جاسوسپىرىمدەر اراسىندا قۇقىق بۇزۋشىلىق پەن قىلمىستى بولدىرماۋ, ونىڭ الدىن الۋ شارالارىن جۇرگىزۋ, ولاردىڭ قۇقىقتىق ءبىلىمىن ارتتىرۋ – جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ نەگىزگى مىندەتى دەسەك, بۇگىنگى كۇنى وبلىستاعى ءبىلىم بەرۋ سالاسى جۇمىسىندا جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىق پەن قىلمىستىڭ الدىن الۋ – وتە وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر.
پرەمەر-مينيستر ك.ءماسىموۆ وبلىسقا ءىس ساپارى كەزىندە وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنا كامەلەتكە تولماعان جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى قىلمىس پەن بالالاردىڭ پاناسىز, قاراۋسىز قالۋىنىڭ الدىن الۋ, ولاردىڭ بوس ۋاقىتىنىڭ ءتيىمدى ۇيىمداستىرىلۋىنا بايلانىستى تاپسىرمالار بەرگەن بولاتىن. بايقاعانىمىز, بۇگىندە وسىعان وراي بىرقاتار مازمۇندى جۇمىستار جۇرگىزىلە باستاپتى.
اتاپ ايتقاندا, جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىندا وسى ماقساتتا قۇقىقتىق تاربيە جۇمىستارىن جەتىلدىرۋ, قىلمىستىڭ الدىن الۋ جانە بولدىرماۋ جونىندەگى وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ جەكە جىلدىق جۇمىس جوسپارى جانە وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىمەن بىرلەسكەن جىلدىق جۇمىس جوسپارى جاسالىنىپ, باعىتتارى ايقىندالىپتى. ءسويتىپ, وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ القا ماجىلىستەرى مەن كەڭەستەرىندە وسى جوسپارعا سايكەس كامەلەتكە تولماعان جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتار مەن قىلمىستىڭ الدىن الۋ ماسەلەلەرى تۇراقتى تۇردە قارالا باستاعان.
– وقۋشىلار اراسىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىق پەن قىلمىستىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا وبلىستاعى 366 مەكتەپتە قۇقىقتىق تاربيە مەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ جونىندە كەڭەستەر قۇرىلسا, وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ كامەلەتكە تولماعاندار ءىسى جونىندەگى بولىمىمەن بىرىگىپ جاسالعان ەرەجە بويىنشا 92 مەكتەپتە جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى اراسىندا “جاس پوليتسەيلەر” وتريادى جانە تاراز قالاسى مەكتەپتەرىندە مەكتەپ وقۋشىلارىنان قۇرالعان “قايسار” وتريادى, 379 مەكتەپتە ناركولوگيالىق بەكەتتەر جۇمىس ءىستەيدى. سونىمەن بىرگە, بۇگىندە وبلىس مەكتەپتەرىندە 1508 سپورتتىق ۇيىرمەلەر جۇمىس ىستەپ, وعان 29773 وقۋشى تارتىلىپ وتىر. بۇل بارلىق وقۋشىلاردىڭ 16,4 پايىزى. ال 32 بالالار مەن ءجاسوسپىرىمدەردىڭ سپورت مەكتەپتەرىندەگى 1118 سەكتسياعا 13659 وقۋشى, ياعني بارلىق وقۋشىلاردىڭ 7,6 پايىزى قامتىلعان, – دەيدى وبلىس اكىمدىگى ءبىلىم باسقارماسى باستىعىنىڭ ءمىندەتىن اتقارۋشى سۇلۋشاش قۇرمانبەكوۆا.
قىلمىستىڭ الدىن الۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – وقۋشىلاردىڭ مەكتەپتەن تىس ۋاقىتتا قوسىمشا بىلىممەن قامتىلۋىن دۇرىس ۇيىمداستىرۋ. بۇگىنگى كۇنى وبلىستاعى مەكتەپتەن تىس 34 ءبىلىم مەكەمەسىندە 16800 وقۋشى قوسىمشا بىلىممەن قامتىلسا, ونىڭ ىشىندە تاراز قالاسىندا ورنالاسقان 3 مەكتەپتەن تىس مەكەمەدە 6073 وقۋشى قوسىمشا ءبىلىم الۋدا. وبلىستاعى 32 گيمنازيا, ليتسەي, دارىندى بالالارعا ارنالعان ءبىلىم مەكەمەلەرىندە 20383 وقۋشى ساباقتان بوس ۋاقىتتارىندا ءوز قىزىعۋشىلىقتارىنا قاراي ءتۇرلى ۇيىرمەلەرگە قاتىسادى ەكەن.
جاسوسپىرىمدەر اراسىندا قۇقىق بۇزۋشىلىقتى بولدىرماۋدىڭ تاعى ءبىر ءىس-شارالارى – ءتۇرلى اسكەري-پاتريوتتىق, سپورتتىق بايقاۋلار ۇيىمداستىرىپ, كلۋبتار جۇمىسىن جانداندىرۋ ەكەنى بەلگىلى. وسى ماقساتتا وبلىس كولەمىندە مەكتەپتەر مەن كاسىپتىك ليتسەيلەردىڭ, كوللەدجدەردىڭ وقۋشىلارى اراسىندا 12 جىل قاتارىنان “ساپتا ءجۇرىپ ءان ايتۋ” اسكەري-پاتريوتتىق بايقاۋى وتكىزىلىپ كەلە جاتقانىن ايتا كەتۋ كەرەك. ءبۇگىندە وبلىستا 28 مەكتەپتە اسكەري-پاتريوتتىق كلۋبتار قۇرىلىپ, وعان 1604 وقۋشى قامتىلىپتى. سونىمەن بىرگە, مەكتەپىشىلىك وليمپيادالار مەن مەكتەپتەن تىس ءىس-شارالاردى وتكىزەتىن ورتالىق بازاسىندا 12-14 جاسار جاس وسكىندەرگە ارنالعان “ۇلان” اسكەري-سپورتتىق كلۋبى, 9-10 سىنىپ وقۋشىلارىنا ارنالعان “قۇتقارۋشىلار مەكتەبى”, 6-17 جاسار بالالارعا ارنالعان “مەرەي” ونەر مەكتەبى, سول سياقتى “تاراز بارىستارى”, “پوليتسەيلەر اكادەمياسى” سياقتى اسكەري-سپورتتىق باعىتتاعى مەكتەپتەر دە جۇمىس ىستەيتىنىن كورىپ سۇيسىندىك.
وبلىس مەكتەپتەرىندە قۇقىقتىق بىلىمدەر بويىنشا وليمپيادا وتكىزۋ دە داستۇرگە اينالا باستاپتى. ال ءاربىر ايدىڭ ەكىنشى سەيسەنبىسى قۇقىقتىق ءبىلىم بەرۋگە ارنالعان. وسى اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە كامەلەتكە تولماعان جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى قىلمىس سانى ازايا تۇسكەن. مىسالى, وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىندە بيىلعى جىلدىڭ 6 ايىندا كامەلەتكە تولماعان ءجاسوسپىرىمدەر اراسىندا 90 قىلمىس تىركەلگەن بولسا, بۇل وتكەن جىلدىڭ 6 ايىمەن سالىستىرعاندا 11-گە كەمىپ, 10,9 پايىزعا تومەندەگەن.
جالپى, قۇقىق ءتارتىبىن بۇزۋعا بەيىم بالالار قايدان شىعادى؟ جاسىراتىنى جوق, قوعامدىق ءتارتىپتى بۇزعان, قىلمىس جاساعان, ءسويتىپ ىشكى ىستەر بولىمدەرىندە ەسەپتە تۇرعان بالالاردىڭ باسىم بولىگى جايسىز وتباسىلاردان شىعادى. ال ەندى ءبىر توبى كەيبىر اتا-انالاردىڭ بالا تاعدىرىنا الاڭداماۋىنان, ولاردى ءوز بەتتەرىنشە قالدىرىپ, مەكتەپتەن تىس ۋاقىتتارىندا نەمەن اينالىسىپ جۇرگەندەرىن قاداعالاماۋىنان پايدا بولادى. سوندىقتان ءتارتىبى ناشار, ىشكى ىستەر ورگاندارىندا ەسەپتە تۇرعان وقۋشىلارمەن جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزۋدەن جالىقپاۋ كەرەك سياقتى. ءبىزدى ريزا قىلعانى, وبلىستاعى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا قۇرىلعان قامقورشىلىق جانە اقساقالدار كەڭەسىنىڭ تاراپىنان بۇگىندە مازمۇندى جۇمىستار دا اتقارىلۋدا ەكەن. اتاپ ايتقاندا, تاراز قالاسىنىڭ 38 ءبىلىم مەكەمەسىندە وسىنداي قامقورلىق كەڭەستەرى قۇرىلىپ, ء“بىلىم تۋرالى” زاڭنىڭ 44 بابىنىڭ 9 تارماعىنا جانە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا قامقورلىق كەڭەسىن قۇرۋ, ونىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋ تۋرالى ادىستەمەلىك نۇسقاۋلىعىنا سايكەس كوپ جۇمىستار اتقارىلعان. سونىڭ ناتيجەسىندە 38 مەكتەپ بويىنشا قۇقىق بۇزۋعا بەيىم 382 بالا قامقورلىققا الىنعان. ولاردىڭ ىشىندە 201-ءى جەتىم, 191-ءى اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار ەكەن.
كوسەمالى ساتتىباي ۇلى, جامبىل وبلىسى.