سىردىڭ قۇيارلىعىنداعى ارال اۋدانىندا ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىنا ۇلەس قوساتىن جوتالى تىرلىكتەر بارشىلىق. ولار نەگىزىنەن اگروونەركاسىپ كەشەنى, ءوندىرىس جانە قۇرىلىس يندۋسترياسى, تۋريزم سالاسىن قامتيدى. سولاردىڭ ءىشىندە “اتامەكەن حولدينگ” قارجى-ونەركاسىپتىك توبى” اق ۇسىنعان “ارال ۆاگون” زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن سالۋ جوباسى ەڭ ىرگەلىلەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. بۇل جوبانىڭ قۇنى 13 560 ملن. تەڭگە تۇرادى. وسى زاۋىت ىسكە قوسىلعان كەزدە مۇندا 1 150 ادام جۇمىس ىستەيتىن بولادى. وتكەن جىلى رەسەيلىك “مەتاللقۇرىلىمدارى زاۋىتى” ااق-پەن كەلىسىم جاسالۋ ناتيجەسىندە “قازاقستان-رەسەي” ۆاگون قۇراستىرۋ كاسىپورنىنىڭ “ارال ۆاگون” جشس اشىلدى. “قازاقستاندا جاسالعان” دەگەن ارنايى سەرتيفيكات الىنىپ, ۆاگوندار سىناقتان وتكىزىلدى. وسىنداي تاسىلمەن ارقايسىسى 72 تونناعا ەسەپتەلگەن اۋىر جۇك تاسيتىن 8 ۆاگوننىڭ كونتەينەرىن “قازاقستان تەمىر جولى” ۇلتتىق كومپانياسى” اق قابىلداپ الدى.
دەگەنمەن, شەشىمىن كۇتكەن ماسەلەلەر دە كەزدەسەدى. زاۋىت تولىق قۋاتىمەن جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيا, ۆاگوندارعا تاپسىرىس الۋ تۇرعىسىنان قولداۋ كۇتۋدە. ەگەر “قازاقستان تەمىر جولى” ۇلتتىق كومپانياسى” اق-پەن ۇزاق مەرزىمدى كەلىسىم-شارت جاسالسا, كاسىپورىنداعى ەڭبەك ىرعاعى قالىپقا تۇسەر ەدى.
“فيرما دانا” جشس ءشومىش ستانساسىنىڭ ماڭىنداعى كۆارتس قۇمى كەن ورنىندا جۇمىس جاسايدى. ولار قۋاتتىلىعى جىلىنا 450000 توننا ءونىم وندىرەتىن كەن بايىتۋ كومبيناتىن سالۋدى جوسپارلاعان. سول باعىتتا “كۆارتس قۇمىن بايىتۋ فابريكاسىنىڭ قۇرىلىسى” جوباسى ۇسىنىلدى. وعان قوسا, قازاقستاننىڭ دامۋ بانكىمەن بىرلەسە جوباعا ساراپتاما جاسالىپ, ناقتىلانعان بولاتىن. جوبا 2008 جىلى باستالىپ, 2011 جىلى اياقتالۋى ءتيىس. ول كەزدە اۋماققا 4,5 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلادى. بۇل جەرگىلىكتى 200 تۇرعىن جۇمىسپەن قامتىلادى دەگەن ءسوز.
اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءبورى دابىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى تاڭدا 980 مەتر جەرگە تەمىر جول جۇرگىزىلگەن. قالعان 18 شاقىرىمعا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتار دايىندالۋدا. كاسىپورىن ءوز قاراجاتىنان 800 ملن. تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيدى. ينفراقۇرىلىم توڭىرەگىندە تۇيتكىلدى ماسەلە جوق. كاسىپورىن جوبانى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى, يسلام بانكىمەن جۇمىس جاساۋدا. ەندىگى ءمىندەت نەسيەلەندىرۋدى جەدەلدەتۋ بولىپ وتىر.
اس تۇزىن شىعاراتىن زاۋىتتى جاڭعىرتۋ جوباسى دا اۋقىمدى. قۇنى 750 ملن. تەڭگەلىك جوبامەن “ەكسترا” ماركالى تۇز شىعارۋ زاۋىتىن مودەرنيزاتسيالاۋ كوزدەلۋدە. ونداي جاعدايدا قوسىمشا 300 ادام ەڭبەككە تارتىلادى. ەكسترا كلاستى تۇز ءوندىرىسى “ارالتۇز” اق-تىڭ بازاسىندا ءوندىرىلمەك. ينفراقۇرىلىم جايى شەشىلگەن. قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار جەتكىزۋ ءۇشىن يسپاندىق كومپانيامەن كەلىسىم-شارتقا قول جەتكىزىلدى. كاسىپورىن “يسلام بانكى”, “ازيا كرەديت”, “اتف بانك”, “قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى اق-تارمەن جۇمىس جاساۋدا. بانككە كەپىلگە قويىلاتىن اكتسيالار, تسەحتار, تەمىر جول تۇيىعى, تاعى باسقا م ۇلىكتەر تالاپقا ساي كەلەدى.
ءبىزدى سۋ شايانىن وسىرەتىن ءوندىرىستى ۇيىمداستىرۋ جوباسى دا قاتتى قىزىقتىردى. جوبانىڭ مەرزىمىن ونى ۇسىنۋشىلار “جەر-انا گرۋپپ” جشس مەن “قازاگرو حولدينگ” اق اعىمداعى جىلدىڭ ءساۋىر-قازان ايلارىنا بەلگىلەگەن. اقەسپە ەلدى مەكەنىندە جۇزەگە اساتىن جوبانىڭ قۇنى 661,1 ملن. تەڭگە. ونىڭ ىشىندە ءوز قاراجاتى 330,6 ملن. تەڭگە شاماسىندا. وڭتۇستىككورەيالىق كومپانيامەن ارادا كەلىسىم جاسالعان. قۇرىلىس سالۋ بارىسىندا 80 ادام, تۇراقتى 250 ادام جۇمىسقا قابىلدانادى.
تولقىنى كوككە تۋلاعان قامباش كولىنىڭ اتاعى كوپشىلىككە ءمالىم. اۆتوكولىك جولىنا جاقىن, تابيعاتى كوركەم مەكەننەن قاشاندا حالىق ءۇزىلمەيدى. اسىرەسە, دەمالىس كۇندەرى جاعالاۋدان بوس جەر تابا المايسىز. ءتىپتى, الىس-جاقىن شەتەلدەردەن كەلگەن مەيمانداردى دا جولىقتىرۋعا بولادى. كول جاعاسىنا قوناقۇي سالۋ جوباسىن “تورجىنباي تورە” جشس ۇسىنعان. جوبانىڭ قۇنى 15,1 ملن. تەڭگەگە باعالانعان. ماقسات قامباش كولى جاعالاۋىنان زاماناۋي ۇلگىدەگى دەمالىس ورنىن اشۋ بولىپ وتىر.
ايتكەنمەن, قارجى ماسەلەسى تىعىرىققا ءتىرەيتىندەي. كول جاعاسىنا سۋ جەتكىزىپ, ەلەكتر جەلىسىن تارتۋ دا كۇشكە تۇسەدى. ينفراقۇرىلىمعا قوماقتى قارجى كەرەك. سوعان قاراماستان, مۇندا ءبىرشاما تىرلىك تىندىرىلعان. كول جاعاسىنداعى باسپانالار, اقشاڭقان كيىز ۇيلەر الىستان كوز تارتادى. قامباش كولىن ۇلكەن دەمالىس ورنىنا اينالدىرۋ ءۇشىن ءالى دە اۋقىمدى تىرلىكتەر اتقارۋ كەرەكتىگى بايقالادى.
جۇمابەك تابىنباەۆ, جۋرناليست.
قىزىلوردا وبلىسى, ارال اۋدانى.