جەتپىس جىلدان كەيىن باتىر باۋكەڭنىڭ ەسكەرتكىشى بولىپ ەڭسەلەندى
تالعاردا داڭقتى قولباسشى, اتاقتى جازۋشى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى باۋىرجان مومىش ۇلىنا ارنالىپ: “حاس باتىرى بار حالىقتىڭ ارمانى جوق” اتتى سالتاناتتى ءىس-شارا ءوتتى.
اتاپ ايتقاندا, م.بەيسەباەۆ اتىنداعى تالعار اگروبيزنەس جانە مەنەدجمەنت كوللەدجىنىڭ الدىندا “ەرلىك ەلەۋسىز قالماسىن” دەيتىن ەر باۋكەڭنىڭ ەسكەرتكىش-ءمۇسىنى سالتاناتتى جاعدايدا اشىلدى. بۇل ءۇشىن باتىردىڭ عاسىرلىق تويىنا وراي اۋدان جۇرتشىلىعى تاراپىنان 1 ميلليون تەڭگە قارجى جيناقتالىپ, وسىناۋ يگىلىكتى ىسكە جۇمسالعان كورىنەدى. سونىمەن قاتار ناق وسى كۇندەردە تالعار قالاسىندا باۋىرجان مومىش ۇلى اتىنا كوشە بەرۋ ۇسىنىستارى دا اۋداندىق ونوماستيكا كوميسسياسىنىڭ وتىرىسىندا تەزىنەن قارالىپ, وڭ شەشىمىن تاپپاق.
باتىر باۋكەڭنىڭ ۇرپاققا ەرلىكتى مەڭزەگەن ءور كەسكىندى ءمۇسىن-ەسكەرتكىشىنىڭ اشىلۋ راسىمىنەن كەيىن جيىلعان قاۋىم كوللەدج تاريحىنىڭ مۇراجايىن, ونداعى ماعلۇمات-دەرەگى مەن جادىگەرلەرى مول باتىر باباعا ارنالعان اۋقىمدى بۇرىشتى جانە باۋىرجان مومىش ۇلى اتىنداعى العاشقى اسكەري دايىندىق كابينەتىن ارالاپ كورىپ, ۇرپاققا ۇران بولعان ۇلى ەسىمدى قاستەرلەۋ مەن قۇرمەتتەۋ ورايىنداعى وسىنشالىقتى ۇقىپتىلىق پەن ۇسىنىقتىلىققا العىس-ريزاشىلىقتارىن جاسىرمادى. باقىتجان مومىش ۇلى اعامىز: “اكەمىزدىڭ اتى حالىقتىڭ جادى مەن جۇرەگىندە قالعانى ەڭ ۇلكەن ماراپات دەپ ەسەپتەيمىن. سول ءۇشىن حالىققا باسىمدى يەمىن. ءجۇز جىلدىق تويدىڭ العاشقى جيىنىن دا الماتى وبلىسى باستاپ بەرگەن بولاتىن. اكەمە دەگەن تالعاردىڭ بۇگىنگى قۇرمەتىنەن دە تۋىستىق جىلىلىقتى سەزىنگەندەيمىن” دەپ تولقي سويلەدى. زەينەپ اپاي بولسا: “جاس ۇرپاعىمىز باۋكەڭ اتالارىنداي ەلىم-جەرىم دەگەندە قابىرعاسى قايىساتىن ەرجۇرەك تە ەلجاندى بولىپ ءوسسىن” دەگەن تىلەكپەن كوللەدج مۇراجايىنا ب.مومىش ۇلىنىڭ 30 تومدىق شىعارمالار جيناعىن تارتۋ ەتتى.
بۇگىندە باۋىرجان اتى بار قازاققا مەرەيلى. دەسەك تە, وسى تولاعاي تۇلعانى تالعار توپىراعىنا جاقىنداتىپ, الابوتەن قىمبات ەتىپ تۇرعان جايلاردى از دا بولسا تاراتىڭقىراپ ايتقان ءجون سياقتى. 1941 جىلدىڭ ءشىلدەسىندە گەنەرال پانفيلوۆتىڭ باسشىلىعىمەن الماتىدا 316-شى اتقىشتار ديۆيزياسى ۇيىمداستىرىلعاندا, ونىڭ 1073-ءشى اتقىشتار پولكى تالعاردا جاساقتالادى. ول كەيىن “تالعار پولكى” دەپ اتالىپ كەتەدى. باۋىرجان مومىش ۇلى ءوز باتالونىن تالعارداعى اۋىل شارۋاشىلىق تەحنيكۋمىنا ورنالاستىرىپ, تاۋ بوكتەرىندەگى “سولدات سايى” شاتقالىندا جاۋىنگەرلەرگە سوعىس ونەرىن ۇيرەتىپ, ۇرىستىڭ ءادىس-ءتاسىلدەرىنە ماشىقتاندىرىپ شىڭداعان. باۋكەڭ بۇل جايىندا ء“بىزدىڭ گەنەرال” اتتى كىتابىندا بايانداپ وتكەن. ال “موسكۆا ءۇشىن شايقاس” كىتابىندا مايدانعا تالعاردان اتتانعانىن ەسكە الادى.
ولاي بولسا, باۋكەڭ ەسىمىن, ءومىرىن, شىعارماشىلىعىن, جاۋىنگەرلىك ءھام جازۋشىلىق ەرلىكتەرىن ءدارىپتەۋدە تالعار دا جولدان جىعىلىپ جاتقان جوق. اسىرەسە, سوڭعى ون جىلدا اسىل تۋعان ارداگەردى ارداقتاۋ ورايىنداعى يگى ىستەرگە بۇرىنعى تالعار اۋىل شارۋاشىلىق تەحنيكۋمى – قازىرگى اگروبيزنەس جانە مەنەدجمەنت كوللەدجى ۇيىتقى بولۋدا. كوللەدج ديرەكتورى ءنايلا ۇمبەتوۆا باۋكەڭ رۋحىن قاستەرلەۋدەن راحات تاباتىن جانداردىڭ ءبىرى دەسەك, ارتىق ايتپاسپىز. باتىردىڭ 90 جىلدىعىنان بەرمەن قاراي جىل سايىن ب.مومىش ۇلى اتىنداعى اتاۋلى ستيپەنديا تاعايىندالىپ كەلەدى. وقۋشىلار باۋىرجان باتىردىڭ ەرلىك ونەگەسىنە تاربيەلەنۋدە. جەڭىستىڭ 60 جىلدىعىنا وراي كوللەدجدىڭ اسكەري-پاتريوتتىق تاربيە كابينەتىنە ب.مومىش ۇلى اتى بەرىلگەن-ءدى. كوللەدج ستۋدەنتتەرى جىل سايىن باتىر بابانىڭ تۋعان كۇنى قارساڭىندا كەڭسايداعى زيراتىنا بارىپ تاعزىم ەتۋدى داستۇرگە اينالدىرعان. ولار “تالعار پولكىنىڭ مارشىن” شىرقايدى, جاس تالاپكەر اقىندار باتىر اتا رۋحىنا ولەڭدەرىن ارنايدى. 2010 جىلى كوللەدجدە باۋىرجان مومىش ۇلى جىلى دەپ جاريالانىپ, وسىعان بايلانىستى كوپتەگەن يگى ءىس-شارالار اتقارىلىپتى. وسى ورايدا باۋكەڭنىڭ ماسكەۋدەگى قىزى ەلەنا كوركينانىڭ ارنايى شاقىرىلىپ, كوللەدج قوناعى بولۋى ەلەڭ ەتكىزەرلىك وقيعاعا اينالدى. ەلەنا باۋىرجانقىزى اكەسىنىڭ ءىزى قالعان تالعار كوشەلەرىن ارالادى, تالعاردىڭ شىڭىنا تەبىرەنە كوز سالىپ, سوناۋ ءبىر شاقتا ساردار اكە اسكەرلەرىنە ۇرىس تاسىلدەرىن ءۇيرەتكەن “سولدات سايىنىڭ” اڭعارىندا ساعىنىشتى وي قۇشاعىنا بولەندى.
دەمەك, باۋكەڭنىڭ 100 جىلدىعى اياسىنداعى مىنا ءىس-شارا جاي ناۋقانشىلدىق ەمەس, تالعارلىقتاردىڭ ءبىرتۋار باتىرعا دەگەن جۇرەك تۇكپىرىنەن شىققان شىنايى قۇرمەت-ءسۇيىسپەنشىلىگىنىڭ انىق بەلگىسى دەر ەدىك. مادەنيەت ۇيىندە “قازاقتىڭ باۋىرجانى” اتتى دەرەكتى فيلم كورسەتىلدى. كوللەدج كوركەمونەرپازدارىنىڭ 1941 جىلدىڭ شىلدەسىندە تالعار پولكىنىڭ جاساقتالۋى كەزىندەگى ءومىر-تىنىسىن بەينەلەيتىن تەاتر قويىلىمى ءساتتى شىقتى. سالتاناتتى جيىندا جازۋشى ءازىلحان نۇرشايىقوۆ, “باۋىرجانتانۋ” ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى, عۇلاما عالىم مەكەمتاس مىرزاحمەت ۇلى جانە باسقالار ايتقان ۇلاعاتتى لەبىزدەر سوقپاعىن تالعاردان تارتقان ەرلىك رۋحىن, ەردىڭ ارۋاعىن تاعى ءبىر تەربەتىپ, ۇلت باتىرى باۋكەڭنىڭ ماڭگىلىككە جالعاسقان ەكىنشى ءومىرىن ايالاي ايعاقتاپ تۇرعانداي بولدى.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن بەرسىنبەك سارسەنوۆ.