ۇلتتىق كيىم – حالىقتىڭ رۋحاني بولمىسىن, تاريحي جادى مەن دۇنيەتانىمىن بويىنا ساقتاعان ەرەكشە مادەني قۇندىلىق. ول – تەك دەنەنى جاباتىن تۇرمىستىق بۇيىم ەمەس, ۇلتتىڭ بولمىسىن تانىتاتىن كوركەم ءتىل, عاسىرلار قويناۋىنان جەتكەن مادەني كود. قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق كيىمى دە ءدال وسىنداي تەرەڭ مانگە يە. ءاربىر شاپاننىڭ قاتپارىندا, كامزولدىڭ كەستەسىندە, باس كيىمنىڭ بيىكتىگى مەن پىشىمىندە حالىقتىڭ ءومىر سالتى, ەستەتيكالىق تالعامى, تابيعاتپەن ۇندەسكەن فيلوسوفياسى كورىنىس تابادى.
كوشپەلى ءومىر سالتىن ۇستانعان قازاق حالقى ءۇشىن كيىمنىڭ ىڭعايلىلىعى مەن تابيعيلىعى ەرەكشە ماڭىزدى بولدى. ۇلان-عايىر دالانى مەكەندەگەن جۇرت تابيعاتتىڭ قۇبىلمالى مىنەزىن جاقسى بىلگەن. سوندىقتان كيىمدەر كوبىنە جۇننەن, كيىزدەن, بىلعارىدان, اڭ تەرىسىنەن, جىبەكتەن تىگىلدى. بۇل ماتەريالدار ادامدى قىستىڭ قاقاعان ايازىنان دا, جازدىڭ اپتاپ ىستىعىنان دا قورعاپ, سونىمەن بىرگە كيىمگە ەرەكشە ءسان مەن سالتانات بەردى. قازاقتىڭ شاپانىنىڭ كەڭدىگى, كامزولدىڭ نازىك كەستەسى, تىماقتىڭ جىلى ءپىشىمى – بارلىعى دا عاسىرلار بويى جيناقتالعان تاجىريبەنىڭ ناتيجەسى.
ۇلتتىق كيىم قازاق قوعامىندا الەۋمەتتىك ماعىنا دا اتقاردى. ول ادامنىڭ جاسىن, وتباسىلىق جاعدايىن, قوعامداعى ورنىن ءبىلدىردى. ماسەلەن, قىز بالانىڭ ۇكىلى تاقياسى – جاستىقتىڭ ءرامىزى بولسا, كەلىننىڭ كيمەشەگى – انالىق مارتەبەنىڭ بەلگىسى. ال ۇزاتىلعان قىزدىڭ ساۋكەلەسى – قازاق مادەنيەتىنىڭ ەڭ كوركەم ءارى ەڭ ماعىنالى كيىمدەرىنىڭ ءبىرى. ساۋكەلە – قىزدىڭ جاڭا ومىرگە قادام باسۋىن عانا ەمەس, ەكى اۋلەتتىڭ بايلانىسىن, قوعامداعى ءداستۇرلى قۇندىلىقتاردىڭ ساباقتاستىعىن بىلدىرەتىن ءرامىز.
قازاقتىڭ ۇلتتىق كيىمى ويۋ-ورنەك ارقىلى دا ەرەكشە مانگە يە. ءاربىر ورنەك – حالىق دۇنيەتانىمىنىڭ كوركەم كورىنىسى. «قوشقار ءمۇيىز» – مولشىلىقتىڭ بەلگىسى, «بوتا كوز» – سۇلۋلىق پەن نازىكتىكتىڭ نىشانى, «يرەك» – ءومىر جولىنىڭ ۇزدىكسىز قوزعالىسىن بىلدىرەدى. ويۋلار حالىقتىڭ ءومىر فيلوسوفياسىن بەينەلەيدى.
الايدا ۋاقىت اعىمى مەن جاھاندانۋ ۇدەرىسى كوپتەگەن ۇلتتىق مادەنيەت سياقتى قازاقتىڭ ءداستۇرلى كيىمىنە دە اسەر ەتتى. ءبىر كەزەڭدە ۇلتتىق كيىم كۇندەلىكتى ومىردەن الىستاپ, كوبىنە مەرەكەلىك نەمەسە ساحنالىق ەلەمەنت رەتىندە عانا ساقتالىپ قالعانداي كورىندى. بىراق كەيىنگى جىلدارى ۇلتتىق مادەنيەتكە دەگەن قىزىعۋشىلىق قايتا جاندانىپ كەلەدى. بۇل اسىرەسە ءسان الەمىندە ايقىن بايقالادى.
ۇلتتىق ءستيلدى زاماناۋي سانمەن ۇيلەستىرىپ جۇرگەن سونداي ديزاينەرلەردىڭ ءبىرى – ءتاربيا ايدىمباەۆا. ءسان سالاسىنىڭ سۇلۋىمەن ۇلتتىق كيىمنىڭ بۇگىنگى قوعامداعى ورنى تۋرالى از-كەم پىكىر الماسقان ەدىك.
– قازىرگى جاستار اراسىندا ۇلتتىق كيىمگە دەگەن قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلە جاتقانداي. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, ۇلتتىق كيىمنىڭ بۇگىنگى قوعامداعى ءرولى قانداي؟
– ۇلتتىق كيىم – بۇل جاي عانا ءسان ەمەس. ول – حالىقتىڭ رۋحاني جادىن ساقتايتىن مادەني كود. ءاربىر ويۋدىڭ, ءاربىر ءپىشىمنىڭ استارىندا عاسىرلار بويى قالىپتاسقان دۇنيەتانىم جاتىر. ەگەر سول ماعىنانى تۇسىنە بىلسەك, ۇلتتىق كيىم بۇگىنگى زامان ءۇشىن دە وتە وزەكتى بولادى.
– كەيدە ۇلتتىق كيىم تەك مەرەكەلەردە عانا كيىلەتىن ساندىك ەلەمەنت سياقتى قابىلدانادى. بۇل كوزقاراسقا قالاي قارايسىز؟
– مەنىڭشە, ۇلتتىق كيىم مۋزەيدە تۇراتىن جادىگەر بولماۋى كەرەك. ول ءومىر سۇرۋگە ءتيىس. ءبىز ءداستۇردى قۇرمەتتەي وتىرىپ, ونى قازىرگى زامانمەن ۇندەستىرۋىمىز قاجەت. كامزولدى نەمەسە شاپاندى بۇگىنگى سانمەن ۇيلەستىرىپ كيۋگە ابدەن بولادى. سول كەزدە ۇلتتىق كيىم قايتادان كۇندەلىكتى مادەنيەتتىڭ ءبىر بولىگىنە اينالادى.
– دەمەك ءداستۇر مەن جاڭاشىلدىقتىڭ ۇيلەسىمى ماڭىزدى دەيسىز عوي؟
– ءدال سولاي. ءداستۇر دەگەنىمىز – قاتىپ قالعان فورما ەمەس. ونىڭ ىشكى رۋحىن ساقتاي وتىرىپ, جاڭا زاماننىڭ تىلىمەن سويلەتۋ كەرەك. سوندا عانا ۇلتتىق مادەنيەت ومىرشەڭ بولادى.
ءيا, ديزاينەردىڭ بۇل ويى بۇگىنگى مادەني ۇردىسپەن ۇندەسەدى. قازىر جاستار اراسىندا ۇلتتىق ناقىشتاعى كيىمدەرگە دەگەن قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلەدى. كامزولدى زاماناۋي كويلەكپەن ۇيلەستىرىپ كيۋ, ۇلتتىق ويۋلى شاپاندى ساندىك ەلەمەنت رەتىندە پايدالانۋ, تاقيانى كۇندەلىكتى ستيلگە قوسۋ – مۇنىڭ ءبارى ۇلتتىق مادەنيەتتىڭ جاڭاشا تىنىس الىپ جاتقانىن كورسەتەدى. اتالعان قۇبىلىس تەك ءسان الەمىندەگى ترەند ەمەس, ۇلتتىق سانانىڭ جاڭعىرۋىنىڭ بەلگىسى. جاھاندانۋ داۋىرىندە ءار حالىق ءوزىنىڭ مادەني ەرەكشەلىگىن ساقتاۋعا ۇمتىلادى. ال ۇلتتىق كيىم – سول ەرەكشەلىكتىڭ ەڭ كورنەكتى كورىنىستەرىنىڭ ءبىرى.
– مەن ءوز جۇمىسىما, شىعارماشىلىعىما «كونە مەن جاڭانىڭ توعىسۋى» دەپ انىقتاما بەرەمىن. نەگە؟ ويتكەنى ءاربىر كيىم ۇلكەن ىزدەنىس, تاريحي تەرەڭ بىلىمگە نەگىزدەلىپ تىگىلەدى. سويتە تۇرا كونە ستيلدە, ەسكى سارىندا قالىپ قويماي, ونى بۇگىنگى زامانعا ساي, كۇندەلىكتى قولدانىسقا ىڭعايلى ەتىپ جاساۋدى دا قاپەردەن شىعارمايمىز. جەڭىل ءپرينتتى جاسالعان ويۋ-ورنەكتەر الەمدىك ترەندتەرگە لايىقتى بولعاندىقتان, ءارى سول ارقىلى ۇلتتىق كيىمدەردى كۇندەلىكتى قولدانىسقا ەنگىزۋ جەڭىلىرەك ەكەندىگىن ەسكەرىپ, بولمىس پەن زاماندى ۇتىمدى ۇيلەستىرۋگە ۇمتىلىپ كەلەمىز. بۇگىنگى زامان تالابىنا ساي ءساندى كيىمدەر تىگۋگە باسىمدىق بەرىپ ءجۇرمىز. ارينە, ساحنالىق كوستيۋمدەردى دە تىگەمىز. سونىمەن قاتار كۇندەلىكتى قولدانىسقا ىڭعايلى كيىمدەردى دە تۇتىنۋشىلارعا ۇسىنىپ كەلەمىز. باعاسى دا نارىققا ساي. ءبىزدىڭ كيىمدەردى قالتا كوتەرەدى. شۇكىر, قازىر ۇلتتىق كيىمدەرگە دەگەن سۇرانىس جوعارى. پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى دا ءار سوزىندە ۇلتتىق كيىمنىڭ قۇندىلىعىنا باسا نازار اۋدارىپ كەلەدى. مەنى سول قۋانتادى. تابىسىم جۇرەدى دەگەندىكتەن ەمەس, قازاقتىڭ تابيعاتىنا, قۇندىلىعىنا جاقىنداپ كەلە جاتقانىنا جانىم جادىرايدى. مەن ءاردايىم ۇلتتىق كيىم ءبىزدىڭ ابىرويىمىز دەپ ايتامىن, ول – ءبىزدىڭ ماقتانىشىمىز. ەڭ ادەمى كيىم – ۇلتتىق كيىم. نەلىكتەن؟ مىسالى, ءبىر كەرەمەت دۇنيەجۇزىلىك برەندتى الايىقشى. امەريكا, يسپانيا, يتاليا, دۇنيەجۇزىندە قانشاما ەل بار. كەز كەلگەن ەۋروپالىق ۇلگىدەگى برەندتى كيۋىڭىز مۇمكىن. بىراق ءدال ونداي كيىم سىزدەن باسقا تاعى بىرەۋدە دە بولۋى عاجاپ ەمەس قوي. ال ءسىزدىڭ ۇلتتىق كيىمىڭىز دۇنيەجۇزى بويىنشا سىزدىكى عانا. ۇلتتىق كيىمدى كيىپ شىققاندا ادام جىگەرلەنەدى. سەبەبى ول – ءوزىنىڭ تاريحى, بەت-بەينەسى, اتا-بابادان قالعان مۇراسى, ءتول تابيعاتى, دەپ ءتاربيا حانىم اڭگىمەسىن تۇيىندەدى.
شىنىمەن دە فيلوسوفيالىق تۇرعىدان قاراعاندا, ۇلتتىق كيىم – ۋاقىت پەن كەڭىستىكتى جالعاپ تۇرعان مادەني كوپىر. ول وتكەن ءداۋىردىڭ رۋحىن بۇگىنگى ۇرپاققا جەتكىزىپ, بولاشاققا جول سىلتەيدى. ءاربىر كامزولدىڭ كەستەسىندە, ءاربىر شاپاننىڭ ويۋىندا حالىقتىڭ تاريحى, دۇنيەتانىمى ءھام ەستەتيكالىق الەمى ساقتالعان. سوندىقتان ۇلتتىق كيىمدى دارىپتەۋ – تەك ءسان ماسەلەسى ەمەس. ول – مادەني جادتى ساقتاۋ, ۇلتتىق بولمىستى تانۋ, رۋحاني تامىرعا قايتا ورالۋ. ءداستۇردى دارىپتەگەن ۇلتتىق كيىم – قازاق حالقىنىڭ وتكەنىن بۇگىنمەن جالعاپ تۇرعان التىن ارقاۋ, ۇلت رۋحىنىڭ كوركەم ايناسى.