– دەيدى قازاق تىلىنە جەتىك پاۆلودارلىق ورىس قىزى يرينا نۇرپەيىسوۆا
– اپاي, سالەمەتسىز بە! – دەگەن داۋىس ەستىلدى. ادەمى ورىستىڭ قىزى قازاق تىلىندە امانداسىپ, كوشەنىڭ ارعى بەتىنەن باعدارشامنىڭ جاسىل كوزى جانعان سوڭ بەرى وتە بەردى.
– مەنى تانىمادىڭىز عوي دەيىم, مەن يرامىن عوي, يرا! – دەدى قىز ءوزى ءبىر ءتۇرلى ىڭعايسىزدانىپ.
– يرا دەيمىسىڭ؟ شىنىمدى ايتسام, ءتىپتى, تانىماي تۇرمىن, – دەدىم.
– ءسىز ءبىزدىڭ اۋىلعا, امانكەلدىگە كەلدىڭىز عوي, مەكتەپ تۋرالى جازدىڭىز, ەسىڭىزدە مە؟ مەنى «ەگەمەنگە» گازەتكە سۋرەتىممەن شىعاردىڭىز, قازاقشا وقىپ ءجۇر دەپ! مەن سول يرامىن عوي, اپاي! – دەگەندە بارىپ ەسىمە ءتۇستى.
2004 جىلى تامىز ايىندا جولساپارمەن وبلىستىڭ شالعاي اۋدانى – ەرتىسكە بارىپ, اۋداننىڭ اۋىلدارىن ارالاعانبىز. يرانىڭ اۋىلى امانكەلدى, ءتىپتى, الىس, ومبىمەن شەكارالاس جەردە. بۇل جاققا بارعان ماقساتىمىز «اۋىل جىلدارى» باعدارلاماسى بويىنشا الىستاعى اۋىلدا قانداي جاقسىلىقتار بار دەگەن وي ەدى. سودان, ەرتىستەن شىعىپ امانكەلدىگە جەتە الساقشى. جول ويدىم-ويدىم. قاسىمداعى سول كەزدەگى اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير ۆورونينگە: «ويپىرىم-اي, بۇدان باسقا اۋىل جوقتاي, بۇل جاققا نەگە اپارا جاتىرسىز؟!» – دەپ رەنجىپ تە قويامىن. «ءسىز بۇل جولمەن ءبىر كۇن جۇرەسىز, تىلشىلەر ءجيى كەلمەيدى اۋىلعا, وندا تۇراتىن جۇرتتىڭ ءبارىن باياعىدان بىلەمىن, ولارعا قيىن, وسى جولدى, اۋىلدىڭ مەكتەبىن ءبىر جاقسىلاپ جازىپ بەرسەڭىز», دەگەندە بارىپ ءتۇسىندىم.
ايتقانىنداي-اق, مەكتەپ اپاتتى جاعدايدا تۇر, وقۋشىلار مەدپۋنكتتىڭ ىشىندە وقيدى. بالالار ءدارىنىڭ يىسىنەن جۇرەكتەرى اينىپ, اۋىرىپ قالادى ەكەن. ءبىز كەلگەندە اۋىل شىنىمەن قۋانىپ, ءبىر جاساپ قالدى. ءۆورونيندى, ءتىپتى, تۋعان اعالارىنداي قارسى الىپ, ءوتىنىش-تىلەكتەرىن جاۋدىرىپ جاتىر. بۇل كىسى قاراپايىم ەدى, شەنەۋنىك سياقتى ەمەس, الىستاعى اۋىلدىڭ جايىنا جانى اشىپ الىپ كەلگەنى عوي. ءبىر كەزدە ۆورونين: «يرينانى شاقىرىڭدار, جولىقسىنشى», – دەدى اۋىل اكىمىنە. سويتسەم, امانكەلدى اۋىلىنداعى ىلعي قازاق اراسىندا تۇراتىن اناتولي مەن زايتۋنا ياكۋشەۆتاردىڭ قىزدارى يرينا مەن ولگا قازاق مەكتەبىندە وقيدى ەكەن. ءۆورونيننىڭ يرينا قايدا, كەلسىن دەپ تۇرعانىنىڭ تاعى ءبىر سەبەبى, اۋىلدىڭ عاجاپ تابيعاتى, كەڭ دالادا وسكەن قىزعا شابىت بەرگەندەي, شىعارما, ولەڭ جازاتىنى بار ەكەن, بولاشاقتا جۋرناليست بولسام دەپ ارماندايتىن كورىنەدى.
وسىلايشا مەن يرينامەن, ياكۋشەۆتاردىڭ قاراپايىم وتباسىمەن تانىسقان ەدىم. يرينانى بۇكىل اۋىل جاقسى كورەدى ەكەن. مەكتەپتىڭ ۇلگىلى وقۋشىسى, قازاقشا تاقپاق, ولەڭ ايتىپ, ءان سالاتىن ورىس قىزىن ماقتانىش ەتپەگەندە قايتسىن. اۋىلدا قازاق, ورىس دەپ ءبولۋ, ءتىپتى, سونداي ۇعىم جوقتىعى بايقالدى. قالاعا كەلگەن سوڭ, امانكەلدى اۋىلى تۋرالى جازىپ, گازەتىمىزدە «دابىل» دەگەن ايدارمەن شىقتى. ارادا ءبىر اپتا ءوتتى مە, وتپەدى مە, ۇيدەگى تەلەفونعا يرينا حابارلاسىپ, قۇرىلىسشىلار كەلىپ, مەكتەپتى جوندەپ جاتقانىن, جاڭا وقۋ جىلىندا مەكتەپتەرىنە قايتا ورالاتىندارىن ايتتى. قىركۇيەكتىڭ 1-ءى كۇنى مەكتەپ اشىلعاندا امانكەلدى اۋىلىنىڭ شاقىرۋىنا جۇمىستان قولىم تيمەي, بارا الماي قالدىم.
سودان بەرى ون جىلداي ۋاقىت ءوتىپ كەتىپتى. ەندى, مىنە, ءبىر كۇندەگى وقۋشى يرينا ياكۋشەۆا قارسى الدىمدا تۇر. قۇشاقتاپ, بەتىنەن ءسۇيدىم.
– سەنىڭ جۋرناليستيكا بولىمىنە وقۋعا تۇسكەنىڭدى ەستىدىم. تىم بولماسا, قالاعا كەلدىم دەپ ءبىر حابار بەرۋگە بولار ەدى عوي؟ – دەپ جاتىرمىن.
– ءسىزدىڭ جۇمىسىڭىز ونسىز دا كوپ, جولساپاردا جۇرەسىز. بوگەت جاساۋعا ىڭعايسىزداندىم, – دەيدى ول.
يرينا قازىر وبلىس ورتالىعىنداعى «ەرتىس-مەديا» سەرىكتەستىگىندە جۇمىس ىستەيدى. اسكەري قىزمەتكەر رۇستەم نۇرپەيىسوۆ دەگەن جىگىتكە تۇرمىسقا شىعىپتى. ءبىز رۇستەم مەن يرانىڭ ۇيىندە قوناقتا بولىپ, انالارى زايتۋنا اپايدىڭ قولىنان ءدام تاتتىق. اكەسى قايتىس بولىپتى. كىشكەنتاي قىزدارى ءوسىپ كەلەدى.
– رۇستەمگە قاراعاندا مەنىڭ قازاقشام كۇشتى, – دەپ جاتىر يرينا. – اۋىلداعى تۋعان-تۋىسقاندارىنىڭ ءبارى مەنىڭ قازاق اۋىلىندا ءوسىپ, قازاق مەكتەبىن بىتىرگەنىمدى ەستىگەندە, العاشىندا تاڭعالىستى. ءبىزدىڭ قوسىلعانىمىزدى قۇپتاپ, ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىردى. قازىر مەن يرينا نۇرپەيىسوۆامىن.
– اۋىلعا بارىپ تۇراسىڭدار ما؟
– ساعىنامىن. بىلسەڭىز عوي, اۋىلىمدى سونداي ساعىنامىن. بالالىق شاعىڭ ەسكە تۇسەدى. ءوزىڭىز كوردىڭىز عوي, ءبىز, ءتىپتى, جازعى كانيكۋلدا اۋىلدان شىعىپ ەشقايدا دا بارمايتىنبىز. العاشقى ۇستازىم جىبەك اپاي ءبىزدى وقىتىپ, ءبىلىم بەردى. ەلدىك ماقسات, تۋعان وتان, قازاق ءتىلى, انا ءتىلى, دوستىق, تاتۋلىق دەگەن ۇعىمداردى ميىمىزعا قۇيعان ءبىزدىڭ وسى مۇعالىم اپايلارىمىز عوي. وسى ۇعىمدار ءبىزدىڭ جۇرەكتەرگە ۇيالاپ, بەرىك بايلاندى. رۇستەممەن العاش تانىسقاندا مەنىڭ قالاعا 18 جاسىمدا ءبىر-اق كەلگەنىمدى ەستىپ, تاڭعالىپ, كۇلگەنى بار. راس, ءبىز قالا كورگەنىمىز جوق. ءبىز ءۇشىن امانكەلدى اۋىلىنان باسقا جەر جوقتاي كورىنەتىن. ەرتىس وزەنىنىڭ جاعاسى. كەڭ دالا. عاجاپ تابيعات. تىپ-تىنىش. نوستالگيا دەگەن وسى, اپاي. تۋعان جەر, تۋعان اۋىل ءومىر بويى جۇرەكتە قالادى ەكەن, – دەيدى يرينا نيكولاەۆنا.
ارينە, ءبىزدىڭ ارامىزدا جالعىز يرينا ەمەس, قازاق تىلىندە وقىپ, قازاقشا تاربيە كورىپ وسكەن وزگە ۇلت وكىلدەرى جەتكىلىكتى. بىراق, وزدەرىن قازاقستاندىقتارمىز دەپ سانايتىن وسىنداي ۇل-قىزداردى وبلىس كولەمىندە وتەتىن شارالارعا قاتىستىرىپ, جەرگىلىكتى اسسامبلەيانىڭ قوعامدىق جۇمىستارىنا تارتۋعا مۇددەلىلىك جەتىسپەيتىن سياقتى كورىنەدى بىزگە.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان».
پاۆلودار وبلىسى.