قازاقستان حالقى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ تاراپىنان ۇسىنىلعان بەس ينستيتۋتتىق جاڭا رەفورمانى ەرەكشە شابىتپەن قابىلدادى.
ءبىرىنشى. قازىرگى, كاسىبي جانە اۆتونومدى مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ قالىپتاسۋى.
ەكىنشى. مەنشىك قۇقىعىن كەپىلدەندىرەتىن زاڭنىڭ ۇستەمدىك قۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋ.
ءۇشىنشى. ارتاراپتاندىرۋعا نەگىزدەلگەن يندۋستريالاندىرۋ جانە ەكونوميكالىق ءوسۋ.
ءتورتىنشى. بولاشاقتىڭ ءبىرتۇتاس ۇلتى.
بەسىنشى. ترانسپارەنتتى جانە ەسەپ بەرۋگە ءتيىستى مەملەكەت.
اۋەلى ەكونوميكالىق باعدارلامالاردى ساپالى جۇزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن, ناقتى انىقتالعان قازىرگى, كاسىبي جانە اۆتونومدى مەملەكەتتىك اپپاراتتى قالىپتاستىرۋ ماسەلەسىنە توقتالعىم كەلىپ وتىر. مەملەكەتتىك قىزمەت دەگەنىمىز نە؟ بۇل – مەملەكەت تاراپىنان قويىلعان ماقساتتار مەن مىندەتتەرگە سايكەس, ادامداردىڭ ءومىرىن جاقسارتۋ بويىنشا تاپسىرمالاردى ورىنداۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك فۋنكتسيالاردىڭ كاسىبي ورىندالۋى. ەكونوميكالىق باعدارلامالاردى ساپالى جۇزەگە اسىرۋ تاۋەلدى بولاتىن قازىرگى كاسىبي اۆتونومدى اپپاراتتىڭ ساپالى جۇمىسىنىڭ حالىق يگىلىگى ءۇشىن ماڭىزى ەرەكشە جوعارى. وسى ورايدا, مەملەكەت باسشىسى اكىمشىلىك مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ساياسي دەڭگەيىنىڭ تاۋەلدىلىگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ۇسىنىلاتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىنا دا ارنايى توقتالدى. ال تۇتاستاي العاندا, قازاقستاندا ءتيىمدى باسقارۋ بويىنشا بارلىق جاعدايلار جاسالعان. كونكۋرس نەگىزىندە مەملەكەتتىك قىزمەتكە ىرىكتەۋ جاسالاتىن ا كورپۋسى مەن ب كورپۋسى انىقتالدى.
وكىنىشكە قاراي, ءبىز ءالى كۇنگە دەيىن قىزمەتكەرلەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن تولىق ەسكەرمەستەن قىزمەت بويىنشا توپتىق اۋىستىرۋمەن وتە ءجيى بەتپە-بەت كەلىپ وتىرمىز. مۇنداي جايتتار كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قىزمەت ساپاسىنا تىكەلەي كەرى اسەر ەتەتىن تامىر-تانىستىق, سىبايلاس جەمقورلىق ءۇشىن جاعدايلار جاسايدى. ءبىز تامىر-تانىستىق, كاسىبيلىكتىڭ بولماۋى جانە ت.ب. نەگىزگى سەبەبى بولىپ تابىلاتىن سىبايلاس جەمقورلىق قۇبىلىستارى تۋرالى جاقسى بىلەمىز. بىزگە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر تاراپىنان كەلەڭسىز قۇبىلىستاردى جويۋ بويىنشا زاڭ جوبالارىن, مىسالى, «جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ تۋرالى» زاڭ, باسقا دا زاڭنامالىق اكتىلەر قابىلداندى جانە كەلەشەكتە مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى ماقالالاردىڭ, «سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس تۋرالى» زاڭنىڭ جانە باسقا زاڭنامالىق اكتىلەردىڭ تىزبەسىن قاراپ شىعۋ قاجەت.
مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ بارلىق دەڭگەيلەرىنىڭ بىلىمدەرىن تەكسەرۋ قاجەت. سوندىقتان بارلىق دەڭگەيدىڭ اتتەستاتسياسىن وتكىزگەن ءجون. مەريتوكراتيا قاعيدالارىن قورعاۋ جانە سىبايلاس جەمقورلىققا جول بەرمەۋ بويىنشا ناقتى جۇمىستار جاسالۋى كەرەك. كاسىبيلىك مانساپتىق ءوسۋدىڭ باستاپقى كەزەڭىمەن, ياعني ونىڭ كاسىبي وسۋىمەن انىقتالۋى ءتيىس. مەريتوكراتيا قاعيدالارى نەگىزىندە ءوزىن ءوزى جۇزەگە اسىرۋدىڭ بىردەي مۇمكىندىكتەرى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەرەكشە كوڭىل بولگەن ادامنىڭ ءدىني جانە ەتنوستىق قاتىستىلىعىنا قاراماستان, ءاربىر ازاماتتا بولۋى قاجەت. سوندىقتان مەريتوكراتيا تەك مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, بارلىق مەملەكەتتىك سەكتوردىڭ, ونىڭ ىشىندە سوتتاردىڭ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ, ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ جانە حولدينگتەردىڭ قاعيداسى بولۋى ءتيىس.
وكىنىشكە قاراي, اتالعان سەبەپتەر تىزبەسى مەملەكەتتىك سەكتوردا تومەن ەڭبەكاقى سالدارىنان از تارتىمدى سەبەپتەردىڭ ءبىرىن قۇرايدى. بۇل جەردە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ مەملەكەتتىك جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ىقپال ەتەتىن ناقتى مانساپتىق كەلەشەگى مەن بىلىكتىلىگى جوق ەكەنى انىق كورىنەدى. مەملەكەتتىك قىزمەتكە كىم لايىق بولسا جانە تيىسىنشە جوعارى بىلىكتىلىك كورسەتسە, سوعان سايكەس ەڭبەكاقى تولەمىن الۋى قاجەت.
ءبىز جاس مەملەكەتپىز, سوندىقتان ءالى دە بولسا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ ساپالىق انىقتاماسى بويىنشا دامىعان ەلدەردىڭ ءتاجىريبەسىن زەرتتەۋىمىز كەرەك. اسىرەسە, مەملەكەتتىڭ ۇزاق مەرزىمدى باعدارلاماسى باسشىنىڭ اۋىسىنا تاۋەلدى بولمايدى دەپ انىق جازىلعان گەرمانيا, ۇلىبريتانيا, فرانتسيا سياقتى ەلدەردىڭ تاجىريبەلەرىن قاراستىرساق, ۇتىلمايتىنىمىز ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. سونداي-اق, ءبىز شەتەلدە ءبىلىم الىپ جاتقان ستۋدەنتتەرگە ەرەكشە كوڭىل ءبولۋىمىز كەرەك. بۇل قازاقستاننىڭ ودان ءارى ەكونوميكالىق وسۋىنە سەبىن تيگىزەتىن كادرلىق الەۋەتتىڭ ءدال كوزى بولىپ تابىلادى.
نۇرلان جازىلبەكوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.