قازاقستاندا جىنىستىق تيىسپەۋشىلىككە قارسى قىلمىس جاساعان ادامداردىڭ تاتۋلاسۋ ارقىلى جازادان جالتارۋىنا تىيىم سالۋ ماسەلەسى ماماندار اراسىندا قىزۋ تالقىلانۋ ۇستىندە. قوعامدا كوپتەن بەرى تالقىلانىپ كەلە جاتقان بۇل ماسەلەگە قاتىستى مۇنداي پىكىردى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ الاڭىندا وتكەن بريفينگتە جوعارعى سوتتىڭ قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى قاداعالاۋشى سوت القاسىنىڭ سۋدياسى مەيرام جانعۇتتينوۆ مالىمدەدى. ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, باق وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن ءداستۇرلى ءباسپاسوز ءماسليحاتى «يۋۆەنالدىق سوتتاردىڭ 2015 جىلدىڭ I جارتىجىلدىعىنداعى قىزمەتىنىڭ نەگىزگى قورىتىندىلارى جانە كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى اعىمداعى سوت پراكتيكاسى» تاقىرىبىندا ءوتتى.
– جوعارعى سوت بالالارعا جىنىستىق قىلمىس جاساعان ادامداردىڭ جازانى وتەۋدە ولاردى مەرزىمىنەن بۇرىن شارتتى تۇردە بوساتۋعا, شارتتى تۇردە سوتتاۋعا جانە ادامداردىڭ تاتۋلاسۋىنا بايلانىستى قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتان بوساتۋعا تىيىم سالۋدى ەنگىزۋ باستاماسىن ۇسىنعان بولاتىن. مۇنداي ۇسىنىستاردى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار قولدادى جانە قازىرگى تاڭدا ول ءىس جۇزىندە پىسىقتالۋ ۇستىندە, – دەدى مەيرام قۇرماش ۇلى.
ماماندار كەلتىرگەن دەرەكتەرگە كوز جۇگىرتسەك, اعىمداعى جىلدىڭ 6 ايىندا سوتتاردىڭ جاس بالالارعا جىنىستىق زورلىق جاساعانداردىڭ ازعىندىق ءىسى تۋرالى قىلمىستاردى قاراۋى وسكەنى بايقالعان. سونىمەن قاتار, ماماندار ساندىق مالىمەتتەردى تالداپ, تارازىلاۋى ناتيجەسىندە, وسى ارالىقتا سوتتالعان كامەلەتكە تولماعانداردىڭ سانى 26 پايىزعا دەيىن ازايعانىنا كوز جەتكىزىپتى. ماسەلەن, وتكەن جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا 379 كامەلەتكە تولماعان سوتتالسا, اعىمداعى جىلدىڭ بۇل كورسەتكىشى – 281 ادامدى قۇراعان. سول سياقتى باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا سوتتالعان كامەلەتكە تولماعانداردىڭ ۇلەسى 14,2 پايىزعا دەيىن كەمىگەن. بۇل رەتتە سوتتاردىڭ مۇنداي قىلمىستار بويىنشا جازالاۋ پراكتيكاسىنىڭ باسىم جازاسى قىلمىسكەردى باس بوستاندىعىنان ايىرۋ عانا بولىپ تۇرعان كورىنەدى.
ال وسى بريفينگكە قاتىسقان تاعى ءبىر سپيكەر – استانا قالاسىنىڭ كامەلەتكە تولماعانداردىڭ ىستەرى جونىندەگى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق سوتىنىڭ ءتورايىمى ءنازيليا راززاق ەلورداداعى يۋۆەنالدىق سوت قىزمەتىنىڭ قورىتىندىسى تۋرالى باياندادى. ونىڭ كەلتىرگەن دەرەكتەرى بويىنشا, ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا قالا بويىنشا 266 تالاپ ارىز ءتۇسىپتى. وسىعان وراي, جالپى 214 ازاماتتىق ءىس قارالعان بولسا, ونىڭ 102-ءى بالا اسىراپ الۋ, 72-ءى اتا-انا قۇقىعىنان ايىرۋ تۋرالى جانە قالعاندارى بالانىڭ تۇراتىن جەرىن انىقتاۋ, اتا-انا قۇقىعىن شەكتەۋ جايىندا تىركەلگەن.
– قىلمىستىق ىستەر بويىنشا استانا قالاسىندا 67 ادامعا قاتىستى 34 ءىس اياقتالدى. ول 2014 جىلعا قاراعاندا 17 ىسكە از بولعانىمەن, مەنشىككە قارسى قىلمىستار (ۇرلىق, توناۋ) ءۇشىن سوتتالعانداردىڭ سانى جوعارى – 78,2 پايىزعا تەڭ بولىپ تۇر, – دەدى ءنازيليا راززاققىزى.
وسىلايشا, جۇرگىزىلگەن تالداۋعا سۇيەنەر بولساق, كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قىلمىستىلىعى بۇرىنعى جىلدارداعىداي ولاردىڭ باقىلاۋسىز جۇرگەندىگىنە بايلانىستى ەكەندىگى تاعى ءبىر ايعاقتالعان.
– ماسەلەن, كامەلەتكە تولماعانداردىڭ 15%-ى جۇمىس مۇلدەم ىستەمەگەن ءارى وقىماعان بولسا, 14 %-ى وتباسىدان تىس تۇرىپ, 51%-ى – تولىق ەمەس وتباسىندا ءتاربيەلەنگەندەر. ال 20%-ى قىلمىستى الكوگولدىك نەمەسە ەسىرتكىلىك زات قابىلداپ, ماساڭ كۇيدە جاساعان. سول سەكىلدى مەنشىككە قارسى قىلمىس ءوسۋىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى دە شەشىلمەگەن الەۋمەتتىك پروبلەمالاردان تۋىندايتىندىعىن كورسەتتى. سونىمەن قاتار, قىلمىستاردىڭ الدىن الۋ بويىنشا مىندەتتەمەلەردى وزىنە الاتىن ارنايى قىزمەتتەردىڭ بولماۋى دا وسى تاقىلەتتەس ماسەلەلەر ءتۇيىنىنىڭ تارقاماۋىنا سەپتىگىن تيگىزۋدە, – دەيدى ول.
نۇرلىبەك دوسىباي,
جۋرناليست.