پرەمەر-مينيستر دەۆيد كەمەروننىڭ ۇسىنىسىن تالقىلاي كەلىپ, ۇلىبريتانيانىڭ پارلامەنتى ءوز ەلىنىڭ ەۋروپالىق وداقتىڭ قۇرامىندا قالۋ-قالماۋ جونىندەگى ماسەلەنى بيىلعى جىلى 23 ماۋسىمدا وتەتىن جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋمدا انىقتاۋدى بەلگىلەدى. بۇل – ءبىرازدان بەرى ايتىلىپ كەلە جاتقان اڭگىمە. ۇلىبريتانيانىڭ بۇل وداقتان شىعۋىنا تىرەلىپ تۇرعان دا ەشنارسە جوق. ول كەتكەننەن ەۋرووداق كۇيرەپ قالمايدى, ال ءبولىنىپ شىققاندا دا لوندوننىڭ كوسەگەسى كوگەرىپ سالا بەرمەيدى. بۇل ءوزى ساياسي ويىنعا جاقىن نارسە. سول ۇلىبريتانيادا ءبىر قاۋىم جۇرت بۇل وداقتان بولىنسەك, سول وداققا كىرەتىن, اسىرەسە, كەيىن قوسىلعان السىزدەۋ ەلدەردىڭ اۋىرتپالىعىن كوتەرمەيمىز, تابىسىمىز وزىمىزدە قالادى, جاعدايىمىز جاقسارادى دەگەن پىكىردە. بۇل, ەڭ الدىمەن, ەلەكتورات. ولاردىڭ پىكىرىن تىڭداماۋعا بولمايدى, وندا سايلاۋدا جەڭىلەسىڭ. سونى ەسكەرىپ, كەمەرون سايلاۋ ناۋقانى كەزىندە بۇل ماسەلەگە بايلانىستى 2017 جىلدان كەشىكتىرمەي رەفەرەندۋم وتكىزەمىن دەگەن. ەندى ۋادەسىن ءبىر جىل بۇرىن ورىنداماق. ارينە, ەۋرووداق وزىنەن ۇلىبريتانياداي بەدەلدى ەلدىڭ, ۇلكەن ەكونوميكانىڭ كەتپەگەنىن قالايدى. سودان دا وعان كەتپە دەيدى. ءتىپتى, ونىڭ ءبىراز شارتتارىنا قۇلاق تا قويادى. ايتپەسە, بۇل وداقتىڭ ءوز جارعىسى بار. ول جۇرتتىڭ بارىنە ورتاق, وعان قازىرگى مۇشە 28 ەلدىڭ ءبارى توقتايدى. سويتسە دە, جاقىندا وتكەن ەۋرووداق ءسامميتى اعىلشىنداردىڭ ۇسىنىس-شارتتارىن قابىلداعانداي دا بولىپ وتىر. بۇل قانداي تالاپتار, قانداي شارتتار؟ بىرىنشىدەن, دەيدى ولار, ۇلىبريتانيانى «ەۋروپالىق سۋپەردەرجاۆا» قۇرۋ ىسىنە قوسپايسىڭدار. ەندى ەشكىم دە ەشكىمدى قوسىلاسىڭ دەپ كۇشتەمەيتىن شىعار. ەكىنشىدەن, ەۋرو رەسمي تۇردە بىردەن-ءبىر ەۋروۆاليۋتا دەپ ەسەپتەلمەسىن دەيدى. ايتتى-ايتپادى, بۇدان جاعداي وزگەرە قويماسى دا بەلگىلى. قازىر 19 ەل ەۋرونى پايدالانسا, باسقالار ءوز ۆاليۋتالارىن قولدانادى. ءۇشىنشى تالاپتا ءبىراز كىلتيپان بار – ۇلتتىق پارلامەنتتەردىڭ ەۋرووداقتىڭ ديرەكتيۆالارىن قابىلداماۋعا قۇقىلى بولۋىن تالاپ ەتەدى. بۇگىنگە دەيىن ەۋرووداق وزىنە مۇشە ەلدەردىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىن تۇقىرتىپ تا وتىرعان جوق, سويتسە دە, مۇنى اتاپ كورسەتۋ ءجون دە سەكىلدى. قانداي وداققا كىرگەندە دە ءار ەلدىڭ ءوز ۇلتتىق مۇددەسى ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرعانى جاقسى. اعىلشىنداردىڭ ءتورتىنشى تالابىن دا شارتتى تۇردە قابىلداۋعا بولار ەدى. ولار ەۋروۆاليۋتالىق ايماقتاعى 19 ەل وعان كىرمەگەن 9 ەلگە ۇستەمدىك ەتپەسىن دەيدى. بۇل «ۇستەمدىكتىڭ» مىناداي شەگى بار دەپ كورسەتىلمەگەن سوڭ, بۇل جاي اڭگىمە تۇرىندە قالاتىنى انىق. قالاي دەگەندە دە, بريۋسسەل مەن لوندون كەلىسىمگە كەلدى. ەۋروپالىق كەڭەستىڭ توراعاسى دونالد تۋسك ەۋرووداق پەن ۇلىبريتانيا اراسىنداعى كەلىسىمگە ءبىراۋىزدان قول جەتتى دەپ مالىمدەدى. ەۋرووداق كوميسسياسىنىڭ توراعاسى جان-كلود يۋنكەردىڭ: « ۇلىبريتانيا ءۇشىن ءادىل بولعان نارسە – ەۋرووداققا مۇشە 27 ەل ءۇشىن دە ءادىل», دەگەن ءسوزى, ءسىرا, ماتەلگە دە اينالار. كوڭىلى تولعان دەۆيد كەمەرون: «ەرتەڭ مەن ونى مينيسترلەر كابينەتىنە جەتكىزەمىن», دەدى. ول پارلامەنتكە دە جەتكىزدى. پارلامەنت الدا بولاتىن رەفەرەندۋمنىڭ كۇنىن دە بەلگىلەدى. سودان كەيىن حالىق اراسىندا جۇرگىزىلگەن ساۋالداماعا قاراعاندا, ەلدىڭ ەۋرووداقتا قالۋىن جاقتايتىندار سانى ودان شىعۋدى جاقتايتىنداردان 15 پايىز ارتىق بولىپ وتىر. ال بۇرىن كەرىسىنشە, شىققان ءجون دەيتىندەر كوپ ەدى. بۇرىن ەۋرووداقتى ۇناتپايتىندار, قالاي دا ءبىر ىلىك ىزدەگەندە, بۇل وداق ىشتەن ءىرىپ جاتىر, ۇلىبريتانيا ءبولىنىپ كەتپەك دەپ قۋاناتىن. ەندى قۋانا قويمايدى. سونان سوڭ, ميگرانتتاردى ورنالاستىرا الماي جاتىر دەپ شۋلايتىندار دا كوپ. ال شىن مانىندە بوسقىندار لەگى الەمدى تىتىرەتكەن قاسىرەت بولسا, سونىڭ بار اۋىرتپالىعىن كوتەرىپ وتىرعان دا ەۋرووداق ەلدەرى. قانشاما قاسىرەت شەككەن ادامدى شامالارىنا قاراي قابىلداپ, كومەگىن كورسەتىپ جاتقان دا سولار. سول ەۋرووداقتى سىنايتىندار ونداي بوسقىنداردى ماڭىنا جولاتپايدى. بوسقىندار ولارعا بارمايدى دا. ەۋرووداق ەلدەرى سوڭعى جىلدارى ايتارلىقتاي قيىندىققا دۋشار بولدى. اسىرەسە, ەكونوميكالىق داعدارىس ءبىراز ەلدى كۇيزەلتتى. سوندا ولار وسى وداقتىڭ كومەگىمەن ەڭسەسىن كوتەردى. الەمنىڭ تالاي وڭىرىندە اسكەري قاقتىعىستار ەتەك العان. ال ەۋرووداق ايماعىندا بۇل جوق. سودان دا باسقالار بۇل وداققا ۇمتىلادى. ال ۇلىبريتانيانىڭ ودان كەتەمىز دەپ ءبىراز ورەكپىگەنى جاي بوپسا ىسپەتتەس. جاقسىدان ەشكىم كەتپەيدى. قايتا ولارعا قوسىلۋعا ۇمتىلادى. مورالەستىڭ وزىنە وكپەلەگەنى ءجون شىعار بوليۆيادا ەل كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىس ەنگىزىپ, قازىرگى پرەزيدەنت ەۆو مورالەستىڭ ءتورتىنشى مەرزىمگە سايلانۋى ءۇشىن 2019 جىلى كۇرەسكە تۇسۋىنە مۇمكىندىك بەرۋ ماسەلەسى بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋمعا قويىلىپ ەدى, داۋىس بەرگەندەردىڭ كوپشىلىگى وعان قارسىلىعىن ءبىلدىردى. رەفەرەندۋم الدىندا داۋىس بەرۋدىڭ ناتيجەسى قانداي بولسا دا, ونى دۇرىس قابىلدايمىن دەگەن مورالەس, ءسىرا, مۇنى كۇتپەدى مە ەكەن, ءوزىنىڭ جەڭىلىسىن وپپوزيتسيانىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى بيلىك جايىندا جالعان مالىمەتتەردى تاراتقانىنان كورىپ وتىر. ال ۆەنەسۋەلا پرەزيدەنتى نيكولاس مادۋرونىڭ پىكىرى باسقاراق. ونىڭ ويىنشا, بۇل – اقش يمپەرياليزمىنىڭ قولىمەن جاسالعان نارسە. قالاي بولعاندا دا, مورالەس جەڭىلىس تاپتى. جالپى, مورالەستىڭ قازىر حالىققا وكپەلەيتىن ءجونى جوق. بۇل ەلدە 1825 جىلدان پرەزيدەنتتىك سايلاۋ ءوتىپ كەلە جاتسا, ول ەل باسشىلىعىنا تۇپكىلىكتى حالىق اراسىنان سايلانعان تۇڭعىش قايراتكەر بولدى. سونىمەن بىرگە, بۇكىل ەل تاريحىندا پرەزيدەنتتىكتە ۇزاق بولعان دا مورالەس. ول 2006 جىلدان بەرى بيلىك تىزگىنىن ۇستاپ كەلەدى. بۇل ەلدىڭ زاڭى بويىنشا پرەزيدەنتتىككە جۇرت ءبىر-اق مەرزىمگە سايلانادى. ال مورالەس قازىر ءۇشىنشى مەرزىمدى اتقارىپ وتىر. تورتىنشىگە قۇمارتىپ ەدى, ونى حالىق قالامادى. ونىڭ بۇرىنعى سايلانعانى دا قىزىق بولعان. راس, العاشقى سايلانۋى زاڭدى ەدى, ول حالىقتىڭ قولداۋىنا بولەندى. العاش رەت تۇپكىلىكتى حالىق وكىلىنىڭ سايلانۋى ۇلكەن مەرەكەگە اينالدى. ويداعى ءبىراز شارۋانى جۇزەگە اسىردى. اسىرەسە, ونەركاسىپتەگى ءبىراز كاسىپورىندى جەكەمەنشىكتەن مەملەكەت مەنشىگىنە الدى. ونى حالىق ءجون دەدى. سوندا ول ءوزىنىڭ بۇل قادامدارىن الدا دا جالعاستىرماق بولدى. ول ءۇشىن ەكىنشى مەرزىمگە سايلانۋى كەرەك. وعان ەل كونستيتۋتسياسى مۇمكىندىك بەرمەيدى. ونى وزگەرتۋ ءۇشىن پارلامەنت رەفەرەندۋم وتكىزۋگە شەشىم قابىلداۋى ءتيىس. ال كونگرەسس وعان كونبەدى. وندا وپپوزيتسيا وكىلدەرى كوبىرەك. سوندا مورالەس باسقا جەردە كەزدەسە قويمايتىن وقىس ارەكەتكە باردى – اشتىق جاريالادى. ءيا, ەل پرەزيدەنتى اشتىق جاريالادى! كۇلكىلىلەۋ جاعداي. ارادا التى كۇن وتكەندە پرەزيدەنتتى اشتان ءولتىرىپ المايىق دەگەندەي, وپپوزيتسيا كەلىسىمىن بەردى. ءسويتىپ, 2009 جىلعى سايلاۋدا جەڭىسكە جەتتى. ءۇشىنشى مەرزىمگە سايلانۋىنا كونستيتۋتسيالىق سوت كومەكتەستى. ونى 2014 جىلعى سايلاۋعا قاتىسسىن دەگەن شەشىم شىعارىپ بەردى. مورالەس قاتىستى دا جەڭىسكە جەتتى. ءتورتىنشى مەرزىمگە تالاپ كۇشەيدى. سايلاۋعا قاتىسۋىن حالىق شەشسىن دەپ, ماسەلەنى رەفەرەندۋمعا شىعاردى. بۇل جولى حالىق قولدامادى. قالاي بولعاندا دا, مورالەستىڭ حالىققا وكپەلەيتىن ءجونى جوق, ءبىراز جىل قولدادى, بىراق ناتيجە ويداعىداي بولمادى. ەڭبەك ەت تە مىندەت ەت دەگەن بار. ماماديار جاقىپ, جۋرناليست.