اتام قازاق «قالاۋىن تاپساڭ, قار جانادى» دەپ تۇسپالدايدى. قار قايدان جانسىن, ونداعىسى ىڭعايىن كەلتىرسەڭ ءىسىڭ وڭعا باسادى دەگەندى مەڭزەگەنى عوي. شىندىعىندا سولاي, كاسىپكەرلىكتىڭ كىلتىن تاپساڭ شارۋاڭ جۇرەتىنىن ءومىردىڭ ءوزى دالەلدەپ وتىر. قازىر وڭىردە توسىنداۋ ءىستىڭ ۇتىرىن كەلتىرىپ, پايدا كوزىن تاۋىپ وتىرعاندار دا بارشىلىق. مىنە, وسىنداي كاسىپكەرلەردىڭ قاتارىندا ارسەن ابرامياندى اتاۋعا بولادى.
– العاشقىدا ءوزىمىز جۇمىرتقاسىن تۇتىنۋ ءۇشىن 20 ءبودەنە ۇستاعانبىز. كەيىن ءوزىمىزدەن ارتىلعان بودەنە جۇمىرتقالارىن شاعىن قوراپقا سالىپ بازارعا شىعارا باستادىق. بايقاپ قاراساق, سۇرانىس جامان ەمەس. بۇل ءبىزدى بودەنە جۇمىرتقالارىن بازارعا كوبىرەك شىعارىپ, تابىس تابۋعا يتەرمەلەدى. ءسويتىپ, بودەنە سانىن ارتتىرىپ, كاسىپكەرلىك كوكجيەگىن كەڭەيتە تۇستىك, – دەيدى كاسىپكەردىڭ ۇلى گايك ارسەنەۆيچ.
بۇل ولاردىڭ وتباسىلىق بيزنەسى بولىپ تابىلادى, بۇدان باسقا ەت ونىمدەرىن وڭدەۋمەن اينالىسادى, قازىردىڭ وزىندە مۇندا 10 مىڭ بودەنە وسىرىلۋدە. بودەنەلەر اۆتوماتتى باسقارىلاتىن وندىرىستىك جەلىدە ۇستالادى. ولارعا جەم-سۋى اۆتوماتتى تۇردە بەرىلەدى, جۇمىرتقالاردى جيناۋ دا سولاي اتقارىلادى. سوندىقتان بارلىق جۇمىستى ءۇش-اق جۇمىسشى جەپ-جەڭىل ۇلگەرەدى.
بودەنەگە قاجەتتى قۇراماجەمدى ازىرگە رەسەيدەن جەتكىزۋدە. بولاشاقتا وزدەرىنىڭ قۇراماجەم زاۋىتىن سالۋ دا قاراستىرىلۋدا.
وتباسىلىق كاسىپكەرلەر جۇمىرتقا سالىناتىن قوراپتىڭ ديزاينىن بەزەندىرۋدى وزدەرى باقىلاپ, تاپسىرىسپەن جاساتادى. جارناماسى جۇتىنىپ تۇرماسا, ءونىمىڭ قانشا ساپالى بولعانىمەن تۇتىنۋشىنىڭ بەتى بەرى بۇرىلمايتىنىن كاسىپكەرلەر دە تۇسىنەدى. ونىڭ ۇستىنە جەڭسىك اس بولعانىمەن, بودەنە جۇمىرتقاسى نارىققا جاڭادان شىعارىلىپ جاتىر عوي. سوندىقتان ادەمى بەزەندىرىلگەن قوراپتارعا 10,18 جانە 20 جۇمىرتقادان سالىنادى. مۇندا بودەنەلەر سەگىز اي جۇمىرتقا بەرەدى. سودان كەيىن جاس بودەنەلەرمەن الماستىرىلادى, كاسىپكەردىڭ بودەنە بالاپانىن شىعاراتىن ينكۋباتورى دا بار. سونداي-اق, ەتكە سويىلاتىن بودەنەلەردى ىستايتىن قوندىرعى دا جۇمىس ىستەيدى.
– كۇنىنە 1000-1500 جۇمىرتقا وتكىزەمىز. بودەنە جۇمىرتقاسىنىڭ ءبىر داناسى 15 تەڭگە تۇرادى. سونداي-اق, ەكى اپتادا 200 دانا ىستالعان بودەنە ەتى ساتىلادى. حالىق ءالى بودەنە ەتىنە ۇيرەنىسىپ كەتە الماۋدا. الايدا, كۇن وتكەن سايىن سۇرانىس ارتىپ كەلەدى. سونى ەسكەرىپ, بودەنە سانىن 30 مىڭعا دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلۋدە, – دەيدى گايك ارسەنوۆيچ.
وتباسىلىق بيزنەس يەلەرى بۇعان دەيىن كاسىپتەرىنە ءوز قارجىلارىن سالىپ كەلىپتى, ارا-تۇرا بانكتەن نەسيە العان. ەندى «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى» اق-پەن جۇمىس ىستەۋگە تالاپتانۋدا. جەڭىلدىكپەن نەسيەگە قول جەتكىزسە, قۇراماجەم زاۋىتىن سالۋ دا, ءوندىرىستى كەڭەيتۋ دە وزدەرىنە جەڭىل بولادى دەپ ويلايدى بودەنە ءوسىرۋشى ابرامياندار وتباسى. كاسىپكەر ءوز ونىمدەرىن ىشكى نارىققا شىعارا باستادى, الدا رەسەيگە, ودان ءارى ەۋروپاعا وتكىزۋدىڭ قام-قارەتىن دە ويلاستىرۋدا. مۇنىڭ ءوزى وتباسىلىق بيزنەستىڭ بۋىنى بەكي باستاعانىنىڭ دالەلى بولسا كەرەك.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقتوبە وبلىسى.