۆتىڭ ورتاعا سالار ويى ادەتتەگىدەي مازمۇندى دا سالماقتى شىقتى. «بۇگىنگى مەشىتتەر دە, بۇگىنگى ەلىمىزدەگى مۇسىلمان قاۋىمى دا وسىدان 10-15 جىلعىدان وزگەشە. مەن فيلوسوف تا, ءدىن مامانى دا ەمەسپىن, بىراق ەقىۇ اياسىندا, ديپلوماتيالىق جۇمىستا, پارلامەنتتە جۇرگەندە جيناقتاعان ءتاجىريبەم بار. ماسەلەن, قازىرگى كۇنى 57 ەل مۇشە بولىپ وتىرعان ەقىۇ ەلدەرىندە مۇسىلمانداردىڭ جاعدايى قالاي, ولارعا دەگەن كوزقاراس قانداي, مۋلتيكۋلتۋريزم دەگەن نە دەگەن ماسەلەلەر تۇرعىسىندا كوپ ەلدەردى ارالاۋعا تۋرا كەلدى, پىكىر قالىپتاستى. ەڭ الدىمەن, بىزدەر مىنادان باستاۋىمىز كەرەك سياقتى. نەگە مۇسىلمان الەمىنە, مۇسىلمان ءدىنىنە تەرىس كوزقاراس قالىپتاسىپ وتىر؟ 2001 جىلى قىركۇيەكتە دسو عيماراتىن يسلام لاڭكەستەرى جاردى دەگەن قاۋەسەت تارادى. ال ونى مۇسىلماندار جاردى دەگەن ءدالەل جوق. بىراق مۇسىلمان الەمىنە شالا بايلاندى. ەكسترەميزم, تەرروريزم, راديكاليزم, فۋندامەنتاليزم دەسە, تەك يسلام الدىڭدى ورايدى. ءدال سول كەزدە سامۋيل حانتينگتون دەيتىن فيلوسوفتىڭ «وركەنيەتتەر قاقتىعىسى» دەگەن كىتابى شىقتى. ول قولمەن قويعانداي ساۋەگەيلىك جاساپ, وركەنيەتتەر قاقتىعىسى بولادى, ونىڭ سەبەبى يدەولوگيا مەن ەكونوميكالىق ايىرماشىلىقتارعا بايلانىستى ەمەس, دىندەردىڭ اراسىنداعى تايتالاستان, اسىرەسە, يسلام ءدىنىنىڭ وزەگىنە ورىلگەن سىن-قاتەردەن باستالادى دەدى.
ال ءبىز جاستارىمىزعا يسلام ءدىنىنىڭ زايىرلى دا تارتىمدى, ىزگى ءدىن ەكەنىن ايتىپ, تۇسىندىرە بەرۋىمىز كەرەك, دەپ ويىن قورىتتى ءا.احمەتوۆ.
كونفەرەنتسيادا قوعامدىق بايلانىستاردا زايىرلىلىق نورمالارىمەن ۇيلەسەتىن يسلام قۇندىلىقتارىنىڭ تارالۋ ماسەلەلەرى, اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنا قاتىستى ءتاجىريبە جۇزىندە جيناقتالعان جاڭا ءادىستەمەلەر تالقىلاندى. سونىمەن قاتار, ءدىني ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى پروفيلاكتيكالىك ءىس-شارالاردىڭ ۇيىمداستىرىلۋ ساپاسى دا قارالدى.
كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا باس ءمۇفتي ەرجان قاجى مالعاجى ۇلى, مادەنيەت جانە سپورت ۆيتسە-مينيسترى مارات ءازىلحانوۆ, عالىم, پروفەسسور ءادىل احمەتوۆ, ءدىن ىستەرى كوميتەتىنىڭ توراعاسى عالىم شويكين, قمدب عۇلامالار كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى, وبلىستاردىڭ باس يمامدارى, قمدب-نىڭ رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ توبىنىڭ مۇشەلەرى, قمدب ساراپشىلار كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى, سونىمەن قاتار, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى قاتىستى.
كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار ۇندەۋ قابىلداپ, وندا بارشا مۇسىلمان ۇممەتىن, يسلام عالىمدارىن, قوعامدىق ساراپشىلاردى, جالپى حالىقتى, ورتاق ءمازھابتىڭ مارتەبەسىن كوتەرىپ, قوعامدا تىنىشتىق ورناتۋعا, تەرروريستىك ارەكەتتەرگە توسقاۋىل بولۋعا, جالپىعا ورتاق ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردىڭ ناسيحاتتالۋىنا, تاريحي ءدىنىمىزدى كەلەسى ۇرپاققا دۇرىس جەتكىزۋگە, ورتاق مادەنيەتىمىز بەن ءداستۇرىمىزدى جاڭعىرتۋعا بەلسەندى ۇلەس قوسۋعا شاقىردى.
انار تولەۋحانقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».