باقىت تا, بايلىق تا, ءومىر دە ءوز ەلىمىزدە

بارىمىزدە ءبىر وتان, باستا ءبىزدى, «نۇر وتان»!

كەشە تاۋەلسىزدىك سارايىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىعىمەن پارتيانىڭ كەزەكتەن تىس ءحVىى سەزى ءوتتى.

بۇل كۇنى تاۋەلسىزدىك سارايىنىڭ ىشىندە ەلىمىزگە تانىمال ازاماتتاردىڭ ءبارى بولدى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. سونىڭ ىشىندە كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, عىلىم مەن ونەر ساڭلاقتارى, سپورت مايتالماندارى – ءبارى دە ءوزارا جۇزدەسىپ, پىكىر الماسىپ جاتتى. «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ مۇشەلەرى تانىمال ادامدارمەن, اسىرەسە, اتاقتى سپورتشىلارمەن سۋرەتكە ءتۇسىپ ءماز. سەزگە بارلىعى ەكى مىڭنان استام ادام قاتىستى. سونىڭ ىشىندە ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندەگى پارتيا فيليالدارىنىڭ كونفەرەنتسيالارىندا سايلانعان دەلەگاتتاردان باسقا مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارىنىڭ, ۇلتتىق حولدينگتەردىڭ باسشىلارى, ۇكىمەتتىك ەمەس جانە جاستار ۇيىمدارىنىڭ, ديپلوماتيالىق كورپۋس پەن باق-تاردىڭ وكىلدەرى بولدى. ساعات تۋرا 11.00-دە زالعا مەملەكەت باسشىسى, پارتيا توراعاسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ كەلىپ, سەزد ءوز جۇمىسىن باس­تاپ كەتتى. جيىننىڭ جۇمىسشى ورگان­دارى سايلانىپ, كۇن ءتارتىبى بەكى­تىلدى. وندا باسقا ماسەلەلەرمەن قاتار بيىلعى جىلدىڭ 20 ناۋرىزىندا وتەتىن ءماجىلىستىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋى­نا ۇمىتكەرلەردىڭ پارتيالىق ءتىزىمى بەكى­تىلدى. پارتيانىڭ «قازاقستان-2021: ءبىر­لىك. تۇراقتىلىق. جاسامپازدىق» اتتى سايلاۋالدى باعدارلاماسى قابىلدانىپ, پارتيانىڭ ساياسي كەڭەسى قۇرامىنا ءوز­گەرىستەر ەنگىزىلدى. سەزدە نەگىزگى باياندامانى ەلباسى – «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ توراعاسى ن.ءا.نازارباەۆ جاسادى. مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە ەلدى دا­مىتۋدىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرىنە توق­تالىپ, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ الدىنا جاڭا سايلاۋالدى باعدارلاماسىنا قاتىستى بىرقاتار ناقتى مىندەت قويدى. قازاقستان پرەزيدەنتى بىلتىر باستالعان بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى زاڭنا­مالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 59 جاڭا زاڭ قابىلدانعانىن ايتتى. بۇگىندە بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار وعان قاتىستى بەلسەنە جۇمىس جۇرگىزۋدە, قازىردىڭ وزىندە ناقتى ناتيجەلەر بار. – بەس رەفورمانى ءتيىمدى جۇزەگە اسى­رۋ – ءبىزدىڭ ححI عاسىردا تابىستى بولۋى­مىزدىڭ كىلتى. 100 قادام – شىن ءمانىن­دە ەلدى ءارى قاراي دامىتۋدىڭ جۇيەلى ماسە­لەلەرىنە ارنالعان مەنىڭ 100 ناقتى شەشى­مىم. ۇلت جوسپارى ورىندالۋى ءۇشىن ۇلت­تىق كوميسسيا جۇمىسىنا قوسا بارلىق دەڭگەيدەگى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ كاسىبي ءىس-قيمىلى قاجەت. سوندىقتان, اكىمدەر جانە «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ بۇكىل جۇيەسى مۇنى ەڭ باستى مىندەتتىڭ ءبىرى ساناعانى ءجون. ۇلت جوسپارى ءبىزدىڭ الداعى بەسجىلدىق كەزەڭگە ارنالعان جاڭا سايلاۋالدى باعدارلامامىزدىڭ وزەگى بولىپ تابىلادى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى. ەلباسى سايلاۋ الدىنداعى باع­دار­لامانىڭ نەگىزگى باعىتتارى تۋرالى دا ەگجەي-تەگجەيلى ايتىپ بەردى. ءبىرىنشى. داعدارىسقا قارسى تۇ­راق­تاندىرۋ. حالىقتىڭ ىسكەرلىك بەلسەندىلىگىن جانە جۇمىسپەن قامتىلۋىن قولداۋعا باعىتتالعان شارالاردى قاراستىرعان داع­دارىسقا قارسى باعدارلاما قابىلداندى. تەك بيىلدىڭ وزىندە وسى ماقساتقا رەس­پۋب­­لي­كالىق بيۋدجەتتەن 225 ميلليارد تەڭگە كو­لەمىندە ارنايى رەزەرۆ قاراستى­رىلعان. – ءبىز ەڭبەك ادامدارىنا «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» جول كارتاسىنىڭ ماڭىزدى­لىعىن ارتتىرۋ ارقىلى قولداۋ كور­سە­تەمىز. 2015 جىلى «نۇرلى جول» باعدار­لاماسىنا 770 ميلليارد تەڭگە قاراس­تىرىلدى, ول 93% يگەرىلدى. 500 شاقىرىمعا جۋىق اۆتوموبيل جولى سالىندى, قايتا جوندەلدى. 7000 پاتەر سالىندى, وعان قوسىمشا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس-جيناق بانكى ارقىلى 3700 پاتەر بەرىلدى, سونداي-اق, 51 ءبىلىم بەرۋ نىسانى ىسكە قوسىلدى. كاسىپكەرلىكتى قولداۋعا 100 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. اگروونەركاسىپ كەشەنىنە, اۆتووندىرۋشىلەرگە جانە باسقا دا سالالارعا كومەك كورسەتىلدى. بۇل – ءبىر جىلعى جۇمىستىڭ ناتيجەسى. الداعى ۋاقىتتا جەكە بيزنەستى, جۇمىسشىلاردى قايتا دايارلاۋ جانە بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ءىسىن قارجىلاندىرۋ كولەمى ۇلعايتىلادى. جالپى, «نۇرلى جول» جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسى تاياۋ جىلداردا 400 مىڭ جۇمىس ورنىنىڭ اشىلۋىن قامتاماسىز ەتەدى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. قازاقستان پرەزيدەنتى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلار باعاسىنىڭ الىپ­سا­تارلىق ارقىلى وسۋىنە جول بەرمەۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋداردى. وسىعان بايلانىستى ەلىمىزدە ءونىم شىعارۋ كولەمىن ۇلعايتۋ قاجەت. نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاۋەلسىزدىك جىل­دارى ەلدە بيزنەستى دامىتۋ ءۇشىن بار­لىق قاجەتتى جاعداي جاسالعانىن اتاپ ءوتتى. – ءبىز كوپتەگەن اۋقاتتى ادامداردى قا­لىپ­تاستىردىق, ولار ەلىمىزدە كاپيتال جي­ناقتادى. ەندى شەتەلدەگى م ۇلىكتەردى زاڭ­داستىرىپ, قازاقستانعا قاراجات اكەلۋ كەرەك. باقىت تا, بايلىق تا, ءومىر دە ءوز ەلىمىزدە. بۇگىندە رەسپۋبليكادا جەكە­شە­لەندىرۋ ءجۇرىپ جاتىر. ولاردىڭ وسى ۇردىسكە قاتىسىپ, نىساندار ساتىپ الۋىنا جانە قازاقستاندىقتار ءۇشىن جۇمىس ورىندارىن اشىپ, ءوندىرىستى دامىتۋ ارقىلى تابىس تابۋىنا بولادى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. ەلباسى مەملەكەتتىك شىعىستاردىڭ بارلىق جۇيەسى قاتاڭ ۇنەمدەۋ قاعيداتىنا نەگىزدەلەتىنىن ايتتى. ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ قوسىمشا كوزى رەتىندە وڭىرارالىق كووپەراتسياعا نازار اۋدارىلدى. ەكىنشى. ەكونوميكانى قۇرىلىمدىق تۇرعىدان جاڭعىرتۋ. 4 ارقاۋلىق سالانى باسا دامىتۋ قۇ­رىلىمدىق وزگەرىستەردىڭ نەگىزى بولادى. ماسەلەن, ءتۇستى مەتاللۋرگيادا ءتورتىنشى جانە بەسىنشى قايتارا وڭدەۋگە كوشۋ 2021 جىلعا قاراي وسى سالاداعى ەكسپورتتىق ونىمدەر ۇلەسىن 20%-عا دەيىن جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ مۇناي-گاز سەك­تورىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارت­تىرۋ شارالارىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتتى. – ءبىز «قاشاعان» كەنىشىندە كوممەر­تسيالىق ءوندىرۋ باستالادى دەپ كۇتىپ وتىر­مىز. «تەڭىزشەۆرويل» جشس ءوندىرى­سىن ۇلعايتۋ مۇنايدىڭ قوسىمشا كولە­مىن قامتاماسىز ەتەدى. كاسپي قۇبىر كون­سور­تسيۋمىنىڭ قۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ ءىسىن اياقتاۋ قاجەت. «بەينەۋ – بوزوي – شىم­كەنت» گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى دا اياق­تالىپ كەلەدى. 2018 جىلعا قاراي نارىق سۇرانىسىن تولىقتاي وتاندىق ءونىم­دەرمەن – بەنزينمەن, ديزەلدىك وتىن­مەن, اۆياكەروسينمەن جانە گازبەن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتىن قويامىن. مۇناي جانە گاز نارىعىن ىرىقتاندىرۋ, مۇناي وڭدەۋشى كاسىپورىندارعا كوممەرتسيالىق قىزمەتتەرىن قايتارىپ بەرۋ ماڭىزدى. 2021 جىلعا قاراي ەلدەگى مۇناي ءوندىرۋ كولەمى جىلىنا 92 ميلليون تونناعا جەتەدى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. مەملەكەت باسشىسى ەلەكتر ەنەرگە­تي­كاسى كەشەنىندە ينۆەستيتسيا ءۇشىن قو­لاي­لى جاعداي جاساۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. – 2019 جىلى KEGOK بازاسىندا قۋات­تى بىرىڭعاي ساتىپ الۋشىنى ەن­گىزۋ جوسپار­لانعان. جاڭعىرتىلاتىن ەنەر­گەتي­كانىڭ وتاندىق سەكتورىنىڭ دامۋىنا الداعى ەكسپو-2017 حالىقارا­لىق كورمەسى قۋاتتى سەرپىن بەرەدى. بۇل بولا­شاقتاعى «جاسىل ەكونوميكاعا» قاراي ماڭىزدى قادام بولادى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. قازاقستان پرەزيدەنتى ەكونوميكالىق ءوسىم­نىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشىنىڭ ءبىرى اگ­رار­­­­لىق سەكتور بولاتىنىنا نازار اۋدار­دى. – بۇگىندە ءبىز وندىرىلگەن ءونىمدى سۋب­­سيد­يالاۋعا كوشىپ جاتىرمىز, بۇل اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن ءتيىمدى پاي­دالانۋعا جانە اگرارلىق كەشەننىڭ جۇ­مى­­سىن جاقسارتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. جا­ڭا تەحنولوگيالار مەن ءوندىرىس ين­فرا­­­قۇرىلىمدارىن ەنگىزۋ اۋىل شارۋا­شىلىعىنداعى ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ ءوسىمىن 1,5 ەسەگە ارتتىرۋعا ءتيىس, – دەدى مەملەكەت باسشىسى. ەلباسى استانادا ءۇش عىلىمي-تەح­نولوگيالىق كلاستەردى – جوعارى تەحنولوگيالار, بيومەديتسينا جانە گەولوگيا كلاستەرىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتتى. سونىمەن قاتار, الماتى يننو­ۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركىندە ەكس­پورتقا باعدارلانعان كەمىندە 2 جاڭا باعىت, وڭىرلىك ستارتاپ-حاب جانە ترانس­ۇلتتىق كورپوراتسيالاردىڭ قاتىسۋىمەن 5 تەحنولوگيالار دامىتۋ ورتالىعى قۇ­رى­لادى. مەملەكەت باسشىسى بۇل جوبالار تاياپ كەلە جاتقان ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا اياسىندا ماڭىزدى ورىن الاتىنىن ايتتى. – تسيفرلىق رەۆوليۋتسيا – بۇل قازىرگى الەم قۇرىلىمى ءۇشىن ەلەۋلى سىناق. مىسالى, تسيفرلى دەرجاۆالار 2020 جىلعا قاراي 5 ميلليون جۇمىس ورنىنان ايىرىلۋى مۇمكىن. سوندىقتان ءبىز بارشاعا قولجەتىمدى بىلىمگە – بالاباقشادان باس­تاپ كاسىبي بىلىمگە, قىزمەتكەرلەردى وقىتۋعا كەڭىنەن ينۆەستيتسيا سالۋىمىز قاجەت. بۇعان مەملەكەت قانا ەمەس, ءاربىر ادام قاتىسۋى ءتيىس. بيزنەس بولاشاقتى ويلاۋى كەرەك, وقىتىپ, جۇمىس ورىندارىن اشا وتىرىپ, بوس قاراجاتىن سوعان سالۋى كەرەك, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. مەملەكەت باسشىسى «نۇرلى جول» مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسىنا سايكەس ەلدىڭ ترانزيت-كولىك الەۋەتى بارىنشا دامىتىلاتىنىن اتاپ ءوتتى. – بيىل «باتىس ەۋروپا – باتىس قى­تاي» ماگيسترالىنىڭ قۇرىلىسى اياقتا­لادى. تاعى 2 پەرسپەكتيۆالى جوبا – ەۋرا­زيا­لىق ترانسقۇرلىقتىق ءدالىز بەن ترانس­كاسپي باعىتى جۇزەگە اسىرىلادى. ماڭعىستاۋ وبلىسىندا قۇرىق پورتىندا پاروم كەشەنى قۇرىلىسى سالىنۋدا, استانا حالىقارالىق اۋەجايى قايتا جوندەلىپ جاتىر. كونتەينەرلىك تاسىمالدىڭ لوگيستيكالىق جەلىسىن دامىتۋ جالعاستىرىلادى. قازىردىڭ وزىندە ليانيۋنگان پورتىنان ەۋروپاعا تاۋارلار قازاقستان ارقىلى جەتكىزىلۋدە. وسىنىڭ بارلىعىنىڭ ەسەبىنەن ىشكى جالپى ءونىم كولەمىنىڭ جىلدىق ءوسىمى ورتاشا 5 پايىزدى قۇرايتىن بولادى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ءۇشىنشى. قازاقستاندىقتاردىڭ تۇرمىس ساپاسىنىڭ جاڭا ستاندارتتارى. قازاقستان پرەزيدەنتى دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋدىڭ 2016-2019 جىل­دار­عا ارنالعان «دەنساۋلىق» مەملەكەت­تىك باعدارلاماسى اياسىندا بازالىق مەدي­تسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدى كولەمىندەگى جەكە سەكتوردىڭ ۇلەسى ۇلعايتىلاتىنىنا, الەۋمەتتىك نىساندار قۇرىلىسى كەزىندە مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىگى دامىتىلاتىنىنا نازار اۋداردى. سونىمەن قاتار, بيىل ءبىلىم مەن عى­لىمدى دامىتۋدىڭ جاڭارتىلعان مەم­لە­كەتتىك باعدارلاماسىن قابىلداۋ كەرەك. – ءۇش اۋىسىمدى وقىتۋدان تۇبەگەيلى ارىلۋ ءۇشىن قازىر 34 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. 2017 جىلى جاڭا «تەگىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم – بارشاعا» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ باستالادى. 2019 جىلى مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ العاشقى جۇمىسشى ماماندىعىن تەگىن الۋى قامتاماسىز ەتىلەدى. وقىتۋ ۇدەرىسىن وندىرىسپەن تىعىز بايلانىستىرۋدى قامتاماسىز ەتىپ, جاستاردىڭ بويىندا ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا يە داعدىلار مەن قابىلەتتەر قالىپتاستىرۋ, جۇمىس بەرۋشىلەردى كادر دايارلاۋ ۇدەرىسىنە تارتۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋ قاجەت, – دەدى مەملەكەت باسشىسى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ءالسىز توپتارىن, مۇمكىندىگى شەك­تەلگەن ادامداردى قولداۋدىڭ ماڭىز­دى­لىعىن ايتتى. – اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتىڭ جا­ڭا جۇيەسى ەنگىزىلەدى. جاردەماقىلار كو­لەمى ءار وتباسىنىڭ تابىس دەڭگەيىنە قاراي بەلگىلەنەدى. بۇل رەتتە مۇنداي وتباسىلاردىڭ ەڭبەككە قابىلەتتى مۇشە­لەرى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ وڭىرلىك باعدارلامالارىنا قاتىسۋعا مىندەتتى بولادى. كوپبالالى جانە از قامتىلعان وتباسىلارعا بۇگىندە الىپ جۇرگەن بىرنەشە الەۋمەتتىك تولەمدەر قۇنىنا تەڭ بىرىڭعاي جاردەماقى تولەنەدى. جاڭا باسپانا ساياساتى جالعا بەرىلەتىن باسپانالاردىڭ كەڭ اۋقىمدى قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە باعدارلانادى. «نۇر وتان» ەلدىڭ پروبلەمالارىنا باسا كوڭىل ءبولىپ, وسى جۇمىستىڭ باسىندا بولۋعا ءتيىس. بۇل ورايدا بەلگىلى ءبىر تاجىريبە بار. مىسالى, ءبىزدىڭ پارتيالىق ۇيىمداردىڭ اتسالىسۋى ارقىلى 22 مىڭنان استام مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازامات جۇمىسقا ورنالاستى. جاسوتاندىقتار وسىنداي پاتريوتتىق ىستەردىڭ باستاماشىسى بولۋى كەرەك, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. ءتورتىنشى. كونستيتۋتسيالىق پاتريوتيزم مەملەكەتى. مەملەكەت باسشىسى قوعامدىق ءتارتىپ, بارشانىڭ زاڭعا باعىنۋى جانە قاۋىپسىزدىك كونستيتۋتسيالىق ءپاتريوتيزمنىڭ باستى قاعيداتتارى بولىپ سانالاتىنىن اتاپ ءوتتى. – ەلدىڭ جانە ونىڭ حالقىنىڭ بىرلىگىن بۇزۋدى ماقسات ەتكەن كەز كەلگەن ادامنىڭ ارەكەتىنىڭ تامىرىنا باتىل تۇردە بالتا شابۋ كەرەك, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. بەسىنشى. وڭىرلىك تۇراقتىلىق, ينتەگراتسيا جانە قاۋىپسىزدىك. قازاقستان پرەزيدەنتى ەلىمىزدىڭ رەسەي, قىتاي, اقش, ەو, تمد مەملەكەتتەرى جانە ورتالىق ازياداعى كورشىلەرمەن سترا­تەگيالىق سەرىكتەستىك قارىم-قاتى­ناسىن نىعايتاتىنىنا نازار اۋداردى. – بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىك ءمۇد­دەسى جولىندا ورتالىق ازيا تۇراق­تىلىقتىڭ, ىنتىماقتاستىقتىڭ جانە تاتۋ كورشىلەستىكتىڭ اۋماعىنا اينالۋ ءۇشىن قاجەتتى نارسەنىڭ ءبارىن جاساۋ ماڭىزدى. سوندىقتان قازاقستان ورتا­لىق ازياداعى كورشىلەرىن تاعى دا ىنتى­ماق­تاستىقتىڭ كوپجاقتى پىشىمدەرىن جاڭعىرتۋعا شاقىرادى. بۇل بۇكىل ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق جانە گەوساياسي الەۋەتىنىڭ ارتۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى. ءبىز ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ۇدەرىسىن نىعايتۋعا جان-جاقتى جاعداي جاسايتىن بولامىز. باتىل ايتا الامىن, «نۇر وتان» پارتياسى ءوزىن ەۋرازيا وپتيميستەرىنىڭ پارتياسى رەتىندە كورسەتىپ وتىر, – دەدى مەملەكەت باسشىسى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىندا ورتاق نارىقتى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن جۇيەلى قادام جاساۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. – قازاقستان قىتاي حالىق رەسپۋب­لي­كاسى ۇسىنعان «جىبەك جولىنىڭ ەكونو­ميكالىق بەلدەۋى» اتتى جاڭا جوبانىڭ جۇمىسىنا قاتىسادى. ءبىز قىتايمەن بىرگە حيميا, مەتاللۋرگيا, كولىك جانە ماشينا قۇراستىرۋ مەن ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى قىتاي كاپيتالىنىڭ ۇلەسى بار كاسىپورىن قۇرىلىسى جونىندەگى ءبىر­لەسكەن باعدارلاماعا قول قويىپ تا ءۇل­گەردىك. قازاقستان اۋقىمدى اشىق ەۋ­را­زيانىڭ اۋقىمدى جاڭا ينتەگراتسيالىق يدەياسىنىڭ باستاماشىسى بولدى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسى ءبىز­دىڭ ەلدىڭ ەۋرووداقپەن كەڭەيتىلگەن ىن­تى­­ماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويعا­نىن جانە دسۇ-عا كىرگەنىن ەسكە سالدى. قازاقستان پرەزيدەنتى الەمدە قاۋىپ­سىزدىككە جاڭا قاتەرلەر تۋىنداپ جاتقان كەزدە رەسپۋبليكامىز حالىقارالىق قو­عام­داستىقتى جاھاندىق سەنىمدى قال­پىنا كەلتىرۋگە شاقىرىپ وتىرعانىن ايتتى. – ءبىز بۇكىل الەم ەلدەرىنە جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىنىڭ, سونداي-اق حالىقارالىق تەرروريزمنىڭ تارالۋى مەن وركەن جايۋىنىڭ قاتەرىن بولدىرماۋ ءۇشىن بىرىگۋگە ۇندەگەن ءسوزىمىزدى ارنايمىز. ەر­تەڭ بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرىمىز جەر بە­تىندە تىنىش ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن مۇنى ءبۇ­گىن جاساۋ كەرەك, – دەدى مەملەكەت باسشىسى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ «نۇر وتاننىڭ» بارلىق ساياسي كۇشتەرمەن سىندارلى ءوزارا ءىس-قيمىل جۇرگىزۋگە ءازىر ەكەنىن اتاپ ءوتتى. – مەن پارتيانىڭ بارلىق فيليالدارى مەن ۇيىمدارىنىڭ سايلاۋعا دايىندىق جۇمىسىن بەلسەنە جۇرگىزىپ, جەڭىسكە جەتۋ­لەرىنە تىلەكتەستىك بىلدىرەمىن. ساي­لاۋالدى باعدارلامامىزدى ءاربىر سايلاۋ­شىعا جەتكىزۋ كەرەك. ءبىزدىڭ ورتاق مۇددە­مىز – تۇراقتى, ءبىرتۇتاس جانە ءوسىپ-وركەن­دەگەن قازاقستان, – دەدى مەملەكەت باسشىسى. سونداي-اق, قازاقستان پرەزيدەنتى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا پارتيا ۇسىنعان كانديداتتارعا الداعى سايلاۋ ناۋقانى بارىسىندا تابىس تىلەدى. – سايلاۋدى الەمنىڭ ءتۇرلى ەلدەرىنەن كەل­گەن كوپتەگەن بايقاۋشىلار باقى­لاي­تىن بولادى. ول اشىق, ءادىل جانە باسەكەلەستىك كۇرەسپەن وتۋگە ءتيىس. كاندي­داتتار دايىندالىپ, ءىستى بىلەتىنىن كورسەتە وتىرىپ, سەنىمدى تۇردە حالىققا پارتيا قىزمەتىنىڭ ناتيجەلەرىن تۇسىندىرگەنى ءجون. وتكەن شاقىرىلىم كەزەڭىندە جۇمىس ىستەگەن جانە وراسان جۇمىس اتقارعان دەپۋتاتتارعا شىنايى ريزاشىلىق بىلدىرەمىن. پارتيا اتىنان دەپۋتاتتىققا ۇسىنىلاتىن كانديداتتار ءتىزىمىن جاڭارتۋ ونىڭ وكىلدەرىنىڭ قۇرامىن جاسارتۋ نيەتىنەن, وسى كەزەڭگە لايىق مامانداردى ىرىكتەۋ قاجەتتىلىگىنەن تۋىندادى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. بايانداما اياقتالعان سوڭ ءجارىسسوز باس­تالىپ, العاشقى ءسوز مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى مىرزاتاي جولداس­بەكوۆكە بەرىلدى. ۇلت مۇراتىن, ەلىمىزدىڭ كەلەشەگىن, الەمدە بولىپ جاتقان قۇبى­لىستاردى تەرەڭ تولعاعان ءسوزىڭىزدى ۇلكەن تەبىرەنىسپەن تىڭدادىق, دەپ باستادى ول ءوزىنىڭ ءسوزىن. حالىقارالىق احۋالدىڭ قانشالىقتى قيىنداعانىن ءبارىمىز دە كورىپ, ءبىلىپ, سەزىپ وتىرمىز. ساياسي قاي­شى­لىقتار كەۋلەپ, قارجى داعدارىسى مەڭدەپ, الپاۋىت ەلدەر ارپالىسىپ, دۇنيەنىڭ استاڭ-كەستەڭى شىعىپ, قان توگىلۋدە. باعدادتىڭ باسىنان باق تايىپ, ارابتار بوسقىندىققا ۇشىراۋدا, ادام ايتسا نانعىسىز سانكتسيالار قاپتاۋدا. مۇنىڭ سالدارىنىڭ بىزگە دە اسەر ەتپەۋى مۇمكىن ەمەس, دەي كەلىپ شەشەن قالاي دەسە دە قازاقستان حالقىنىڭ ءدال بۇگىن سونشالىقتى ابىرجىپ وتىرماعانىن اتاپ ءوتتى. وركەندەگەن, قاناتىن كەڭگە جايعان بەرەكەلى ەلىمىز بار; قۇت دارىپ, قىدىر قونعان جەرىمىز بار; اردان تۋعان, ارمان قۋعان وزىڭىزدەي ەرىمىز بار. ەل تاعى دا سىزگە سەنىپ وتىر, دەدى م.جولداسبەكوۆ. ءوزىڭىز قۇرعان, بۇگىندە جالپىۇلتتىق ساياسي كۇشكە اينالعان «نۇر وتان» پارتياسىنا دا سەنىپ وتىر, دەپ جالعادى ءسوزىن شەشەن. ءسىز قيراندىدان مەملەكەت ورناتقان, ونىڭ شەكاراسىن بەكىتىپ, تاۋەلسىزدىگىن باياندى ەتكەن; الەۋەتىن ارتتىرىپ, بۇكىل دۇنيەگە مويىنداتقان; ەلىمىزدى تالاي سىنداردان, داعدارىستاردان امان الىپ وتكەن, ەسىكتەگى باسىمىزدى تورگە شىعارعان; حالقىڭىزدى بالاپانداي باعىپ, قىزعىشتاي قورىپ كەلە جاتقان كەمەڭگەر قايراتكەرسىز. ودان ءارى م.جولداسبەكوۆ ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ داعدارىستاردىڭ الدىن العان شارالارىنا توقتالدى. «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى, «نۇرلى جول» باعدارلاماسى, «بەس ينستيتۋتتىق رەفور­ما», «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوس­پارى», سوڭعى جولداۋىڭىزداعى تالاپ­تار مەن مىندەتتەر – وسىنىڭ ءبارى ۋاقىت سىنىنان ابىرويمەن ءوتۋدىڭ, ىلگەرى دامي ءتۇسۋدىڭ امالدارى, دەدى ول. شەشەن مەملەكەت ورناتۋ, ونى قالىپتاستىرۋ دەيتىن كۇردەلى ۇدەرىستەرگە قاتىسۋدى اللا كەز كەلگەن كىسىنىڭ پەشەنەسىنە جازا بەرمەگەنىن ايتا كەلىپ, ءوزىنىڭ دە وسى ۇردىسكە اتسالىسقانىن ايتتى. سول ءبىر ەلەڭ-الاڭدا ءبىرازىمىز ءسىزدىڭ جانىڭىزدان تابىلدىق. اللاعا شۇكىر, تۇيەنىڭ اۋعان قومىنداي, ەر-توقىمى موينىنا كەتكەن, تاس شايناپ, قۇم جۇتقان كەزدەر ارتتا قالدى. نەبىر قيىندىقتاردى جەڭدىك. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعىنا اياق باستىق. تالاي بەلدەن, تالاي اسۋدان استىق. عاسىرعا بەرگىسىز جىلداردى باستان كەشتىك. بەرەكەلى, مەرەكەلى ەل بولدىق. تاۋەلسىزدىك العاندا قازاقتىڭ ۇلەسى 39-اق پايىز ەدى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعىنىڭ قارساڭىندا, تاعدىر سىنعا تۇسكەن سول ءبىر شاقتا قازاقستاندى ءوز وتانىم, بۇل مەنىڭ دە تاۋەلسىزدىگىم دەپ قۋانعان, ءبىر كىسىدەي قولداعان وزگە ۇلت وكىلدەرىنە قازاقتىڭ اعا بۋىن اقساقالدارىنىڭ اتىنان شىن جۇرەكتەن العىس ايتۋعا رۇقسات ەتىڭىزدەر, دەپ ءبىر قايىردى م.جولداسبەكوۆ. «بولىنگەندى ءبورى جەيدى» دەيدى قازاق. بولىنبەيىك, ىلعي وسىلاي بىرگە بولا بەرەيىك, باۋىرلارىم! ەلباسىمىز تاۋەل­سىزدىك العان كۇننەن باستاپ ىنتىماق-بىرلىگىمىزدى تۋ ەتىپ كەلەدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن دا تاتۋلىعىمىز مىزعىماسىن دەپ قۇردى. وسى ءبىر قاسيەتتى ۇعىمدى جەلبىرەگەن تۋىمىزداي, ەلتاڭبامىزداي, ءانۇرا­نى­مىزداي, اتا زاڭىمىزداي ۇنەمى قاس­تەرلەپ كەلەمىز. ءبىز ءۇشىن ءومىر ءسۇرۋدىڭ, وركەندەۋدىڭ باسقا جولى جوق. نۇرلى جول, قازاقستان جولى وسى! ودان ءارى م.جولداسبەكوۆ قازاقس­تاننىڭ الەم موي­ىنداعان بەيبىتشىل, مامىلەگەر مەملەكەتكە اينالا باستاعانىن ايتتى. بىل­تىرعى جىلعى تار كەزەڭدە رەسەي پرە­زي­دەنتى ۆ.ءپۋتيننىڭ, فرانتسيا پرەزي­دەنتى ف.وللاندتىڭ, ۋكراينا پرە­زيدەنتى پ.پوروشەنكونىڭ, اقش-تىڭ مەم­لەكەتتىك حاتشىسى د.كەرريدىڭ, جاپونيا پرەمەرى س.ابەنىڭ اقوردادان اقيقات ىزدەپ, اقىل سۇراپ كەلۋى; ەلباسىنىڭ فران­تسياعا, انگلياعا, قىتايعا بارعان ساپار­لارى;   – سونىڭ كۋا­سى, دەدى تاعى دا. ارعى-بەرگى زاماندا قازاق­تىڭ باسىنا مۇنداي باق قونعان جوق, مۇن­داي داۋرەندى قازاق باسىنان كەشكەن جوق. وسىنشا­ما بەرگەن داۋلەتتى كوتەرىپ تۇرا الساق بولعانى. «قارا قىلدى قاق جارىپ وتىر­ساڭ دا, كەتەدى بىرەۋ ماقتاپ, بىرەۋ داتتاپ», دەپ دانا تولە بي ايتپاقشى, ادام­نىڭ ءبارى بىردەي ەمەس. ەلباسى قازاق­ستاندى سۇتتەي ۇيىتىپ, كۇللى الەم­دى اۋ­زى­نا قاراتىپ وتىرعاندا, وتباسى, وشاق قا­سىندا كۇڭكىلدەۋدىڭ, بايا­عى ءبىر ەسكى اۋەنگە سالۋدىڭ ەندى ءجونى جوق. بۇگىندە ادام باسقا, زامان باسقا, قوعام باسقا, زاڭ باسقا, دەي كەلىپ, م.جول­داس­بەكوۆ ءسوزىن مىنا تىلەكتەرمەن اياقتادى: «جەگەنى­مىز ءدامدى بولسىن, كيگەنىمىز ءساندى بول­سىن. ەلىمىز ماڭگى بولسىن, قازاق­ستان ق­اتارىنىڭ الدى بولسىن. ەلىمىز دە, ەل­با­سىمىز دا امان بولسىن, قوي ۇستىنە بوز­تورعاي جۇمىرتقالاعان زامان بولسىن!». استانا قالاسىنىڭ اكىمى, «نۇر وتان» پارتياسى ساياسي كەڭەسىنىڭ مۇشەسى ءادىل­بەك جاقسىبەكوۆ ءوزىنىڭ سوزىندە ەگەمەن ەلىمىزدىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويى الدىندا پارتيا سەزىن وتكىزۋ وتە ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. سە­بە­بى, بۇگىنگى سەزد – پارتيا جۇمىسىن باعا­لايتىن جاۋاپتى شارا. ءماجىلىس پەن ءماسليحاتتار سايلاۋلارىن بىرگە وتكىزۋ دە وتە ورىندى. پارتيانىڭ باعدارلاماسىن ساپالى ورىنداۋ ەل بىرلىگىن نىعايتۋعا جانە ەكونوميكانىڭ ءارى قاراي دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرەدى. سوندىقتان, بىزگە جۇكتەلگەن مىندەت تە, جاۋاپكەرشىلىك تە جوعارى بولماق, دەدى ءا.جاقسىبەكوۆ. ودان ءارى استانا اكىمى تاۋەلسىزدىك جىل­دارىندا پرەزيدەنتتىڭ «ايرىقشا جو­باسى» دەپ تانىلعان ەلوردانىڭ بۇگىن­گى تىنىس-تىرشىلىگىنە توقتالىپ ءوتتى. قا­لىپتاسۋ جىلدارىندا استانانىڭ ايماق­تىق جالپى ءونىمىنىڭ ء(اجو) كولەمى 156 ەسە ءوسىپ, 4 تريلليون تەڭگەدەن اسقانىن, مۇنىڭ شيكىزاتسىز ايماق ءۇشىن بۇرىن بولىپ كورمەگەن دەڭگەي ەكەنىن جەتكىزدى. جان باسىنا شاققانداعى ءاجو 3,5 ملن. تەڭگەنى قۇراپ, رەسپۋبليكالىق ورتاشا كورسەتكىشتەن ەكى ەسە ارتىق بولعان. ينۆەستيتسيا كولەمى 40 ەسە ارتىپ, 6 ترلن. تەڭگەنى قۇراعان, تەك 2015 جىلى عانا ول 773 ملرد. تەڭگەگە جەتىپتى. سونىمەن بىرگە, ءا.جاقسىبەكوۆ استا­نا­دان مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە تۇسكەن كىرىس 63 ەسە ارتىپ, 850 ملرد. تەڭگەنى قۇرا­عا­نىن ايتتى. استانانىڭ ءوز كىرىسى 1997 جىل­دان باستاپ ەسەپتەگەندە 29 ەسە ءوسىپ, 200 ملرد. تەڭگەگە جەتتى, دەدى ول. ءسوي­تىپ, اس­تانا 2015 جىلدان باستاپ رەسپۋب­لي­كا­لىق بيۋدجەتتىڭ 4 دونورىنىڭ ءبىرى بول­عان ەكەن. ودان ءارى اكىماستانانىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىنا كەڭىرەك توقتالىپ ءوتتى. جىل سايىنعى قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 14 ەسە ارتتى. تەك بىلتىر عانا 750 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. ەگەر 1997 جىلمەن سالىستىراتىن بولساق, وندا بۇكىل قازاقستان بويىنشا 1 ملن. 344 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىنعان ەدى. استانانىڭ قالىپتاسۋ جىلدارىندا 150-دەن اسا ءىرى الەۋمەتتىك نىساندار ىسكە قوسىلدى. اقوردانىڭ مامانداندىرىلعان مەديتسينا كلاستەرى ورتالىقتارىندا قازاقستاننىڭ تۇر­عىندارى عانا ەمەس, شەتەلدەردەن كەلگەن قوناقتار دا دەنساۋلىقتارىن تۇزەيدى. استانانىڭ جوو-لارىنىڭ بەدەلى دە الىسقا تانىلدى. مۇندا «نازارباەۆ ۋني­ۆەرسيتەت» سياقتى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ءۇشىنشى ۇرپاعى ومىرگە كەلدى. قالامىز جۇمىسسىزدىق دەگەندى مۇلدە بىلمەيدى دەۋگە بولادى, 1 ميلليوندىق قالانىڭ رەس­مي تىركەلگەن جۇمىسسىزدارىنىڭ سانى 2 مىڭ عانا بولىپ وتىر. ولارعا ۇسى­نىلاتىن ۆاكانسيالار سانى بىرنەشە ەسە ارتىق, دەدى قالا باسشىسى. ودان ءارى ءا.جاقسىبەكوۆ ەلوردانىڭ يندۋستريالىق مۇمكىندىكتەرىنە توقتالدى. استانا قالىپتاسۋ كەزەڭىنە اياق باسقاندا مۇندا جۇمىس ىستەپ تۇرعان ەكى زاۋىت تا جابىلىپ, قالادا ونەركاسىپ مۇلدە بولماعان ەدى. بۇگىنگى كۇنى استانادا ءتۇرلى سالانىڭ ونداعان كاسىپورىندارى جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ كوپتەگەن ونىمدەرى ەكسپورتقا شىعارىلادى. ءسويتىپ, 18 جىلدا ونەركاسىپ ءوندىرىسى 23 ەسە ارتىپ, 344 ملرد. تەڭگەنىڭ ءونىمى وندىرىلگەن. بۇگىنگى كۇنى مۇناي جانە باسقا دا شيكىزات رىنوگىندا توقىراۋ بولىپ تۇر. ال استانا, مۇنايى مەن باسقا دا رەسۋرستارى جوق ايماقتار جاڭا تەحنولوگيالىق وندىرىستەر ەنگىزىپ, لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدار جاساپ, يندۋستريالىق دامۋدىڭ تاماشا ۇلگىسىن كورسەتىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە ەلباسىنىڭ تالابىنا ساي شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋدى جوعارى دەڭگەيگە جەتكىزىپ وتىرمىز. مۇنى ەكونوميكالىق ەڭ باستى باعدار رەتىندە پرەزيدەنت ءوزىنىڭ بارلىق باعدارلامالىق قۇجاتتارىندا اتاپ ءوتتى. بۇگىن مەن سىزدەرگە استاناداعى ايماقتىق جالپى ءونىمنىڭ 61 پايىزىن شاعىن جانە ورتا بيزنەس قۇراپ وتىرعانىن ماقتانىشپەن جەتكىزە الامىن, دەدى ءا.جاقسىبەكوۆ. بۇل رەسپۋبليكالىق ورتاشا كور­سەت­كىشتەن بەس ەسە جوعارى ەكەن. ال اكىم ءارى قاراي ەكسپو-2017 كورمەسىنە دايىن­دىقتىڭ ويداعىداي جۇرگىزىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. بۇل عالامدىق جوبانىڭ ىسكە اسۋىن ءبىز استانانىڭ بارلىق سالاسىن دامىتۋعا سەرپىن بولادى دەپ سانايمىز, دەي كەلىپ ءسوزىنىڭ سوڭىن ءا.جاقسىبەكوۆ: « ۇلى دالا ەلى – وتانىمىز وركەندەي بەرسىن! ەلىمىز امان, جۇرتىمىز تىنىش بولسىن! قازاقستان جاساسىن! ەلباسى جاساسىن!» – دەپ اياقتادى. كاسپي وڭىرلىك زاماناۋي كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى باقىتگۇل حامەنوۆا ءوزى­نىڭ ءسوزىن: ەڭ الدىمەن, جاس ۇرپاقتى تەح­ني­كالىق كاسىپتەرگە باۋليتىن 780 كول­لەدجدە ەڭبەك ەتەتىن 38 مىڭ ۇستاز بەن جارتى ميلليون شاكىرتتىڭ اتىنان سىزگە زور العىسىمدى بىلدىرەمىن», دەپ پرەزيدەنتكە ريزاشىلىعىن جەتكىزۋدەن باستادى. ءسىزدىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىڭىزدا بەرگەن تاپسىرماڭىز بو­يىنشا بارشاعا بىردەي تەگىن كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى قولعا الىنۋدا. بۇل ءبىزدى ازاماتتارىن تەگىن كاسىپتىك بىلىممەن قامتاماسىز ەتەتىن دۇنيەجۇزىندەگى بىردەن-ءبىر, تەڭدەسسىز ەل ەتەدى. قازاقستان ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىل­دىق مەرەيلى بەلەسىندە حالقى كاسىبي ۇلت بولۋعا بەت بۇرعان بىرەگەي مەملەكەت­كە اينالۋدا. ونىڭ باستى سەبەبى, ءبىز­دىڭ ەلباسىمىز – 9 جىل بويى بولات بالقى­تىپ, شىنايى ەڭبەكتە شىڭدالعان تۇلعا, دەپ جالعاستىردى ءوز ءسوزىن شەشەن. ودان ءارى ب.حامەنوۆا ءسىزدىڭ ەڭبەك جولىڭىز ءاربىر جاسقا ومىرلىك ۇلگى. ءسىز ەڭ الدىمەن ەڭبەك ادامىنىڭ قامىن ويلايسىز, جاعدايىن جاسايسىز, دەي كەلىپ, بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان ءۇشىن ەڭ قاجەتتى نارسە – تەحنيكالىق كاسىپ يەلەرى. ءسىز جولىن اشقان مىڭداعان جاس قازىر – «نۇرلى جولدىڭ», يندۋستريالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ ماماندارى, دەدى. ودان ءارى ول ءوزى قىزمەت ەتەتىن كوللەدج تۋرالى باياندادى. ءبىزدىڭ كوللەدج 15 ماماندىق بويىنشا ءبىلىم بەرەدى. تۇلەكتەرىمىز جوعارى سۇرانىسقا يە بولىپ, ءتىپتى, بولاشاق جۇمىس ورىندارىن تاڭدايتىن دارەجەگە جەتتى. قازىر اتىراۋ وڭىرىندەگى ترانسۇلتتىق كومپانيالاردىڭ وزدەرى بىلىكتى مامانداردى الىستان ىزدەپ اۋرە بولمايدى. ءبىزدىڭ شاكىرتتەرىمىز كەز كەلگەن شەتەلدىك مامانمەن باسەكەلەستىككە تۇسە الادى. ءبىز بارلىق وقۋشىلارعا ءسىزدىڭ تاپسىرماڭىزبەن تەگىن ءبىلىم بەرىپ, دۋالدى جۇيە ارقىلى بىلىكتىلىكتەرىن شىڭداپ, قاجەت بولسا, قايتا دايارلىقتان وتكىزىپ, ەڭ باستىسى, ەڭبەك ەتەمىن دەگەن ادامعا بارلىق مۇمكىندىكتەردى جاساپ وتىرمىز, دەدى ب.حامەنوۆا. كەلەسى كەزەكتە ول ءوزىنىڭ ەلباسىن كورگەنىن ءومىرى ۇمىتپايتىنىن, اۋىلعا بارعان سوڭ بۇكىل ەلگە ايتىپ بەرەتىنىن جەتكىزدى. بۇگىنگى كۇنى بىرلىك پەن بەيبىتشىلىك باستى ۇستانىمى بولعان «نۇر وتاننىڭ» 940 مىڭ مۇشەسىنىڭ 62 پايىزى ايەل-انالار ەكەن. الەمدەگى تولقۋلار ەلىمىزدەگى ءاربىر انانى دا الاڭداتاتىنى حاق. ال ءاربىر انانىڭ ارمانى – تىنىشتىق پەن تۇراقتىلىق, بەيبىتشىلىك, ۇرپاعىنىڭ الاڭسىز ءوسۋى. اللاعا شۇكىر, ەلىمىز امان, جۇرتىمىز تىنىش. بۇگىنگى كۇنى, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءوزىڭىزدى كورىپ, جۇرەكتەن شىعىپ, جۇرەككە جەتەر سوزدەرىڭىزدى تىڭداي وتىرىپ, بۇل سىناقتاردان دا امان-ەسەن وتەتىنىمىزدى, ۇرپاعىمىزدىڭ بولاشاعى باياندى بولاتىنىن تاعى ءبىر مارتە ۇقتىم, دەدى ءسوز سويلەۋشى. سوڭىنان, «نۇر وتاننىڭ» الدىڭعى سايلاۋالدى تۇعىر­ناماسىندا كوزدەلگەن مىندەتتەردى ۋاقىتىنان بۇرىن ورىنداپ شىققانىن, پارتيانىڭ جاڭا سايلاۋالدى باعدارلاماسى دا تاپ-تۇيناقتاي ورىندالارىنا بارشانىڭ سەنەتىنىن, سەبەبى, «نۇر وتان» – ءىستىڭ پارتياسى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. ب.حامەنوۆا ءسوزىن ءبىر اۋىز ولەڭمەن ءتۇيىن­دەدى: كوكجيەكتەن ارعى جاقتى كورەتىن, ەل-جۇرتىنا شەكسىز قۋات بەرەتىن. سوقسا-داعى زامانانىڭ داۋىلى, بارشا حالقى تەك سوڭىنان ەرەتىن. ەلباسىنداي ەرەن تۇلعا تۇرعاندا مەن ەلىمنىڭ ەرتەڭىنە سەنەمىن! ودان كەيىن ءسوز العان «رودينا» اگرو­فير­ماسىنىڭ باس ديرەكتورى يۆان ساۋەر «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ سايلاۋال­دى باعدارلاماسىندا قازاقستاننىڭ بولا­شاق ەكونوميكالىق ءوسىمىنىڭ شەشۋشى دراي­ۆەرلەرىنىڭ ءبىرى اگرارلىق سەكتور بو­لاتىندىعى بولاشاققا سەنىم ۇيالا­تىپ, سونىمەن قاتار, جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىندىگىن جەتكىزدى. يۆان ادا­مو­ۆيچ­تىڭ ايتۋىنشا, بۇرىن-سوڭدى اگرارلىق سالادا اۋىل شارۋاشىلىعى, اگرارلىق عى­لىم, جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدە باس­تى باسىمدىق بولىپ تابىلاتىن ين­فرا­­قۇرىلىمدى دامىتۋ ماسەلەسى شەشىل­مەي كەلگەن ەدى. ءبىز الەمدەگى استىق ەكسپورتتاۋ­شى­لار­دىڭ وندىعىنا سەنىمدى تۇردە كىرەمىز. ءويت­كەنى, قازاقستاندىق بيداي – الەمدىك برەند. بىزدە جارنامانى قاجەت ەتپەيتىن كەرە­مەت وتاندىق تاجىريبە جيناقتالدى. ونى «رودينا» اگروفيرماسىنىڭ مىسا­لى­نان-اق كورۋگە بولادى. جالپى ءونىم­نىڭ كولەمى 5 ميلليارد تەڭگەگە جاقىندا­دى, مال شارۋاشىلىعى ءونىمى 3 جىل بويى 40%-دان استامىن قۇرايدى, بۇل – ءوندىرىستى ءارتاراپتاندىرۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىن كورسەتەدى دەگەن ءسوز. جىلدىق ورتاشا ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ ءوسىمى 17%-دان اسادى جانە 1 جۇمىس ىستەيتىن ادام­عا 9 ميلليون تەڭگەدەن استى, دەگەن دەلەگات-ديرەك­توردىڭ ءسوزى سەزگە قاتىسۋ­شى­لار­دىڭ كوكىرەگىنە كادىمگىدەي سەنىم ۇيالاتتى. اگروفيرمادا 1000 باس سيىرعا ارنال­عان مالشارۋاشىلىق كەشەنى سا­لى­نىپ, اعىمداعى جىلدىڭ ءبىرىنشى جار­تى­سىن­دا پايدالانۋعا بەرىلمەكشى. اۋىل­­دى وركەندەتۋگە دەگەن كەلەسى قادامدى مەملەكەت ۇلت جوسپارى جانە «اگرو­بيزنەس-2020» باعدارلاماسىمەن بىرگە جاسايدى. ۇلت جوسپارىن ءبىز اگرارلىقتاردىڭ باستى جوسپارى رەتىندە قابىلدايمىز, دەدى يۆان ساۋەر. قازىرگى ۋاقىتتا «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بويىنشا سالىنعان 20 ءۇيدىڭ اينالاسىن كوگالداندىرىپ, قونىس تويىن تويلاعالى جاتىرمىز, دەدى اگروفيرمانىڭ باس ديرەكتورى. ي.ساۋەر ءسوزىنىڭ سوڭىندا پارتيانىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىنىڭ ناتيجەسى ويداعىداي بولاتىنىنا سەنىمىن ءبىلدىردى. ارال بالىق وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ اعا شەبەرى كۇلماريام كەمالوۆا اۋەلى ءوزى تۋعان ارال ايماعىنىڭ باستان كەشكەن تاۋقىمەتىنە توقتالدى. ءبىر كەزدە ارال تەڭىزى جاعاسىنان 100 شاقىرىمعا الىستاپ كەتكەنىن بارشاڭىز بىلەسىزدەر. ارالدىڭ تابانىنان ۇشقان تۇز انتاركتيدادان تابىلىپ, قازاقتىڭ قاسىرەتى عالامدىق پروبلەماعا ۇلاستى. سول كەزدە اتاقونىستى قيماي, ەلدە قال­عان­داردىڭ بار ءۇمىتى ءسىز ەدىڭىز, قۇرمەت­تى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى! – دەدى كۇل­ماريام بولاتقىزى ەلباسىنا قاراپ. ءسىز حالىقتىڭ ءۇمىتىن جالعاپ, بەلسەندى ارە­كەتكە باستادىڭىز. سولتۇستىك ارالدى قۇت­ق­ارۋدىڭ «ساراتس» جوباسىن دۇنيەگە اكەلدىڭىز. «عاسىر جوباسى» اتانعان وسى جۇمىستىڭ ارقاسىندا ارالىمىز قايتا ورالدى. كۇلماريام بولاتقىزى ءوز سوزىندە قازىر ارال عانا ەمەس, بۇرىن تاندىرى كەپ­كەن تاناپقا اينالعان قانشاما كول قايتادان سۋعا تولىپ, بالىق اۋلاۋ جانە ونى وڭدەۋ 10 ەسەگە كوبەيىپ, 2 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلعانىن تىلگە تيەك ەتتى. ءوزى جۇمىس ىستەيتىن كاسىپورىن جىلىنا 6 مىڭ توننا ءونىم شىعارىپ, ارالدىڭ بالىعى رەسەي, گرۋزيا, ۋكراينا, ازەربايجان, پول­شا, اۆستريا, گەرمانيا, گوللانديا, تۇركيا مەن نورۆەگياعا ەكسپورتقا شىعا­رىلاتىنىن ريزاشىلىق سەزىممەن باياندادى. ەلىمىز ءۇشىن قازىرگىدەي جاۋاپتى شاقتا التىن بەسىك – اۋىل حالقى ءسىزدىڭ جانىڭىزدان, ءسىز باسقاراتىن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ جانىنان تابىلادى, دەپ تۇيىندەدى ءوز ءسوزىن ك.كەمالوۆا. قاراپايىم جول شەبەرى جانە قا­را­پايىم پارتيا مۇشەسى «قازاقجول­قۇرىلىس» جشس سولتۇستىك-شىعىس فيليا­لىنىڭ شەبەرى دميتري تسۋرسكي­ ايتقان ءسوز دەلەگاتتاردى باۋراپ ال­دى. ول ەڭ الدىمەن «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنا ءوزىنىڭ شەكسىز العىسىن بىلدىرەتىنىن ايتتى. بىزدەر, جولشىلار ءۇشىن ەڭبەك جاعدايى جاسالعان. لايىقتى جالاقى دا, ەرتەڭگە دەگەن سەنىم دە بار, دەدى دميتري ۆلاديميروۆيچ. سونداي-اق, ول پاۆلودارعا جاقىن ماڭدا ەرتىس ارقىلى وتەتىن جاڭا كوپىر قۇرىلىسى اياقتالىپ قالعانىن ايتتى. العاشقى ماشينالار لەگى وسى كوپىر ارقىلى بيىل وتەتىن بولادى. ءبىزدىڭ كوپىر – ورتالىق ازياداعى ەڭ ۇزىن كوپىر. ءبىز ونى «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ العاشقى نىساندارىنىڭ قاتارىندا تاپسىرامىز. ول «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي ۇلكەن حالىقارالىق جوباسىنىڭ بولشەگى بولىپ تابىلادى, دەدى د.تسۋرسكي. دميتري ۆلاديميروۆيچ ەلباسىنىڭ ارقاسىندا پاۆلودارلىقتاردىڭ كوپتەن بەرگى ارمانى ورىندالىپ, اتالعان ايماق ارقىلى قىتايدان استاناعا دەيىن, ودان ءارى قاراي رەسەيگە دەيىن زاما­ناۋي جولعا ۇلاساتىنىن ماقتانىشپەن جەتكىزدى. قاراپايىم شەبەر ءوزىنىڭ ءسوزىن دە ادەمى تۇيىندەدى: «نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءسىزدىڭ بارلىق يدەيالارىڭىز ادامدارعا ناقتى پايدا اكەلەدى. بۇل «نۇرلى جولعا» دا, ۇلت جوسپارىنا دا قاتىستى. ءبىز ولاردى «حالىقتىق جوسپار» دەپ اتايمىز. ويتكەنى, ول قاراپايىم جانە بارشاعا تۇسىنىكتى. ءبىزدىڭ پارتيامىز وتكەن سايلاۋالدى تۇعىرناماسىندا ايقىندالعان بارلىق ماقساتتارعا قول جەتكىزدى. «نۇر وتاننىڭ» جاڭا سايلاۋالدى باعدارلاماسىن يگەرە­تى­نى­مىز­گە دە سەنىمدىمىن. ءوز كەزەگىندە «قازاقستان بارىسى» تۋر­نيرىنىڭ ەكى دۇركىن جەڭىمپازى بەيبىت ىستىباەۆ مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەل سپورتى سالاسىنا كورسەتىپ كەلە جاتقان قولداۋىنا ەكپىن بەردى. مەن عانا ەمەس, وسى زالدا وتىرعان ۇلان رىسقۇل, گەننادي گولوۆكين, يليا يلين, سەرىك ساپيەۆ جانە باسقا دا چەمپيونداردىڭ بارلىعى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قامقورلىعىمەن ۇلكەن تابىستارعا جەتتى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا تالاي بايراقتى باسەكەلەردە كوك تۋىمىزدى بيىكتە جەلبىرەتتى. بۇرىنعى زاماندا الاپات ايقاستاردا جەڭىسكە ۇلەس قوسقان باتىرلارعا حاندارىمىز تايتۇياق سىيلاعان. وسى ءداستۇردى جالعاپ, «قازاقستان بارىسى» تۋرنيرىندە ماعان ەلباسى التىن تايتۇياق سىيلادى. بۇل – مەنىڭ سپورتتىق جولىمداعى ەڭ ۇلكەن ماراپات, دەدى ب.ىستىباەۆ. ال تەلەجۇرگىزۋشى مايا بەكباەۆا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ايەلدەر قاۋىمىن ۇنەمى قولداپ-قۋاتتاپ كەلە جاتقانىنا توقتالا كەلىپ, كوپۇلتتى ەلىمىزدەگى تاتۋلىق پەن ىنتىماقتىڭ بەرىك ورناپ وتىرعانىنا نازار اۋداردى. قازىرگى تاڭدا الەمدە ءتۇرلى كيكىلجىڭدەر ورىن الىپ جاتىر. بۇل جاعداياتتار بىزگە ەل بىرلىگىنىڭ, قوعامىمىزداعى ءوزارا كەلىسىمنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن ۇقتىرادى. ءبىزدىڭ وتانىمىز ەلباسى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ىنتىماعى جاراسقان قۋاتتى ەلگە اينالدى, دەدى. بۇعان قوسا, ول «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسى تۇراقتىلىق پەن ورنىقتى دامۋعا ۇندەيتىنىن جەتكىزدى. «سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ ءبىر­لەستىگى» اكتسيونەرلىك قوعامى جەنتەك ءوندىرۋ فابريكاسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى رۋسلان يسمۇحامبەتوۆ ءوز ءسوزىن وسىدان 8 جىل بۇرىن رۋدنىي قالاسىندا ەلباسىمەن كەزدەسكەن ءساتىن ەسكە الۋمەن باستادى. سونىمەن بىرگە, ول ەلباسى جولداۋىندا اتاپ كورسەتىلگەن, 2017 جىلى قولعا الىنعالى وتىرعان بارشاعا ارنالعان تەگىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالا كەلىپ, ەلىمىزدە يندۋستريالاندىرۋ ساياساتىنىڭ دۇرىس جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقانىن ءسوز ەتتى. بۇعان قوسا, ر.يسمۇحامبەتوۆ «سوكولوۆ-سارىباي» كومبيناتى قازىرگى قارجى قيىندىقتارىنا قاراماستان, جۇمىس ورىندارىنىڭ قىسقارۋىنا جول بەرمەي وتىرعانىن جەتكىزدى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, بۇل كاسىپورىننىڭ ونىمدەرى وتاندىق نارىققا جانە رەسەي مەن قىتايعا جونەلتىلۋدە ەكەن. قاراعاندى وبلىسىنداعى «كاز­پلاست» جشس باس ديرەكتورى سەرگەي ۆود­كو جيىن بارىسىندا ءوزى باسقاراتىن كاسىپورىننىڭ جۇمىسىمەن تانىستىرىپ ءوتتى. ءبىزدىڭ كاسىپورىن سوڭعى وزىق تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان, الەم بويىنشا قۇبىر ءوندىرۋ سالاسىنداعى ءۇش تاڭداۋلى زاۋىتتىڭ ءبىرى. وندا جىلىنا 600 توننا ءونىم شىعارىلادى, دەدى س.ۆودكو. بۇدان بولەك, سپيكەر ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جىل­دارىن­داعى تابىستارى جونىندە ايتا كەلىپ, ەل دامۋىنىڭ باستى كەپىلى بولىپ وتىر­عان ەل بىرلىگىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋداردى. سونداي-اق, ول «نۇر وتان» پار­تيا­سىنىڭ حالىق سەنىمىنەن شىعىپ, كوپتە­گەن يگى ىستەرگە ۇيىتقى بولا بەرەتى­نىنە سەنەتىنىن جەتكىزدى. ونىڭ سوزىنە قارا­عاندا, ەلباسى ۇسىنعان رەفورمالار قازاق­ستاندى دامۋدىڭ داڭعىل جولىنان اداستىرمايدى. «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت» ستۋدەنتى داۋرەن لەسحان مەملەكەت تاراپىنان جاستاردىڭ ءبىلىم الۋىنا بارىنشا جاعداي جاسالىپ وتىرعانىنا توقتالا كەلىپ, وسى قولداۋدىڭ ارقاسىندا ءوزى دە زامان تالابىنا ساي ءبىلىم نارىمەن سۋسىنداۋعا مۇمكىندىك العانىن جەتكىزدى. مەنىڭ اكەم – ينجەنەر, ال شەشەم – مۇعالىم. ولار جاس­تايىمنان مەنىڭ ساناما ادام ومىرىندە ءبىلىمنىڭ ورنى بولەك ەكەنىن قۇيىپ كەل­دى. سوندىقتان دا مەن ءبىلىم الۋعا قۇش­تار بولىپ ءوستىم. وسى قۇشتارلىقتىڭ ارقاسىندا مەن ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن اشىلعان «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتكە» وقۋعا تۇسۋگە مۇمكىندىك الدىم. وسى وقۋ ورنىندا العان ءبىلىمىم ماعان عىلىم گرانتىن يەلەنىپ, فرانتسياداعى جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ بىرىنە بارىپ وقۋىما جول اشتى, دەدى د.لەسحان. ونىڭ ايتۋىن­شا, قازاقستاندىق جاستاردىڭ شەتەل­دەگى قۇرداستارى ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن ستۋدەنت­تەرىنىڭ «بولاشاق» باعدارلا­ماسى­مەن الەمدەگى تاڭداۋلى وقۋ ورىندارىندا تەگىن ءبىلىم الاتىنىنا قىزىعا قارايدى. بۇعان قوسا, ول ەلىمىزدىڭ ىرگەلى جەتىس­تىكتەرىن ماقتانىشپەن ءسوز ەتتى. قازاق­ستان­نىڭ الدىندا الدىڭعى قاتارلى 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ مىندەتى تۇر. قازىردىڭ وزىندە ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز بۇل باعىتتا جاقسى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋدە. ماسە­لەن, يۋنيسەف-ءتىڭ باعالاۋى كورسەتىپ بەرگەندەي, بۇگىندە قازاقستان جاستاردى قولداۋدىڭ جاھاندىق يندەكسى بويىنشا 27-ورىنعا جايعاستى, دەدى د.لەسحان. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ول «نۇر وتان» پارتيا­سىنىڭ جەمىستى قىزمەتى ودان ءارى جالعاسىن تابا بەرەتىنىنە, اسىرەسە, قازاقستاندىق تالانتتى, ماقساتكەر جاستار بۇل ساياسي ۇيىمنىڭ تىڭ باستامالارىنا ۇنەمى قول­داۋ بىلدىرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى. سونىمەن, «نۇر وتان» پارتيا­سىنىڭ كەزەكتەن تىس XVII سەزى ءوز جۇمى­سىن اياقتادى. ايتۋلى جيىندى قورى­تىندىلاعان ەلباسى, پارتيا ءتورا­عاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بارشا قازاق­ستان­دىقتارعا, سەزد دەلەگاتتارىنا ەل يگىلىگى ءۇشىن اتقارىپ جاتقان جۇمىستارىنىڭ تابىستى بولۋىن تىلەدى.  «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» تىلشىلەر توبى. سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.