زامانىڭىز كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن دامىپ, تەحنولوگيا ءسات سايىن تۇرلەنىپ وتىرعان مىنا كەزەڭدە الاڭسىز جۇرۋگە بولمايدى. قونىشىڭا قامشىڭدى قىستىرىپ, اتقا ءبىر جامباستاپ وتىرىپ, كوكجيەككە كوز سالىپ بەيقام تۇراتىن ۋاقىت الدەقاشان ءوتىپ كەتكەن. ەندىگى جەردە ءداۋىر كوشىنە ىلەسىپ, وركەنيەتتىڭ جالىنا ولەرمەندىكپەن جارماسىپ, ءابجىل قيمىلداپ, تەز ويلاپ, جىلدام ىسكە كوشپەسە, قالعانى بەكەرشىلىك بولماق. وندا دا قۇر بوزوكپە بوپ جۇگىرۋ ەمەس, جۇيەلى جۇمىس جاساپ, قول جەتكەن يگىلىكتى ەلدىڭ وڭتايىنا قاراي پايدالانىپ, مەملەكەتتىڭ ودان ءارى دامىپ, جۇرتتىڭ باراقاتتى ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن جاعداي جاساعان ءلازىم. زامانا جەلىن دەر شاعىندا بايقاپ, كوشتىڭ قالاي قاراي باعىت السا اداسپايتىنىن الدىن الا بىلەتىن ەلباسى وسىدان بەس جىل بۇرىن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن الدىمىزعا ۇسىندى. سودان بەرى ەل بويىنشا قانشاما زاۋىت سالىندى, فابريكالار جۇمىسقا قوسىلدى, جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلدى. ەلدىڭ ەڭسەسى تىكتەلدى. جۇرتتىڭ جۇمىسى ءجۇردى. مەملەكەت مەرەيلەنە ءتۇستى. مۇنداي جالپىحالىقتىق باعدارلامانىڭ ورىندالۋىنا قىزىلوردا وبلىسى دا ايرىقشا ۇلەس قوسىپ كەلەدى.
نە ىستەلدى؟
2010-2014 جىلدار ارالىعىندا ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە ۇلكەن بەلسەندىلىكپەن ىسكە استى. وسى باعدارلامانىڭ نەگىزىندە يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى جاسالدى. وسىلايشا, ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالاسىندا كوپتەگەن جاڭا ءوندىرىس ورىندارى مەن جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, سالىق جيناۋ بازاسى كەڭەيىپ, بىرنەشە كاسىپورىندار جاڭعىرتۋ مەن قايتا جاراقتاندىرۋدان ءوتتى.
وسى رەتتە, اتالعان مەملەكەتتىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدىڭ ءبىرىنشى بەسجىلدىعى بويىنشا قىزىلوردا وبلىسىندا اتقارىلعان جۇمىسقا توقتالساق.
2014 جىل قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاننىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا وبلىستا جالپى قۇنى 189,9 ميلليارد تەڭگە قۇرايتىن 26 جوبا قولعا الىندى. اتالعان جوبالار تولىق ىسكە اسقاندا قوسىمشا 3054 ادام جۇمىسپەن قامتىلماق. وسى 26 جوبانىڭ 25-ءى وڭىرلىك قارتاعا كىرەدى. جوبالاردىڭ جالپى قۇنى 137,7 ميلليارد تەڭگە. ال رەسپۋبليكالىق كارتا ەسەبىنەن جاسالاتىن قالعان ءبىر جوباعا 52,1 ميلليارد تەڭگە جۇمسالماق. ول – قىزىلوردا قالاسىندا قۋاتتىلىعى جىلىنا 197 100 توننا تاباقشا شىنى شىعارۋ جانە وڭدەۋ زاۋىتى قۇرىلىسى. بولاشاقتا مۇندا 300 ادام جۇمىسپەن قامتىلماق.
ەندى وڭىرلىك يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگەن 25 جوبانىڭ ىشىندە 2010-2014 جىلدارى قۇنى 82,0 ميلليارد تەڭگەگە باعالانعان 17 نىسان ىسكە قوسىلدى. ناتيجەسىندە مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى.
رەتى كەلىپ تۇرعاندا ولاردىڭ بىرنەشەۋىن اتاپ وتەيىك.
ءبىرىنشى, قىزىلوردا قالاسىندا «حۋا يۋ ينتەرناتسيونال قىزىلوردا» جشس «حيميالىق رەاگەنتتەر ءوندىرىسىنىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ» جوباسىن ىسكە اسىردى. قۇنى – 500 ميلليون تەڭگە تۇرادى. 24 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلدى. جىلىنا 2,0 مىڭ توننا ءونىم شىعارا الادى. ماقساتى – جۇمىس جاساپ تۇرعان حيميالىق رەاگەنتتەر ءوندىرىسىن ۇلعايتۋ. اتالعان كومپانيا وندىرەتىن حيميالىق رەاگەنتتەر مۇناي قۇبىرلارىنىڭ ءشىرۋىن, كورروزياعا ۇشىراۋىن, قاق تۇرۋىن تومەندەتىپ, پايدالانۋ مەرزىمىن ۇزارتادى. سونىمەن قاتار, «حۋا يۋ ينتەرناتسيونال قىزىلوردا» جشس ايماقتا حيميا رەاگەنتتەرىن وندىرەتىن بىردەن-ءبىر جالعىز كومپانيا. جوبا نەگىزىنەن قولدانىستاعى حيميالىق رەاگەنتتەر ءوندىرىسىن كەڭەيتۋگە باعىتتالىپ, 2014 جىلعى قاڭتار ايىندا ىسكە قوسىلدى.
جەر استىنان مۇنايمەن بىرگە شىعاتىن سۋ قۇرامىندا كوپتەگەن باكتەريالار بار. اتاپ ايتقاندا, سۋلفاترەد, ساپروفيت جانە تەمىر باكتەريالارى. بۇلار سۋدى لاستاپ قانا قويماي, مۇناي قۇبىرلارىن مەرزىمىنەن بۇرىن كورروزياعا ۇشىراتادى. ال «حۋا يۋ ينتەرناتسيونال قىزىلوردا» جشس وندىرەتىن حيميا رەاگەنتتەرى وسىنداي باكتەريالاردى جويۋعا باعىتتالعان.
كاسىپورىن 5 ءتۇرلى حيميالىق رەاگەنت شىعارادى. بۇگىندە حيميالىق رەاگەنتتەردى ساتۋ بويىنشا «سنپس ايدان مۇناي» جانە «پەتروقازاقستانقۇمكولرەسورسيز» سەكىلدى كومپانيالارمەن كەلىسىمگە كەلگەن. بىلتىر 2003,5 توننا حيميالىق رەاگەنتتەر ءوندىرىلىپ, جوسپار 125,2 پايىزعا ورىندالعان.
ەكىنشى, «ارال تۇز» اكتسيونەرلىك قوعامى «تەحنيكالىق جانە اس تۇزىن ءوندىرۋ» ءوندىرىسىن جاڭعىرتۋ جوباسىن ىسكە قوستى. جوبا قۇنى – 1,5 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايدى. دەگەنمەن, جۇمىس بارىسىندا قوسىمشا 0,6 ميلليارد تەڭگە قارجى جۇمسالدى. وسىلايشا, بۇگىنگى كۇنى جوباعا سالىنعان جالپى ينۆەستيتسيا كولەمى 2,1 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپ وتىر.
جاڭا زاۋىت ىسكە قوسىلعانعا دەيىن كاسىپورىن جىلىنا 120,0 مىڭ توننا تۇز وڭدەپ شىعارعان. ونىڭ ىشىندە 80,0 مىڭ توننا اس تۇزى جانە 40,0 مىڭ توننا تەحنيكالىق تۇز وندىرگەن. ەندى جاڭا زاۋىت جۇمىس ىستەي باستاعاننان سوڭ ءونىم كۇرت كوبەيدى. قازىر 213,0 مىڭ توننادان استام ءونىم شىعارادى. بۇل ءوندىرىس قۋاتتىلىعى 2 ەسەگە ارتتى دەگەن ءسوز. ونىڭ ىشىندە 147,0 مىڭ توننا اس تۇزى جانە 66,0 مىڭ توننا تەحنيكالىق تۇز شىعارىلادى.
جوبا بويىنشا – 343 جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋ كوزدەلگەن. ونىڭ ىشىندە 134 ادام جاڭا زاۋىتتا جۇمىسپەن قامتىلعان. جالپى العاندا «ارال تۇز» اق پەن جاڭا زاۋىتتا جۇمىس جاسايتىن ادامداردى قوسا ەسەپتەگەندە بارلىعى 800-گە جۋىق ادام جۇمىس ىستەپ جاتىر. ونىڭ 95 پايىزى جەرگىلىكتى تۇرعىندار. وسى زاۋىتتىڭ ارقاسىندا جەرگىلىكتى حالىق جۇمىس ىزدەپ باسقا جاققا سابىلمايتىن بولدى.
يسپانيادا تۇز وندىرۋدەن الەمدەگى كوشباسشى كومپانيا بار. «Construcciones Mecanicas J.SERRA, S.A.» دەگەن. «ارال تۇز» ءوزىنىڭ جاڭا زاۋىتىنا وسى كومپانيا قۇرال-جابدىقتارىن اكەپ ورناتتى. بۇگىندە ارالدا وندىرىلگەن تۇز تمد ەلدەرىندە, اسىرەسە, رەسەي نارىعىندا اسا زور سۇرانىسقا يە.
ءۇشىنشى, «بيس گرۋپپ» جشس «ميا تامىرىن وڭدەۋ زاۋىتىن اشۋ جانە ميانى ءوسىرۋ» جوباسىن قولعا الدى. نىسان 2014 جىلعى 28 جەلتوقساندا ىسكە قوسىلدى. جوسپار بويىنشا 2015 جىلى اشىلۋى كەرەك ەدى. كومپانيانىڭ جەدەل قيمىلداۋىنىڭ ارقاسىندا جوبا مەرزىمىنەن بۇرىن پايدالانۋعا بەرىلدى. ايتپاقشى, بۇل جوباعا قىتايدىڭ «بوريحۋندا» كومپانياسى دا قاتىسىپ, قارجىنىڭ 30 پايىزىن تولەگەنىن ايتا كەتەيىك. ال جوبا قۇنى – 1,8 ميلليارد تەڭگە. قۋاتتىلىعى جىلىنا 1000 توننا ميا تامىرىنىڭ ەكستراتى مەن 100 توننا گليتسيريزينات مونواممونياسىن وندىرۋگە جەتەدى. جاڭادان 156 ادام تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاستى. ال ماۋسىمدىق كەزەڭدەردە 564 ادامعا دەيىن ۇلعايادى. اتالعان زاۋىت العاشقىدا 3 ءتۇرلى ءونىم شىعارادى. ولار: گليتسيرريزين قىشقىلىنىڭ ۇنتاعى, ميا تامىرىنىڭ پوليساحاريدى, فلاۆونويدتار. سوڭعىسى بالالارعا ارنالعان ءدارى ەكەنىن ايتا كەتەيىك.
سوڭعى بەس جىلدا وبلىستا بۇرىن-سوڭدى بولماعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سەرپىن پايدا بولدى. وعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامانىڭ قوسقان ۇلەسى زور. وبلىستا اتقارىلعان بارلىق جوبانى قۇلاعىنان ءتىزىپ شىعۋ مىندەت ەمەس شىعار. دەگەنمەن, جوعارىدا ايتىلعان جوبالاردان بولەك تاعى ءبىر ەكى نىسان تۋرالى ءسوز ەتپەسەك بولماس.
بىلتىر ەلباسىنىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن «ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ ءبىرىنشى بەسجىلدىعىنىڭ قورىتىندىسى» اتتى تەلەكوپىر مەن كاسىپكەرلىك سالاسىنىڭ ۇزدىكتەرىن انىقتاۋعا ارنالعان 3 بايقاۋدىڭ جەڭىمپازدارىن ماراپاتتاۋ ءراسىمى ءوتتى. مىنە, وسى بەسجىلدىقتىڭ قورىتىندىسىندا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ 2 كاسىپورنى 2 بايقاۋ بويىنشا جەڭىمپاز اتاندى. ءبىرىنشىسى, «رزا» اق. ول پرەزيدەنتتىڭ ساپا سالاسىنداعى جەتىستىگى ءۇشىن بەرىلەتىن «التىن ساپا» بايقاۋىنىڭ ءىرى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى رەتىندە «حالىق تۇتىناتىن تاۋارلار شىعاراتىن ۇزدىك كاسىپورىن» نوميناتسياسىن جەڭىپ الدى. ال ەكىنشىسى, «قازگەرمۇناي» بك» جشس. بۇل كومپانيا بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى بويىنشا بەرىلەتىن «پارىز» كونكۋرسىنىڭ «گران-پري» يەگەرى اتاندى. وسىنىڭ وزىنەن-اق ءبىزدىڭ كاسىپورىنداردىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرى ايقىن كورىنەدى.
نە ىستەلمەك؟
تولايىم تابىستىڭ بارىنا كوز جەتتى. الداعى ۋاقىتتا نە اتقارىلماق؟ قانداي جەتىستىكتەرگە قول جەتپەك؟ نەنى كوزدەپ وتىرمىز؟ شامامىز قانداي؟ ەندى وسى تاقىلەتتەس سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەپ كورەيىك.
بيىلدىڭ وزىندە ايماق بەكەر قاراپ وتىرعان جوق. وسى جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا ىسكە قوسىلعان جوبالار بويىنشا بارلىعى – 3,4 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلدى. ال جالپى ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمىندە 161,9 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى.
ايماققا اكىم بولىپ كەلگەننەن كەيىن قىرىمبەك كوشەرباەۆ وبلىس ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋ كەرەكتىگىن ايتتى. ويتكەنى, مۇناي مەن گازعا تاۋەلدى ەكونوميكانىڭ تىزگىنى ءوز قولىڭدا بولمايدى. الەمدىك نارىقتا ەكەۋىنىڭ باعاسى كەشەگىدەي كۇرت تومەندەپ كەتكەندە, مۇناي مەن گازعا تاۋەلدى ەكونوميكاڭىز شاتقاياقتاپ قالادى. سوندىقتان, ءوڭىردىڭ ەڭسەسىن تىكتەيتىن باسقا سالالارعا باسىمدىق بەرۋ كەرەك بولدى. اتاپ ايتقاندا, مەتاللۋرگيا سالاسىن دامىتۋدى نەگىزگى باعىت رەتىندە ۇسىندى. وسى سەبەپتى ايماق بويىنشا الداعى ۋاقىتتا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاماسى نەگىزىندە اتقارىلاتىن نەگىزگى جۇمىستىڭ جۇيەسى جاسالدى. وسىلايشا, وڭدەۋشى ونەركاسىپتىڭ مەتاللۋرگيا, حيميا, مۇناي-حيميا, ماشينا جاساۋ, ماتەريالدار قۇرىلىسى, تاماق ونەركاسىبى سەكىلدى 14 سەكتوردان تۇراتىن التى باسىم باعىتى تاڭدالىندى. ولار: قارا مەتاللۋرگيا, ءتۇرلى ءتۇستى مەتاللۋرگيا, مۇناي وڭدەۋ, مۇناي-گاز حيميا, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىسى, اگروحيميا, ونەركاسىپتىك حيميالىق زاتتار ءوندىرىسى, قوزعالتقىش جانە جابدىقتار بولشەكتەرىنەن تۇراتىن اۆتوكولىكتىك قۇرالدار ءوندىرىسى, ەلەكترلى ماشينالار جانە ەلەكتر جابدىقتارىنىڭ ءوندىرىسى, اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىنىڭ ءوندىرىسى, تەمىرجول تەحنيكالارىنىڭ ءوندىرىسى, كەن ونەركاسىبى جابدىقتارى ءجان ماشينالارىنىڭ ءوندىرىسى, مۇناي وڭدەۋ جانە مۇناي شىعارۋشى ونەركاسىپكە ارنالعان ماشينالار ءوندىرىسى; قۇرىلىس زاتتارىنىڭ ءوندىرىسى سەكىلدى سالالار.
ناتيجەسىندە وڭىرلىك يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى جاڭا جوبالارمەن تولىقتىرىلدى. ياعني, قۇنى 6,3 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 11 جوبا جاڭادان ەنگىزىلىپ, 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان قىزىلوردا وبلىسىنىڭ وڭىرلىك يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى جاساقتالدى. ال قازاقستاننىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا وبلىس بويىنشا جالپى قۇنى 139,2 ميلليارد تەڭگە قۇرايتىن 22 جوبا ەنگىزىلدى. بۇل جوبالار تولىقتاي ىسكە اسقاندا 2178 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى.
وڭىرلىك كارتا بويىنشا قۇنى 87,1 ميلليارد تەڭگە قۇرايتىن 21 جوبا, رەسپۋبليكالىق كارتا نەگىزىندە اتقارىلاتىن قۇنى 52,1 ميللارد تەڭگەلىك 1 جوبا بار. 2015 جىلى التى جوبا ناقتى ىسكە قوسىلادى. ولاردىڭ قۇنى 1,3 ميلليارد تەڭگە. جۇمىس ورنى – 239 ادام.
وقىرمانعا ناقتى التى جوبا بويىنشا دەرەك بەرە كەتەيىك. ءبىرىنشى, «جان اراي جەم» جشس-ءنىڭ قۇراما جەم زاۋىتى. قۇنى – 375,9 ميلليون تەڭگە. جۇمىس ورنى – 60 ادام. قۋاتى – تاۋلىگىنە 80 توننا قۇراما جەم ءوندىرۋ. بۇگىندە زاۋىت تولىقتاي ىسكە قوسىلۋعا دايىن. جوبا مەملەكەت پەن جەكەمەنشىك ارىپتەستىك نەگىزدە ىسكە اسىرىلۋدا. ايتاپ ايتقاندا, «بايقوڭىر» اكك» ۇك» اق ۇلەسى – 49%. ياعني, 137,2 ميلليون تەڭگە. باستاپقىدا, «جان اراي» جشس-ءنىڭ ينۆەستيتسياسى 142,8 ميلليون تەڭگە بولعان. كەيىننەن قوسىمشا 95,9 ميلليون تەڭگە قۇيعان. سوندا بارلىعى 238,7 ميلليون تەڭگە.
مەملەكەتتىك قولداۋ شاراسى «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا جاسالدى. ول بويىنشا سىرتقى ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمىن جاساقتاۋعا, ياعني ۆل-10 كۆ ەلەكتر جەلىسىن, سۋمەن جابدىقتاۋ, گازداندىرۋ جانە كارىز جۇيەسىن جەتكىزۋگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 156,1 ميلليون تەڭگە بەرىلىپ, تولىق يگەرىلگەن. قۇراما جەم – ءىرى قارا جانە ۋاق مالعا ارنالعان.
كاسىپورىن قۇراما جەمدى گەرمان تەحنولوگياسى بويىنشا وندىرەتىن بولادى. قازىرگى تاڭدا قۇرال-جابدىقتار تولىعىمەن قىزىلوردا قالاسىنا اكەلىنگەن. سونىمەن قاتار, گەرمانيالىق ماماندار قۇرال-جابدىققا تولىعىمەن مونتاجداۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەتىن بولادى. نەگىزگى شيكىزات كوزى – كۇرىش, بيداي, جۇگەرى, سافلور, كۇنباعىس جانە ت.ب داقىلدار بولماق.
ەكىنشى, «ماكسيما لوگيستيكس قازاقستان» جشس-ءنىڭ كەراميكالىق كىرپىش زاۋىتى. قۇنى – 300,0 ميلليون تەڭگە. جۇمىس ورنى – 50 ادام. قۋاتى – 15,0 ميلليون دانا. بۇگىندە زاۋىتتىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. رەسەيلىك قۇرال-جابدىق الىنىپ, ورناتىلعان. قۇرىلىس جۇمىسىنا 33 ادام تارتىلعان. سونداي-اق, سازدى بارلاۋ جۇمىستارىن اياقتاعان. ەندى سازدى ءوندىرۋ جۇمىستارى باستالدى. كەنىش جەزقازعان – قىزىلوردا اۆتوجولىنىڭ 42-ءشى شاقىرىمىندا ورنالاسقان, ياعني سىرداريا اۋدانىندا. نەگىزى وسىعان دەيىن 300,0 ميلليون تەڭگەدەن ارتىق ينۆەستيتسيا يگەرىلگەن.
ءۇشىنشى, «ازياش» جشس-ءنىڭ «سەندۆيچ پانەل ءوندىرىسىن ۇيىمداستىرۋ» جوباسى. جوبا قۇنى – 90,0 ميلليون تەڭگە. جاڭادان اشىلاتىن جۇمىس ورنىنىڭ سانى – 14. قۋاتتىلىعى – 135 مىڭ شارشى مەتر. جەلتوقسان ايىندا ىسكە قوسىلادى دەپ جوسپارلانعان. سەندۆيچ-پانەل دەگەنىڭىز قۇرىلىس تالاپتارىنا ساي كەلەتىن يننوۆاتسيالىق ماتەريال. ونىڭ ەرەكشە قاسيەتتەرى: جىلۋدى جاقسى ساقتايدى, وتقا ءتوزىمدى, ۇزاق ۋاقىتقا جارامدى, سالماعى از, بۇزۋ-قۇراستىرۋ جۇمىستارى كەزىندە ۋاقىت ۇنەمدەيدى, اۋا جانە سۋ وتكىزبەيدى. بۇل قۇرىلىس ماتەريالى ءۇش قاباتتان قۇرالىپ, ەكى قاتتى ماتەريالدان جانە ورتاسى جىلۋ ساقتايتىن جۇمساق جابدىقتان تۇرادى. جوبا ىسكە قوسىلعاننان كەيىن قىزىلوردا قالاسىنداعى قۇرىلىس سالاسىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوساتىن بولادى. سەندۆيچ-پانەل – كوبىنەسە زاۋىت عيماراتتارىن تۇرعىزۋدا, قويمالاردى سالۋدا پايدالانىلادى.
ءتورتىنشى, «توعىز-ارالوتىن» جشس-ءنىڭ كۇيدىرىلگەن كىرپىش شىعارۋ زاۋىتى. جوبا قۇنى – 30,8 ميلليون تەڭگە. جۇمىس ورنى – 45 ادام. زاۋىت ارال اۋدانىندا سالىنىپ جاتىر. جىلىنا 4,0 ميلليون كىرپىش شىعاراتىن قاۋقارى بولادى. زاۋىت ىسكە قوسىلعان جاعدايدا ارال اۋدانىنداعى جۇرتشىلىقتى ساپالى قۇرىلىس ماتەريالىمەن قامتاماسىز ەتەتىن بولادى. قىش تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا پايدالانۋعا وتە قولايلى, ارزان ءارى ساپالى. ونى ءتۇرلى قۇرىلىس جۇمىستارىنا پايدالانا بەرۋگە بولادى. زاۋىتقا قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار قىتايدان اكەلىنگەن.
بەسىنشى, «ادال سۋ» جشس-ءنىڭ سۋ شىعارۋ زاۋىتى. جوبا قۇنى – 418 ميلليون تەڭگە. زاۋىت ىسكە قوسىلعاندا 40 ادام جۇمىسپەن قامتىلادى. جىلىنا 27,7 ميلليون ليتر سۋ شىعارا الادى. ىسكە قوسىلۋ مەرزىمى 2015 جىلدىڭ جەلتوقسان ايى.
جوبانىڭ نەگىزگى ماقساتى جاڭا زامانعا ساي يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى قولدانا وتىرىپ, وندىرىستىك كاسىپورىنداردىڭ اشىلۋى, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ, ساپالى جانە تازا سۋ شىعارۋ, ايماقتىڭ ءوندىرىس الەۋەتىن كەڭەيتۋ بولىپ تابىلادى. بۇگىندە زاۋىت ءۇشىن قىزىلوردا قالاسىنداعى يندۋستريالىق ايماقتان بولىنگەن 1 گەكتار جەر الۋ ءۇشىن قۇجاتتارى تاپسىرىلىپ قويعان.
التىنشى, «كازەنەرگوسبەرەجەنيە» جشس-ءنىڭ LED جارىقتاندىرۋ قۇرالدارىن شىعارۋ زاۋىتى. جوبا جالاعاش اۋدانىندا ىسكە اسادى. جالپى قۇنى – 98,3 ميلليون تەڭگە, جۇمىس ورنى – 30 ادام. قۋاتى – جىلىنا 31,2 مىڭ دانا. ىسكە قوسىلۋ مەرزىمى وسى جىلدىڭ III توقسانى.
زاۋىت ءونىمىن پاتەرلەردە, قوعامدىق ورىندار مەن وفيستىك عيماراتتاردا, كوشەلەردە, ساياباقتاردا قولدانۋعا بولادى. نارىقتا ۇلكەن سۇرانىسقا يە.
جالاعاش اۋدانىنداعى يندۋستريالىق ايماقتان 1 گەكتار جەر العان. قۇرىلىس جۇمىستارى باستالۋدا, قورشاۋىن قورشاپ, ىرگەتاسىن قالاپ, نەگىزگى ءوندىرىستىك كورپۋس تۇرعىزىلدى, ىشكى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. قۇرىلىس جۇمىستارىنا 15 ادام تارتىلعان.
جوسپار قانداي؟
جاسالعان جۇمىس پەن الداعى ۋاقىتتا ناقتى اتقارىلاتىن شارۋالاردىڭ ءبىرسىپىراسىن اتادىق. دەگەنمەن, مۇنىڭ سىرتىندا دا جوسپارلانعان تىرلىكتەر بار. ول جۇمىستار دا ايماقتى يندۋستريالاندىرۋ بارىسىنا تىڭ سەرپىن بەرىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى. وسىنىڭ وزىندە ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنە جالپى قۇنى 165,7 ميلليارد تەڭگە قۇرايتىن 4 جوبا رەسپۋبليكالىق يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا قوسۋ ءۇشىن جولداندى. ونىڭ بىرەۋى پەرسپەكتيۆالى جوبا رەتىندە رەسپۋبليكالىق يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىلدى. اڭگىمەنى سودان باستايىق. ول «تاۋ-كەن سامۇرىق» اق پەن «شالقيا تسينك» جشس بىرىگىپ اتقاراتىن «شالقيا» كەن ورنىندا «پوليمەتالل كەن ورنىن ونەركاسىپتىك بايىتۋ جانە كەن-بايىتۋ فابريكاسىنىڭ قۇرىلىسى» جوباسى. مۇنداي اۋقىمدى شارۋانى اتقارۋ ءۇشىن 75,9 ميلليارد تەڭگە قاجەت. جوسپار ىسكە اسىپ كەتسە, 1540 ادام جۇمىسپەن قامتىلماق. قۋاتتىلىعى – جىلىنا 66 مىڭ توننا قورعاسىن, 230 مىڭ توننا مىرىش-قورعاسىن وندىرۋگە جەتەدى.
بۇدان بولەك, «يۋجشاحتوستروي» جشس «قۋاتتىلىعى 75 مۆت جەل ەلەكتر ستانتسياسىنىڭ قۇرىلىسى جوباسى» جۇزەگە اسىرۋدى كوزدەيدى. جوبا قۇنى – 52,5 ميلليارد تەڭگە, جۇمىس ورنى – 40 ادام. ىسكە اسىرۋ ورنى – جاڭاقورعان اۋدانى. «Global Energy Company» جشس «قۋاتتىلىعى 24,94 مۆت جەل-كۇن ەلەكتروستانتسياسى قۇرىلىسى» جوباسى قولعا الماقشى. ويداعى دۇنيەنى ناقتى جۇمىس ىستەتۋ ءۇشىن 8,0 ميلليارد تەڭگە قاجەت. جۇمىس ورنى – 30 ادام.
ال «كورپوراتسيا «DANAKE» جشس «تسەمەنت زاۋىتىنىڭ» جوباسىن ۇسىنىپ وتىر. قۇنى – 29,3 ميللارد تەڭگە, جۇمىس ورنى – 50 ادام, قۋاتى – 1,0 ميلليون توننا. جوبا شيەلى اۋدانىندا ىسكە اسپاق. اتالعان سەرىكتەستىك «تسەمەنت زاۋىتى» جوباسىن ىسكە قوسۋ ءۇشىن قىتايدىڭ «Gezhouba group» كومپانياسىمەن 200 ميلليون دوللار سوماسىنا كەلىسىم جاسادى. جوبانىڭ قۇرىلىسى ءۇشىن قىزىلوردا وبلىسى, شيەلى اۋدانى يندۋستريالىق ايماعىنان 49 گەكتار جەر تەلىمى قاراستىرىلىپ, قازىرگى كۇنى رەسىمدەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بۇگىندە «Gezhouba group» كومپانياسىنىڭ 10 مامانى كەلىپ جوبا بويىنشا «بيزنەس-جوسپار» ازىرلەۋدە. جوبانىڭ قۇرىلىسىن 2015 جىلدىڭ ءىى جارتىسىندا باستاۋ جوسپارلانعان.
اتالعان جوبالار يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا قوسىلعاندا وبلىستا جالپى قۇنى 275 ميلليارد تەڭگە قۇرايتىن 25 جوبا ىسكە اسىرىلاتىن بولادى.
سونىمەن قاتار, يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنان تىس جوبالار دا ىسكە اسا بەرمەك. ايماقتا مۇنداي جوبالاردىڭ سانى – 6. ەندى سولارعا از-كەم ايالداپ كەتەلىك. ايتالىق, «رمز-شاپاعات» جشس-ءنىڭ «ءۇي-قۇرىلىس كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسى» جوباسى. قۋاتتىلىعى – جىلىنا 80 000 م3 تەمىر-بەتون بۇيىمىن ءوندىرۋ. جوبا قۇنى – 1454,0 ميلليون تەڭگەنى قۇراپ وتىر. ىسكە قوسىلعاندا تۇراقتى 68 جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپارلانۋدا. ودان سوڭ «قازترانسگاز ونىمدەرى» جشس-ءنىڭ «قىسىمدالعان گاز ءونىمىن ساتۋ بويىنشا سەرۆيستىك بەكەت» جوباسى. قۋاتتىلىعى – جىلىنا 14 052 500 تەكشە م./ساعات. جوبا قۇنى – 327,9 ميلليون تەڭگە. جاڭادان 14 جۇمىس ورنى اشىلادى. سونداي-اق,«Zhankent LTD» جشس-ءنىڭ «تازا اۋىز سۋ ءوندىرىسى» جوباسى. جوبا قۇنى – 15,0 ميلليون تەڭگە, بۇل جەردە سەگىز ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلادى. «سىر مارجانى» جشس-ءنىڭ «500 باس مالعا ارنالعان بورداقىلاۋ الاڭى» جوباسى دا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنان تىس جاسالادى. جوبا قۇنى – 444,1 ميلليون تەڭگە, ىسكە قوسىلعان جاعدايدا 16 ادامعا جۇمىس ورنى پايدا بولادى. سونىمەن قاتار, «سەنىم-تابيعات» جشس-ءنىڭ «كوپسالالى اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن ساقتاۋ قويماسى» جوباسى دا وسى قاتاردا. قۋاتتىلىعى – جىلىنا 1000 توننا ءونىم ساقتاۋ. جوبا قۇنى – 500,0 ميلليون تەڭگە. جاڭا جۇمىس ورنى – 30. جەكە كاسىپكەر شەنەۋسىزوۆانىڭ «قارماقشى اۋدانى, اقاي اۋىلىندا اۆتوكلاۆسىز گاز-بەتون ءوندىرۋ تسەحى» جوباسى. قۋاتتىلىعى – جىلىنا 4500 م3 گاز-بەتون ءوندىرۋ. جوبا قۇنى – 23,0 ميلليون تەڭگە.
ءتۇيىن: ءبىر قاراعاندا سىقيعان سان, جانسىز ەسەپ سياقتى كورىنۋى مۇمكىن. بىراق ناعىز قايناعان ءومىرىڭىز وسى. قانشاما جوبا قولعا الىنىپ, ومىرگە جولداما الىپ جاتىر. قۇر بەكەر ەمەس, نارىققا قاجەتتى, حالىقتىڭ مۇقتاجىن وتەيتىن ءونىم شىعارماق. وزگەنىكىن اۋليەدەي كورىپ ساتىپ الىپ جاتامىز عوي. ال مىناۋ ءوز ءونىمىڭ. وتاندىق. بۇدان بولەك, ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تاپپاي جۇرگەن تالاي ادام جۇمىسپەن قامتىلادى. سول جەرلەردەن ناپاقاسىن ايىرادى. قالاي ايتساڭىز دا, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاما قايىرلى بولىپ تۇر. ەڭ باستىسى دا سول.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا وبلىسى.