كاسىبيلىك پەن كىسىلىك

راس, كەي ادامداردىڭ كىسىلىك كەلبەتى كەلىسكەنمەن, كاسىبي قابىلەتى كەم ءتۇسىپ جاتادى. كەيبىرىنىڭ كەرىسىنشە, كاسىبي بىلىكتىلىگى «بەس» بولعانىمەن, ادامشىلىعى اقساپ تۇرادى. ەكى جاعى تەڭ تۇسەتىندەر از. ءبىرىنىڭ قىزمەتتەگى قارىم-قابىلەتىن قۇرمەتتەپ, ءبىلىم-بىلىكتىگىنە باس يگىڭ-اق كەلەدى. الايدا ادام سۇيسىنەتىن قىلىعى جوعىن كورىپ, قارنىڭ اشادى. جانىڭ جابىرقايدى. ەكىنشىسى, كوركەم مىنەزگە باي بولعانىمەن, جۇمىسقا ەبى جوعىن بايقاپ, تاعى قينالاسىڭ. ال ادامنىڭ بويىندا مۇنىڭ ەكەۋى دە بولماسا شە؟ قاي قاسيەتىنىڭ كەمدىگىنە ءبىرىنشى كۇيىنۋىڭ قاجەت؟

كاسىبي قابىلەتكە ارقا سۇيەپ, قانشالىقتى الىسقا شابۋعا بولادى؟ ومىردە ءوز ورنىڭدى تابۋعا جالعىز كاسىبيلىك جەتكىلىكتى مە؟ مۇقاعالي «ادام بولۋ وڭاي ەمەس, ادام بولۋ – جۇرەكتىڭ ءىسى» دەيدى. ءدال وسى پارادوكستى كۇندەلىكتى ومىردە – قىزمەتتە, قوعامدىق ورىنداردا, كوشەدە, دۇكەندە, ءتىپتى شاعىن اسحانادا دا كورۋگە بولادى. بايقاعانىمىز – بۇگىنگى قوعام كاسىبيلىگى باسىم, بىراق كىسىلىگى السىزدەرگە ءتورىن كوبىرەك ۇسىنادى, سولارعا ءجيى ورىن بەرەدى. دەۆيد برۋكستىڭ تىلىمەن ايتساق, «ادامي قاسيەتتى» «تۇيىندەمەلىك بىلىكتىلىكتىڭ» كولەڭكەسىندە قالدىرىپ, اسىرا باعالاپ, ەكىنشى قاتارعا ىسىرىپ قويادى. شىنداپ كەلگەندە, كاسىبيلىكسىز كىسىلىك السىزدىك قانا بولۋى مۇمكىن. ال كىسىلىكسىز كاسىبيلىك – بۇل قاۋىپتى. ادامنىڭ بويىندا ەكەۋى دە جوق بولسا, بۇل قوعامعا تىم اۋىر سالماق.

مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق قۇرىلتاي­دىڭ بەسىنشى وتىرىسىنداعى سوزىندە «جاڭعىرعان قوعامدىق سانا» دەگەن تىركەستى قولداندى. مادەنيەت پەن ونەر مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ستراتەگيالىق باعدارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ وتكەن پرەزيدەنت: «قوعامنىڭ ساناسى جاڭعىرماسا, رەفورمالار ويداعىداي ناتيجە بەرمەيدى. بۇل – اقيقات. سوندىقتان ءبىز رۋحانيات ماسەلەلەرىنە ايرىقشا ءمان بەرەمىز», دەدى. دەمەك, ء«بىز قانداي قوعام قۇرعىمىز كەلەدى؟» دەگەن سۇراق تۋىنداعان­دا قۇزىرەتى بار, بىراق قۇندىلىعى ءالسىز ادامداردان گورى, نيەتى تازا, جۇرەگى اشىق «مىقتى ماماندى» ىزدەيتىنىمىز انىق.

ءبىر وكىنىشتىسى, «مىقتى ماماندى» ىرىكتەۋ بارىسىندا مىقتى مىنەز ىزدەۋدى ۇمىتىپ بارامىز. كەيدە كەرىسىنشە – «جاقسى ادام عوي» دەپ, جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جوقتىعىن جىلى جاۋىپ قويا سالامىز. دەسەك تە, قاسىمشا ايتساق (امانجولوۆ), «اۋىرماي, تەرلەپ, وقىپ, ەڭبەكتەنبەي, جاقسىلىققا جەتكەن جوق ەشكىم دە».

الەمدىك ساياساتتان باستاپ, بيزنەستە دە قولدانىلاتىن ايگىلى ءبىر پسيحولوگيالىق فورمۋلا بار. ول – «Respect vs Like dilemma» – ادامدى قۇرمەتتەيمىز بە, الدە جاقسى كورەمىز بە؟ بۇل قاعيداتتى حالىقارالىق زەرتتەۋلەر دە دالەلدەيدى. گارۆارد عالىم­دارى قاراپايىم حالىق كوشباسشىنى الدىمەن كىسىلىگىنە قاراپ باعالايتىنىن انىقتاعان. ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋى مىنەزى قىرسىق ءبىر عانا قىزمەتكەر بۇكىل كوماندانىڭ ونىمدىلىگىن 30-40 پايىزعا تومەندەتۋى مۇمكىن ەكەنىن كورسەتكەن. بۇل كاسىبيلىك مىنەزسىز ۇزاققا بارا المايدى دەگەندى بىلدىرسە كەرەك. ال گارۆارد بيزنەس مەكتەبىنىڭ زەرتتەۋلەرى كوشباسشىعا سەنىم قالىپتاستىرۋدىڭ قاعيداتىن – «ادامدار الدىمەن كىسىلىكتىڭ بار-جوعىن تەكسەرەدى, سودان كەيىن عانا كاسىبيلىكتى باعالايدى» دەپ قورىتىندىلاعان.

شىنداپ كەلگەندە, كاسىبيلىك پەن كىسىلىك – ەكى بولەك الەم ەمەس. بىراق وكىنىشكە قاراي, ءبىز ولاردى بولەك «تاربيەلەپ» الدىق. العاشقىسى ءسوزسىز, ناتيجە بەرەدى. ال ەكىنشىسى مانگە مازمۇن قويادى. ءبىرى – مانساپ جاسايدى, ەكىنشىسى – بەدەل قالىپتاستىرادى. سوندىقتان دا بولار قازىرگى قوعامدا ديپلومى بار ادام كوپ. لاۋازىمى بار ادام ودان دا كوپ. ال سالماعى بار ادام از.

ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ «تاربيەسىز بەرىلگەن ءبىلىم قاۋىپتى» دەگەن ءسوزى ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى وسىندايدا. قانشا جەردەن كاسى­بي مىقتى مامان بولعانىمەن, ادامي قاسيەت­تەردەن جۇرداي جاننان بەزىنىپ كەتەرىڭ انىق. سوندىقتان ەڭ الدىمەن ادامنىڭ ادام­گەرشىلىگىن العا قويعان دۇرىس بولار. ويتكەنى ولار كاسىبي ءوسىپ, جەتىلە الادى. ال العاشقىلاردىڭ تۇزەلە قويۋى ەكىتالاي...